I SA/Gd 424/14

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. A. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 14 lipca 2014 r., skarżący K. A. zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką oraz małoletnią córką, na którą otrzymuje alimenty w kwocie 700 zł miesięcznie, nie posiada żadnego majątku, źródłem utrzymania rodziny (poza kwotą przekazywaną wnioskodawcy tytułem alimentów) są wyłącznie dochody jego matki z tytułu renty w wysokości 2.000 zł miesięcznie. Referendarz sądowy uznał, że oświadczenie zawarte w przedmiotowym wniosku budzi wątpliwości. Wnioskodawca wskazał bowiem, że nie ma żadnych źródeł dochodów pomimo, że z danych ujawnionych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynikało, że wykonuje on działalność gospodarczą od dnia 17 lutego 1995 r. i na dzień 18 lipca 2014 r. jest aktywnym przedsiębiorcą. Z tych przyczyn oświadczenie wnioskodawcy było także niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W związku z powyższym referendarz sądowy – na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) – zarządzeniem z dnia 18 lipca 2014 r. wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: 1/ odpisów wszystkich zeznań podatkowych za rok 2013 wnioskodawcy (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych za ten rok; 2/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę, jego matkę rachunków bankowych (rachunków osobistych, związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; 3/ dokumentu potwierdzającego miesięczną wysokość renty wypłacanej matce wnioskodawcy (w kwocie netto i brutto); 4/ dowodu potwierdzającego wysokość alimentów przekazywanych wnioskodawcy na rzecz małoletniej córki (np. potwierdzenia przelewów, odpisu umowy bądź wyroku sądu w przedmiocie alimentów); 5/ oświadczenia, czy wnioskodawca ma status osoby bezrobotnej; jeżeli tak – przedłożenia decyzji uznającej wnioskodawcę za osobę bezrobotną lub stosownego zaświadczenia z urzędu pracy; 6/ odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej pod nazwą "A" oraz odpisów deklaracji VAT-7 złożonych za ww. okres, a także odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; w przypadku gdy wnioskodawca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej – przedłożenia dokumentu potwierdzającego zawieszenie jej wykonywania, bądź wykreślenia wpisu z ewidencji; 7/ dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów związanych z utrzymaniem rodziny, w tym eksploatacja lokalu (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, internet, telefon, itp.); 8/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego matkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). Poinformowano przy tym wnioskodawcę, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Powyższe wezwanie doręczono wnioskodawcy w dniu 25 lipca 2014 r. (dowód: potwierdzenie odbioru – k. 38), jednakże przedłożył on jedynie oświadczenie z dnia 1 sierpnia 2014 r., w którym wyjaśnił, że: w roku 2013 nie osiągnął żadnych dochodów, w związku z czym nie posiada zeznań podatkowych za ten rok; z uwagi na fakt, że z działalności gospodarczej nie uzyskuje dochodów nie posiada dokumentacji księgowej; nie posiada aktywnych rachunków bankowych; nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna; nie ma stałego zatrudnienia – osiąga dochody z tzw. prac dorywczych na umowę zlecenie w wysokości 1.400 zł; jego matka otrzymuje rentę w kwocie około 2.200 zł miesięcznie obecnie przebywa ona za granicą i nie umożliwiła wnioskodawcy przedstawienia żądanych danych; miesięczne koszty związane z eksploatacją mieszkania łącznie z opłatami za telewizje i telefon wynoszą łącznie 620 zł. Zgodnie z brzmieniem art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Przed przystąpieniem do oceny przedmiotowego wniosku podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak-Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak- Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie referendarz sądowy stwierdził, że wnioskodawca nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Pomimo, że złożył on dodatkowe oświadczenie, w dalszym ciągu dokonanie rzetelnej i pełnej oceny jego sytuacji finansowej jest niemożliwe z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności. Zdaniem orzekającego złożone przez wnioskodawcę dodatkowe oświadczenie nie czyni zadość zarządzeniu z dnia 18 lipca 2014 r. W skierowanym do wnioskodawcy wezwaniu jasno bowiem sprecyzowano, jakie dane dotyczące jego stanu majątkowego wymagają potwierdzenia w formie dokumentu źródłowego, a dla wykazania których wystarczającym jest złożenie oświadczenia. Wątpliwości co do stanu finansowego wnioskodawcy potęguje fakt, że w oświadczeniu złożonym na druku PPF pominął on okoliczność wykonywania działalności gospodarczej oraz uzyskiwania dochodów z umów zleceń. Co więcej, wnioskodawca nie przedstawił żadnego dokumentu, który potwierdzałby podniesioną przez niego okoliczność braku przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej w roku ubiegłym. Takim dowodem wskazanym w wezwaniu jest zaświadczenie z właściwego urzędu skarbowego. Uchylił się także od uprawdopodobnienia wysokości dochodów z tzw. prac dorywczych, które wykonuje na podstawie umów zleceń. Nie wykazał, że na posiadanych przez niego rachunkach bankowych (a takie posiada, co wynika wprost z treści oświadczenia z dnia 1 sierpnia 2014 r.) nie są aktualnie księgowane żadne operacje. W żaden też sposób nie uprawdopodobnił kwoty alimentów przekazywanej mu na rzecz małoletniej córki, zupełnie tę kwestię pomijając w odpowiedzi udzielonej na zarządzenie referendarza sądowego. Mając na uwadze powołane rozbieżności w składanych przez wnioskodawcę oświadczeniach, a także postępowanie wnioskodawcy, polegające na uchyleniu się od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a., referendarz sądowy uznał, że istotne wątpliwości (których nie usunęło dodatkowe oświadczenie wnioskodawcy z dnia 1 sierpnia 2014 r., a wręcz je spotęgowało) dotyczące jego rzeczywistych możliwości płatniczych nie zostały przez niego wyjaśnione. Wnioskodawca nie dołożył należytej staranności w uprawdopodobnieniu okoliczności wskazanych we wniosku, co wyklucza przyznanie mu prawa pomocy. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.