I SA/Gd 403/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 23 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku radcy prawnego K. J. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 29 lipca 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku przyznał skarżącemu prawo pomocy przez zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Okręgowa Izba Radców Prawnych [...] wyznaczyła na pełnomocnika skarżącego z urzędu radcę prawnego K. J. Dnia 14 sierpnia 2014 r. pełnomocnik skarżącego złożył osobiście wniosek o udostępnienie mu akt niniejszej sprawy celem wykonania fotokopii, który został uwzględniony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 15 września 2014 r. (doręczonym pełnomocnikowi w dniu 22 września 2014 r.) odmówił wstrzymania wykonania decyzji organu podatkowego, wskazując że skarżący w zawartym w skardze wniosku nie wskazał konkretnych okoliczności, które uzasadniałyby jego żądanie. Sąd uznał, że sam fakt istnienia obowiązku wykonania decyzji nawet opiewającej na znaczną kwotę nie może stanowić przesłanki motywującej wniosek o wstrzymanie jej wykonania. Obowiązkiem wnioskodawcy było uprawdopodobnienie, że na skutek egzekucji zaległości grozi mu szkoda, której rozmiary przekraczają zwykłe następstwa zapłaty, bądź też, że do odwrócenia skutku realizacji zaskarżonej decyzji nie wystarczy zwrot wyegzekwowanej należności wraz z odsetkami. Pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 27 września 2014 r. zawiadomił Sąd, że nie stwierdził podstaw do wniesienia zażalenia na powołane postanowienie i wniósł o przyznanie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu z tytułu jej sporządzenia. Jednocześnie oświadczył, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Do pisma dołączył sporządzoną opinię, w której uzasadnieniu w całości podzielił stanowisko Sądu. Zgodnie z brzmieniem art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach przyznanego stronie prawa pomocy należy się wynagrodzenie w związku z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej; oznacza to uprawnienie i obowiązek ustalenia przez sąd, czy pomoc ta rzeczywiście została udzielona (zob. m.in. postanowienia NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04 i z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 143/10, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl; również S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007). Ocena podjętych przez pełnomocnika w niniejszej sprawie czynności w postaci sporządzonej przez niego opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia od postanowienia o odmowie wstrzymania wykonania decyzji nie prowadzi do uznania, że spełniają one kryterium pomocy prawnej. W żaden sposób nie przemawiają też za przyjęciem jako uzasadnionego stwierdzenia, że w jakikolwiek sposób przyczyniły się one do ochrony interesu prawnego skarżącego, a tym samym by dawały podstawę do dochodzenia z tego tytułu prawa do wynagrodzenia za pomoc prawną. Wręcz przeciwnie, okoliczności, które zostaną przedstawione poniżej prowadzą do wniosku, że pełnomocnik nie podjął żadnych czynności, które zmierzałyby właśnie do ochrony praw skarżącego. W przypadku gdy strona działa przez fachowego pełnomocnika, rodzaj i zakres czynności jakie należy podjąć w sprawie pozostaje każdorazowo do jego uznania w zależności od etapu na jakim znajduje się dana sprawa, jednak za których prawidłowość ponosi on pełną odpowiedzialność (w szczególności odnosi się to do sytuacji, w której pełnomocnik został dla strony ustanowiony w ramach prawa pomocy, wynikającej z istoty tego prawa). Profesjonalny pełnomocnik nie może więc wywodzić uprawnienia do wynagrodzenia z wadliwych czynności samodzielnie dokonywanych w sprawie przez reprezentowaną przez siebie osobę, w szczególności w sytuacji gdy miał realną możliwość usunięcia nieprawidłowości. Zdaniem orzekającego taka zaś sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia fakt, że pełnomocnik skarżącego w dniu 14 sierpnia 2014 r. osobiście zapoznał się z aktami sprawy, w tym – jak należy przyjąć – także z treścią skargi wniesionej samodzielnie przez skarżącego, w której sformułowano żądanie o wstrzymanie wykonania decyzji organu podatkowego. Postanowienie Sądu, którym negatywnie rozpoznano przedmiotowy wniosek, zapadło w dniu 15 września 2014 r., a zatem po upływie miesiąca od momentu zapoznania się przez pełnomocnika z aktami sprawy. W ocenie referendarza sądowego pełnomocnik winien był skontaktować się ze skarżącym i wyjaśnić mu, że Sąd może jego wniosek rozpoznać odmownie z uwagi na brak uzasadnienia, tj. niewskazanie konkretnych okoliczności, które przemawiałyby za wstrzymaniem wykonania decyzji), co też zresztą nastąpiło. Nie zachował on zatem należytej staranności przy wykonywaniu ciążących na nim obowiązków. Nie bez znaczenia też jest, że radca prawny K. J. wyznaczony przez Okręgową Izbę Radców Prawnych [...] na pełnomocnika z urzędu skarżącego wielokrotnie występował przed tut. Sądem. Okoliczność ta nakazuje przyjąć, że pełnomocnikowi dobrze znane są przepisy regulujące postępowanie przed sądami administracyjnymi, jak i orzecznictwo zapadłe na ich tle. Wiedza w tym zakresie wiąże się bowiem nie tylko z wykonywanym przez niego zawodem, ale także doświadczeniem nabytym w związku z prowadzeniem spraw administracyjnych. W tej sytuacji, skoro pełnomocnik faktycznie nie udzielił skarżącemu pomocy prawnej, to złożony przez niego wniosek należało ocenić jako zmierzający wyłącznie do uzyskania dodatkowego wynagrodzenia, nie pozostającego w związku z działaniami noszącymi znamiona pomocy prawnej. Nie kwestionując faktu dokonania przez pełnomocnika wyżej określonej czynności (sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia) należy jednak wyraźnie podkreślić, że nie miała ona charakteru pomocy prawnej; zgodnie z postanowieniem SN z dnia 12 lutego 1999 r., sygn. II CKN 341/98, czynności pełnomocnika nie mające charakteru pomocy prawnej nie mogą stanowić podstawy do przyznania mu wynagrodzenia ze środków Skarbu Państwa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 250 w związku z art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.