I SA/Gd 420/09

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. C. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2006r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, złożonym na formularzu PPF, A. C. zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe, utrzymując się z dochodu w wysokości około 3.200 zł uzyskiwanego z działalności gospodarczej oraz pomocy finansowej otrzymywanej od rodziny. Wnioskodawca jest właścicielem mieszkania o powierzchni 113 m2 oraz samochodu o wartości powyżej 3.000 euro, nie posiada oszczędności ani papierów wartościowych, uiszcza alimenty w kwocie 600 zł miesięcznie na małoletnią córkę oraz opłaca jej szkołę, na co przeznacza 350 zł miesięcznie, nadto spłaca kredyt mieszkaniowy (2.500 zł miesięcznie) oraz samochodowy (600 zł miesięcznie). Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Uwzględnienie wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jest dodatkowo uwarunkowane niepozostawaniem przez stronę w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Działając na podstawie ww. przepisu, referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 19 czerwca 2009 r. (doręczonym w dniu 30 czerwca 2009 r. – potwierdzenie odbioru) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni: odpisów wszystkich złożonych przez niego zeznań podatkowych za rok 2008, a w przypadku ich nieskładania za ww. rok stosownego zaświadczenia w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, odpisów złożonego zgłoszenia identyfikacyjnego (NIP-1 z załącznikiem NIP-B) wraz z jego aktualizacjami, wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez niego rachunków bankowych (w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, oświadczenia w przedmiocie form i wysokości pomocy otrzymywanej od rodziny, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z jego majątku, zaświadczeń wystawionych przez banki o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych miesięcznych rat kredytowych oraz dokumentów obrazujących wysokość innych zobowiązań wnioskodawcy (wobec ZUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów), dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych), dokumentu potwierdzającego wysokość alimentów, do których wypłaty jest zobowiązany (odpisu orzeczenia sądu, dowodów ich uiszczania), dokumentu obrazującego wysokość czesnego za szkołę córki, opłaconego przez wnioskodawcę w okresie ostatnich trzech miesięcy (zaświadczenia ze szkoły, dowodów zapłaty). W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył dodatkowe oświadczenie z dnia 1 lipca 2009 r. w przedmiocie aktualnej wartości i roku produkcji posiadanego pojazdu oraz pomocy finansowej otrzymywanej od rodziców, nadto nadesłał dokumenty źródłowe: kopię zaznania podatkowego za 2008 r. (PIT-37), odpisy zgłoszeń aktualizacyjnych (NIP-1) z dnia 5 lipca 2008 r., 5 maja 2009 r. i 8 czerwca 2009 r., dokumenty księgowe za okres od 1 marca do 31 maja 2009 r., wyciągi z rachunków bankowych, zaświadczenie z banku w przedmiocie wysokości zadłużenia i rat z tytułu udzielonych kredytów mieszkaniowych z dnia 3 lipca 2009 r., odpis harmonogramu spłat kredytu samochodowego wraz z pismem banku zawierającym rozliczenie należności na dzień 24 lipca 2009 r., wymiar opłat za mieszkanie na kwiecień, maj i czerwiec 2009 r., odpisy trzech zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego z dnia 17 kwietnia 2009 r., odpis deklaracji rozliczeniowej ZUS wraz z odpisami dowodów zapłaty składek, odpis wyroku w przedmiocie podwyższenia alimentów oraz odpisy dowodów ich uiszczania, oświadczenie matki dziecka z dnia 3 lipca 2009 r. w przedmiocie regularnego otrzymywania od wnioskodawcy alimentów oraz środków pieniężnych przeznaczonych na pokrycie połowy czesnego za szkołę, odpis zaświadczenia dyrektora szkoły z dnia 2 lipca 2009 r. w przedmiocie wysokości czesnego. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, że jest on niepełny, gdyż wnioskodawca nadesłał jedynie część wskazanych w wezwaniu dokumentów. Stwierdzić należy, iż wnioskodawca uchylił się od przedłożenia tych dokumentów źródłowych, które są istotne dla oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. I tak wbrew wyraźnemu wezwaniu do przedłożenia wszystkich złożonych zeznań podatkowych za 2008 r., wnioskodawca nie nadesłał zeznania obrazującego wysokość dochodów osiągniętych z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, pomimo że w roku 2008 ją prowadził (co jednoznacznie wynika z przedłożonego zgłoszenia aktualizacyjnego NIP-1 z dnia 5 lipca 2008 r.). Nadesłany przez wnioskodawcę odpis zeznania podatkowego złożonego na formularzu PIT-37, poświadcza jedynie wysokość dochodów uzyskanych przez wnioskodawcę z innych niż ww. źródeł. Niekompletne są również przedłożone przez wnioskodawcę wyciągi z posiadanych przez niego rachunków bankowych, co w konsekwencji daje fragmentaryczny obraz dokonanych na tych rachunkach operacji, w szczególności wysokości księgowanych na nich wpływów, jak również wysokości zgromadzonych na nich środków pieniężnych. