I SA/Gd 412/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Jarecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 lipca 2010 r. sprawy ze skargi K.Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 1 marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania podatkowego oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego odmawiające K.Z. wszczęcia postępowania w sprawie wypłaty odszkodowania za "przysługującą dużą ulgę mieszkaniową". W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że wnioskiem z dnia 24 listopada 2009 r. K.Z. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego o wypłatę odszkodowania za "przysługującą dużą ulgę mieszkaniową". Swoje żądanie K. Z. oparł na przepisach art. 260 i 261 Ordynacji podatkowej oraz na przepisach art. 415, 416, 417 i 420 Kodeksu cywilnego. Naczelnik Urzędu Skarbowego odmawiając wszczęcia postępowania w przedmiocie odszkodowania podniósł, że od 1 stycznia 2007 r. organy podatkowe nie są właściwe do rozpatrywania wniosków o odszkodowanie, właściwe w tej materii są sądy powszechne. K.Z. w dniu 21 grudnia 2009 r. wniósł zażalenie na przedmiotowe postanowienie. W złożonym zażaleniu stwierdził, że "nie zgadzam się ze stwierdzeniem zawartym w postanowieniu Urzędu Skarbowego z dnia [...] r. "Z uwagi na brak w przepisach podatkowych podstawy do rozpatrzenia opisanego żądania w trybie postępowania podatkowego, postępowanie w sprawie wypłaty odszkodowania nie może zostać wszczęte". Zdaniem K.Z. "podstawą prawną ku temu jest art. 240 § 1 ust. 1 Ordynacji podatkowej oraz art. 241 § 1 i art. 243 § 1 i § 2 i art. 253 jak również (... ) art. 145 § 1 pkt 1 oraz art. 156 § 1 pkt 2 i art. 154, art. 233 i (...) art. 235 kpa. Na poparcie swojego stanowiska K.Z. powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych wydawanych w różnych stanach faktycznych sprawy, a odnoszące się do naruszenia procedury administracyjnej. Dyrektor Izby Skarbowej w uzasadnieniu swojego stanowiska w sprawie podniósł, że stosownie do treści art. 165a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W myśl art. 165a § 2 Ordynacji podatkowej na postanowienie, o którym mowa w § 1, służy zażalenie. Zgodnie z treścią art. 260 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym w roku 2009 do odpowiedzialności odszkodowawczej stosuje się przepisy prawa cywilnego. W myśl zaś art. 2 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 roku - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy. Przepis art. 261 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r., Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.), na który powołuje się Strona w zażaleniu został uchylony przez art. 1 pkt 24 ustawy z dnia 16 listopada 2006 roku o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 217, poz. 1590) zmieniającą niniejszą ustawę z dniem 1 stycznia 2007 r. Tym samym nie ma on zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Zatem Naczelnik Urzędu Skarbowego zasadnie stwierdził, że organy podatkowe nie są właściwe do rozpatrywania wniosków o odszkodowanie, natomiast osoba, która uważa, iż poniosła szkodę w związku z działaniem organu podatkowego, może ubiegać się o odszkodowanie wytaczając powództwo przed sądem powszechnym. Natomiast powołane przez Stronę przepisy art. 240 § 1 pkt 1, art. 241 § 1, art. 243 § 1 i § 2, art. 253 Ordynacji podatkowej i przepisy art. 145 § 1 pkt 1, art. 154, art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (j. t. Dz. U. z 2000 r. Nr 198, poz. 1071 z późn. zm.), nie mogą wbrew twierdzeniu K.Z. uzasadniać wszczęcia postępowania w sprawie wypłaty odszkodowania "za »przysługującą "dużą ulgę" mieszkaniową"«, ponieważ dotyczą nadzwyczajnych trybów wzruszania decyzji ostatecznych, a nie regulują tematyki odszkodowania. Końcowo, w kwestii powołanych przez Stronę wyroków sądów administracyjnych Dyrektor Izby stwierdził, że wiążą one w indywidualnych sprawach i pozostają bez wpływu na merytoryczne rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie. Zgodnie