I SA/Gd 424/11

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w formie ryczałtu od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych za 2004 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 9 czerwca 2011 r., J. K. zwrócił się w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę otrzymuje on emeryturę w wysokości 718,94 zł netto, nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką, z którą zamieszkują na prawie dożywotniej służebności mieszkania w nieruchomości syna. Żadnych informacji o majątku małżonki ani wysokości osiąganych przez nią dochodów wnioskodawca nie ujawnił, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie na podstawie ww. przepisu referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do przedłożenia: odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawcę i jego małżonkę zeznań podatkowych za rok 2010 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38), a w przypadku nieskładania za ww. rok zeznań podatkowych stosownych zaświadczeń w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków bankowych (rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdą z wymienionych osób stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę lub jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z majątku wnioskodawcy, dokumentów potwierdzających wydatki poniesione przez wnioskodawcę i jego małżonkę w okresie ostatnich trzech miesięcy na leczenie (pomoc lekarską i zakup leków), oświadczenia małżonki wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku, w szczególności wskazania nieruchomości, których jest ona właścicielem, wysokości posiadanych oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, oświadczenia małżonki wnioskodawcy w przedmiocie wszystkich źródeł jej przychodów i wysokości osiąganych z nich dochodów za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z stosownymi dokumentami je potwierdzającymi (ostatniego odcinka emerytury lub renty, zaświadczenia od pracodawcy o wysokości średniego wynagrodzenia brutto i netto za ww. okres, a w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej – dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu, dochodu lub poniesionej straty za ww. okres) oraz odpisu umowy ustanawiającej służebność mieszkania oraz oświadczenia wnioskodawcy, kto i w jakiej części ponosi wydatki związane z utrzymaniem domu, oraz czy zamieszkuje wspólnie z synem, który jest właścicielem domu, jak również dokumentów obrazujących wysokość kosztów utrzymania tej nieruchomości poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy (opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych). W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył odpisy: przekazów pocztowych jego emerytury za maj i czerwiec 2011 r., rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy za 2010 r. (PIT-40A), zawiadomienia z 13 kwietnia 2011 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego, postanowienia z 2 listopada 2010 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, wniosku z 12 października 2010 r. o nakazanie wnioskodawcy wyjawienia majątku, wezwania z sądu z 20 grudnia 2010 r. na przesłuchanie, postanowienia z 7 kwietnia 2011 r. o dokonaniu wpisu do KRS Rejestru Dłużników Niewypłacalnych oraz zaświadczenia w tym przedmiocie, faktur za zakup leków z 18 marca 2011 r., 5 kwietnia 2011 r. i 28 czerwca 2011 r. Nadto wnioskodawca złożył dodatkowe oświadczenie z dnia 2 lipca 2011 r., w którym wskazał, że opłata sądowa w kwocie 7.516 zł jest dla niego barierą nie do pokonania, ma problemy zdrowotne, z jego emerytury dokonywane są potrącenia zaległości podatkowych oraz na rzecz ZUS, nie posiada żadnego majątku, o czym świadczy umorzenie przez komornika sądowego postępowania egzekucyjnego wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, od 2005 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, z którą związany jest dług, przez który został wpisany do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Wnioskodawca podniósł, że wskazaną działalność prowadził bez udziału żony, z którą ma rozdzielność majątkową. Podniósł, że każdy z małżonków samodzielnie dysponuje swoją emeryturą, przeznaczając ją na cele zdrowotne i niezbędne potrzeby. Podał, że jego małżeństwo trwa już 48 lat, nie zamierza się rozwodzić, wspólnie z żoną zamieszkuje. Oświadczył, iż jego małżonka nie posiada żadnego majątku poza samochodem osobowym, zakupionym w 1991 r. i utrzymuje się wyłącznie z emerytury. Wnioskodawca wskazał, że nie ma odwagi poinformować żony o swoich problemach i żądać udziału w kosztach sądowych, dlatego nie przedłoży żądnych dokumentów związanych z małżonką. Analiza przedłożonych dokumentów źródłowych wykazała, iż wnioskodawca uchylił się, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, od przedłożenia jakichkolwiek dokumentów dotyczących sytuacji finansowej jego małżonki. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej przez wnioskodawcę nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących jego małżonki, gdyż o przyznaniu stronie prawa pomocy nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać również należy, iż w sytuacji, gdy wnioskodawca oświadcza, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z inną osobą, winien on podać również dane o stanie majątkowym i dochodach tej osoby i to niezależnie od więzi rodzinnych czy relacji osobistych łączących go z tą osobą. Powyższe wynika z samej konstrukcji urzędowego formularza PPF, którego wzór ustalony został przez Radę Ministrów w rozporządzeniu z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227 poz. 2245). Rubryki nr 7 i nr 10 tego formularza przewidziane dla wykazania majątku i dochodów uwzględniają bowiem nie tylko majątek i dochody wnioskodawcy, ale również osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, wpisanych w rubryce nr 6. Dla wykazania stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą została przewidziana ponadto osobna rubryka nr 8. Informacje tego rodzaju pozwalają bowiem na ustalenie, w jakiej części każda z tych osób przyczynia się do zaspakajania wspólnych potrzeb rodziny. Zatem nie można przyjąć, że pozostają one bez wpływu na ocenę rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Podkreślić należy, iż pomimo wyraźnego wezwania wnioskodawca nie przedłożył również wszystkich dokumentów odnoszących się bezpośrednio do jego sytuacji, tj. wyciągów z prowadzonego dla niego rachunku bankowego albo oświadczenia o jego nieposiadaniu, jak również dowodów obrazujących wysokość kosztów utrzymania nieruchomości, w której wspólnie z małżonką zamieszkuje. Nie wyjaśnił, czy zamieszkuje również z synem, jak również kto i w jakiej części ponosi wydatki na tę nieruchomość. Nie przedłożył także umowy, z której wynika prawo małżonków do dożywotniego – jak wskazuje wnioskodawca – zamieszkiwania w nieruchomości, stanowiącej własność ich syna. Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów, w szczególności tych, które mają wskazywać na jego trudną sytuację majątkową, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.