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego o numerze [...] jednoznacznie wynika, iż wnioskodawca regularnie dokonywał z niego przelewów na inny prowadzony dla niego rachunek o numerze [...] (wnioskodawca wskazany został z imienia i nazwiska jako adresat tych przelewów), z którego żadnych wyciągów już nie przedłożył. Łączna kwota dokonanych w okresie od 1 marca 2009 r. do 31 maja 2009 r. przelewów wyniosła 25.600 zł. Czy wnioskodawca nadal posiada te środki pieniężne czy też je spożytkował (ewentualnie na co) nie wiadomo, gdyż brak dokumentów potwierdzających historię i salda rachunku, na który dokonywano przelewów. Wątpliwości budzą też przedłożone przez wnioskodawcę wyciągi z rachunków prowadzonych dla niego przez "A". Z historii rachunków o numerach [...] oraz [...] wynika bowiem, że salda tych rachunków pozostawały niezmienione (odpowiednio 16,43 zł i 140,95 zł) pomimo naliczania kolejnych obciążeń (prowizji) i braku jakichkolwiek wpływów. Powyższe oznacza, że przedłożone dokumenty nie obrazują wszystkich dokonanych na tych rachunkach operacji, a jedynie dowolne i niepełne ich zestawienie. Podobnie jak wyciąg z rachunku o numerze [...], który stanowi zapis operacji dokonanych jednego dnia, tj. 2 marca 2009 r., a nie w okresie trzech miesięcy. W świetle powyższego stwierdzono, iż to sam wnioskodawca uniemożliwił, poprzez selektywne przedkładanie istotnych dokumentów źródłowych, dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Niezależnie od powyższego podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty postępowania stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl.). Tymczasem, jak wynika z dokumentów przedłożonych przez wnioskodawcę i złożonych przez niego oświadczeń, jest on właścicielem dużego mieszkania (o powierzchni 113 m2) oraz samochodu osobowego o wartości około 38.000 zł (wg oświadczenia wnioskodawcy z dnia 1 lipca 2009 r), z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w maju br. uzyskał dochód w wysokości 7.416,67 zł, zaś w kwietniu br. w wysokości 7.537,15 zł (wg dokumentów księgowych), nadto korzysta z pomocy finansowej otrzymywanej od swoich rodziców (wg oświadczenia wnioskodawcy z dnia 7 maja i 1 lipca 2009 r.) Tym samym obiektywnie nie jest człowiekiem ubogim, pozbawionym majątku i środków do życia. Wskazać też należy, że wnioskodawca uiszcza z tytułu zaciągniętych kredytów mieszkaniowych raty w łącznej wysokości 2.708,97 zł miesięcznie (zaświadczenie banku z dnia 3 lipca 2009 r.) oraz ratę kredytu udzielonego na zakup samochodu w wysokości 211,17 euro (terminarz płatności do umowy kredytowej). Fakt zaciągnięcia przez wnioskodawcę tak znacznych zobowiązań po pierwsze sugeruje, że czuł się on osobą zdolną do ich spłaty, po drugie oznacza, że udzielające mu ich instytucje finansowe także oceniły, że zdolność taką posiada. Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą zatem o jej zdolnościach płatniczych, a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy (pogląd taki wyraził NSA w postanowieniu z dnia 28 czerwca 2005 r., II GZ 56/05, niepubl.). Pamiętać przy tym trzeba, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami. W tym kontekście istotne jest, że miesięczna wysokość płaconych przez wnioskodawcę rat kredytowych znacznie przekracza wysokość kosztów sądowych niniejszej sprawy, w tym w szczególności wpisu od skargi. Wskazać też należy, że nie można ocenić, jak na rzeczywiste możliwości płatnicze wnioskodawcy wpłynęła prowadzona względem niego egzekucja należności podatkowych, w ramach której dokonano zajęcia posiadanych przez niego rachunków bankowych do kwoty 92.014,49 zł (wg zawiadomień o zajęciu praw majątkowych stanowiących wierzytelność z rachunku bankowego z dnia 17 kwietnia 2009 r.), gdyż, jak to już powyżej wskazano, nie przedłożył on żadnych wyciągów bankowych z rachunku o numerze [...], na który dokonywał przelewów znacznych kwot pieniędzy. Tym samym nie wiadomo, czy ww. rachunek został zajęty w ramach prowadzonej egzekucji, ani w jakiej wysokości środki pieniężne się na nim aktualnie znajdują. Podkreślić należy, że to sam wnioskodawca, uchylając się od wykonania nałożonego na niego obowiązku, uniemożliwił tę ocenę. Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.