bowiem z treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażona w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Skargę na powyższe postanowienie wniósł K.Z. W skardze K.Z. wskazał, że cała sprawa ma początek w 1999 r. od błędnej interpretacji przepisów prawa dot. "dużej ulgi mieszkaniowej", przez pracownika Urzędu Skarbowego. Następstwem tego było niesłuszne pozbawienie skarżącego przysługującej jemu "dużej ulgi mieszkaniowej" już w 1999 r. Skarżący nie zawarł natomiast w skardze zarzutów dot. przedmiotowych postanowień o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie odszkodowania. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej m.in. przez badanie zgodności zaskarżonych postanowień z prawem. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/, b/ i c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270) - określanej dalej jako ustawa p.p.s.a. Z przepisu art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Jego wykładnia wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony granicą praw i obowiązków Sądu wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami mianowicie: legalnością działań organu podatkowego oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Powyższe oznacza, że Sąd naruszyłby ten przepis jedynie wówczas, gdyby przekroczył określone wyżej granice danej sprawy albo gdyby ograniczył się w ocenie legalności do tylko zarzutów i wniosków skargi. Tak rozumiejąc swoją rolę Sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone, postanowienie nie narusza prawa materialnego i procesowego. U podstaw niniejszej sprawy znajduje się wniosek skarżącego o odszkodowanie na podstawie art. 260 i 261 Ordynacji podatkowej oraz art. 415 - 417 i 420 Kodeksu cywilnego, z tytułu niesłusznego pozbawienia skarżącego "dużej ulgi mieszkaniowej" w 1999 r. Zatem prawidłowo organy podatkowe podniosły, że w przypadku postępowań wszczynanych na wniosek, po złożeniu wniosku we wstępnej fazie postępowania organ podatkowy bada, czy podanie pochodzi od strony posiadającej legitymację procesową oraz czy nie zachodzą inne przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania podatkowego. Podstawę prawną w tym zakresie stanowi przepis art. 165a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), zgodnie z którym, gdy żądanie zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W doktrynie wskazuje się, iż przyczyną, która powoduje, że postępowanie nie może być wszczęte jest m.in. brak w przepisach podatkowych podstawy do rozpatrzenia treści żądania w trybie postępowania podatkowego (por. C. Kosikowski, L. Etel, R. Dowgier, P. Pietrasz, S. Presnarowicz, Ordynacja podatkowa. Komentarz, 2 wydanie, s. 634). Prawidłowo również organy podatkowe podniosły, że od dnia 1 stycznia 2007 r., organy podatkowe nie są uprawnione do orzekania w żadnych sporach o odszkodowanie. Roszczenia tego rodzaju mogą być dochodzone wyłącznie w postępowaniu cywilnym przed sądami powszechnymi. Wyjaśnić przy tym należy, że do dnia 31 grudnia 2006 r. zasady odpowiedzialności odszkodowawczej organów podatkowych i tryb dochodzenia roszczeń tego rodzaju regulowały przepisy ordynacji podatkowej (por.: art. 260 i art. 261 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2007 r.). Z mocy jednak art. 1 pkt 23 i 24 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 217, poz. 1590) z dniem 1 stycznia 2007 r. regulacja prawna w przedmiotowym zakresie uległa zmianie, polegającej na nadaniu nowego, wskazanego wyżej brzmienia, art. 260 Ordynacji podatkowej oraz uchyleniu jej art. 261, przy czym, zgodnie z art. 5 ust. 1 wymienionej ustawy zmieniającej, sprawy odszkodowań wszczęte i niezakończone przez organy podatkowe oraz przez organy kontroli skarbowej przed dniem wejścia w życie tej ustawy podlegały umorzeniu. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na mocy art. 151 cyt. wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o oddaleniu skargi jako bezzasadnej.