I SA/Gd 424/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Kozik po rozpoznaniu w dniu 9 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.A. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 3 lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 14 lipca 2014 r., skarżący K.A. zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką oraz małoletnią córką, na którą otrzymuje alimenty w kwocie 700 zł miesięcznie, nie posiada żadnego majątku, źródłem utrzymania rodziny (poza kwotą przekazywaną wnioskodawcy tytułem alimentów) są wyłącznie dochody jego matki z tytułu renty w wysokości 2.000 zł miesięcznie. Referendarz sądowy uznał, że oświadczenie zawarte w przedmiotowym wniosku budzi wątpliwości. Wnioskodawca wskazał bowiem, że nie ma żadnych źródeł dochodów pomimo, że z danych ujawnionych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynikało, że wykonuje on działalność gospodarczą od dnia 17 lutego 1995 r. i na dzień 18 lipca 2014 r. jest aktywnym przedsiębiorcą. Z tych przyczyn oświadczenie wnioskodawcy było także niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W związku z powyższym referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 18 lipca 2014 r. wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: 1/ odpisów wszystkich zeznań podatkowych za rok 2013 wnioskodawcy (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych za ten rok; 2/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę, jego matkę rachunków bankowych (rachunków osobistych, związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; 3/ dokumentu potwierdzającego miesięczną wysokość renty wypłacanej matce wnioskodawcy (w kwocie netto i brutto); 4/ dowodu potwierdzającego wysokość alimentów przekazywanych wnioskodawcy na rzecz małoletniej córki (np. potwierdzenia przelewów, odpisu umowy bądź wyroku sądu w przedmiocie alimentów); 5/ oświadczenia, czy wnioskodawca ma status osoby bezrobotnej; jeżeli tak – przedłożenia decyzji uznającej wnioskodawcę za osobę bezrobotną lub stosownego zaświadczenia z urzędu pracy; 6/ odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej pod nazwą "A" oraz odpisów deklaracji VAT-7 złożonych za ww. okres, a także odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; w przypadku gdy wnioskodawca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej – przedłożenia dokumentu potwierdzającego zawieszenie jej wykonywania, bądź wykreślenia wpisu z ewidencji; 7/ dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów związanych z utrzymaniem rodziny, w tym eksploatacja lokalu (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, internet, telefon, itp.); 8/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego matkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). Poinformowano przy tym wnioskodawcę, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Powyższe wezwanie doręczono wnioskodawcy w dniu 25 lipca 2014 r., jednakże przedłożył on jedynie oświadczenie z dnia 1 sierpnia 2014 r., w którym wyjaśnił, że: w 2013 r. nie osiągnął żadnych dochodów, w związku z czym nie posiada zeznań podatkowych za ten rok; z uwagi na fakt, że z działalności gospodarczej nie uzyskuje dochodów nie posiada dokumentacji księgowej; nie posiada aktywnych rachunków bankowych; nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna; nie ma stałego zatrudnienia – osiąga dochody z tzw. prac dorywczych na umowę zlecenie w wysokości 1.400 zł; jego matka otrzymuje rentę w kwocie około 2.200 zł miesięcznie obecnie przebywa ona za granicą i nie umożliwiła wnioskodawcy przedstawienia żądanych danych; miesięczne koszty związane z eksploatacją mieszkania łącznie z opłatami za telewizje i telefon wynoszą łącznie 620 zł. Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, które wobec wniesienia pismem z dnia 25 września 2014 r. sprzeciwu utraciło moc. W uzasadnieniu złożonego sprzeciwu skarżący wskazał, że pominął fakt, że prowadzi działalność gospodarczą, bowiem obecnie nie "wykonuje" działalności – nie przynosi ona żadnego dochodu ani straty. Wskazał, że dochody z umowy zlecenia uzyskiwał od stycznia do maja w wysokości 1 400,- zł miesięcznie. Skarżący podał, że od maja nie wykonuje umów zlecenia, więc nie mógł przedstawić z tego tytułu dochodów. Nadto wskazał, że siedmiodniowy termin był zbyt krótki, aby przedstawić zaświadczenie z urzędu skarbowego. Skarżący wyjaśnił, że przez "nieaktywne rachunki" należy rozumieć nieposiadanie przez niego rachunków bankowych, ponieważ je zlikwidował. W ocenie wnioskodawcy wydane postanowienie jest dla niego krzywdzące, bowiem nie stać go na opłacenie pomocy prawnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Tymczasem z przedstawionych przez skarżącego dokumentów w dalszym ciągu nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Podkreślić należy, że wnioskodawca zarządzeniem z dnia 18 lipca 2014 r. został wezwany do dostarczenia dokumentów źródłowych oraz konkretnych danych dotyczących jego stanu majątkowego w formie oświadczenia. Sąd odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy miał na względzie fakt, że wnioskodawca nie złożył dokumentów potwierdzających: nieosiąganie dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej oraz wskazujących wysokość uzyskiwanych dochodów z umów zleceń. Zdaniem sądu skoro, mimo wezwania referendarza sądowego wnioskodawca uchyla się od rzetelnego przedstawienia sytuacji majątkowej, nadto składając sprzeciw nie przedstawia żadnego dokumentu, który potwierdzałby podnoszone przez niego okoliczności, należy uznać, że nie uprawdopodobnił, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. W żaden też sposób nie uprawdopodobnił kwoty alimentów przekazywanej mu na rzecz małoletniej córki, zupełnie tę kwestię pomijając. Dodatkowo skarżący nie wykazał, że rachunki bankowe, które posiadał zostały zamknięte. W ocenie sądu wobec odmowy przyznania prawa pomocy (postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2014 r.) skarżący składając sprzeciw, powinien wykazać okoliczności potwierdzające zasadność jego twierdzeń. Skoro wnioskodawca podniósł, że nie złożył zaświadczenia o wysokości osiągniętego dochodu, z uwagi na zbyt krótki termin do wykonania zarządzenia – nic nie stało na przeszkodzie, aby ten dokument dołączył do złożonego sprzeciwu. Natomiast w celu poparcia twierdzeń o likwidacji rachunku bankowego, skarżący powinien przedstawić zaświadczenie z banku o zamknięciu rachunku bankowego z uwzględnieniem salda końcowego. Mając na uwadze powyższe sąd uznał, że istotne wątpliwości dotyczące rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego nie zostały przez niego wyjaśnione. Wnioskodawca nie dołożył należytej staranności w uprawdopodobnieniu okoliczności wskazanych we wniosku, co wyklucza przyznanie mu prawa pomocy. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.