I SA/Gd 426/17

Dnia 21 sierpnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2017 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P.M. na zarządzenie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, z dnia 21 czerwca 2017 r. o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 27 grudnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, luty, marzec i wrzesień 2011r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone zarządzenie Wnioskiem z dnia 10 kwietnia 2017 r. skarżący P.M. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Z uwagi na to, że powyższy wniosek zawierał braki formalne uniemożliwiające nadanie mu dalszego biegu, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 20 kwietnia 2017 r. zobowiązano wnioskodawcę do ich usunięcia w tym poprzez złożenie podpisu przez wnioskodawcę. W zakreślonym terminie skarżący nadesłał uzupełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy (złożony na urzędowym formularzu PPF), podpisany jednakże nie przez niego a przez jego wnuczkę A.M. Do wniosku skarżący dołączył pełnomocnictwo z dnia 21 grudnia 2016 r. udzielone A.M. obejmujące umocowanie do reprezentowania go przed sądami. Zarządzeniem z dnia 21 czerwca 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku pozostawił wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Referendarz stwierdził, że do podpisania wniosku o prawo pomocy uprawniona była wyłącznie strona skarżąca, a zatem nie można uznać, że w sytuacji złożenia podpisu pod wnioskiem przez jej pełnomocnik doszło do uzupełnienia braku formalnego. Od powyższego zarządzenia, w ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw wskazując, że czynności strony w ramach rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa pomocy mogą być również dokonywane przez pełnomocnika a zatem jest on także umocowany do złożenia pod wnioskiem stosownego podpisu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Sprzeciw wnioskodawcy nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżone zarządzenie wydane przez referendarza sądowego jest prawidłowe. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.) – dalej w skrócie zwanej p.p.s.a., sąd rozpoznając sprzeciw od postanowień, o których mowa w art. 258 §2 pkt 6 – 8, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Rozpoznając sprzeciw, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 2 i § 3 p.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zaskarżone zarządzenie zostało wydane zgodnie z prawem. Okolicznością faktyczną, która stanowiła podstawę dla wydania zaskarżonego zarządzenia, było nieuzupełnienie – pomimo skutecznie doręczonego wezwania - braku formalnego wniosku przez jego podpisanie przez osobę uprawnioną, czyli samego skarżącego. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane wskazane na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Powyższy wymóg przewiduje art. 252 § 2 p.p.s.a., a złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w formie innej, niż tego wymagają przepisy prawa, stanowi jego brak formalny w rozumieniu art. 49 § 1 tej ustawy (por. uchwała NSA z dnia 21 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OPS 1/08, ONSAiWSA 2008, nr 5, poz. 74). W takiej sytuacji należy wezwać do uzupełnienia tego braku w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W konsekwencji zaniechanie powyższej czynności musi pociągnąć za sobą realizację wskazanego rygoru, czyli pozostawienie wniosku bez rozpoznania. Zgodnie z art. 257 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. Jednocześnie należy wskazać, że wniosek o przyznanie prawa pomocy, który składa się na urzędowym formularzu, winien spełniać wymogi każdego pisma procesowego w postępowaniu sądowym, które zostały wymienione w art. 46 § 1 p.p.s.a. (m.in. podpis wnioskodawcy). Z kolei uzupełnienie braków formalnych przedmiotowego wniosku przez jego podpisanie, podlega rygorom przewidzianym w art. 49 § 1 w zw. z art. 257 p.p.s.a.. W myśl art. 256 § 1 p.p.s.a. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia: wzór i sposób udostępniania urzędowego formularza, o którym mowa w art. 252 § 2, odpowiadającego wymaganiom przewidzianym dla pism strony, szczególnym wymaganiom postępowania o przyznaniu prawa pomocy, zawierającego niezbędne pouczenie co do sposobu jego wypełnienia i skutków niedostosowania się do określonych wymagań. Wzór urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zawierającego niezbędne pouczenie co do sposobu jego wypełnienia i skutków niedostosowania się do określonych wymagań, określono w załączniku nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 z późn. zm.), wydanego na podstawie ww. ustawowego upoważnienia. Wyjaśnić należy, że wniosek o przyznanie prawa pomocy ma charakter sformalizowany, a prawidłowo złożone oświadczenie majątkowe, będące częścią formularza o przyznanie prawa pomocy, jest elementem niezbędnym do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji uznać należy, że żądanie przyznania prawa pomocy w sprawie nie mogło otrzymać merytorycznego biegu. Sąd rozpoznający sprzeciw zgadza się z poglądem, że pełnomocnik osoby fizycznej, choć jest uprawniony do wniesienia w imieniu mocodawcy wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie jest jednak podmiotem właściwym do podpisania zawartego w treści tego wniosku oświadczenia o majątku i dochodach osoby fizycznej. Wskazane oświadczenie jest bowiem składane pod rygorem odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 k.k. za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy. Z uwagi zatem na fakt, że jedynie wnioskodawca posiada pełną wiedzę o swoich dochodach i majątku, powinien on brać pełną odpowiedzialność za składane w tym względzie oświadczenia. Niewątpliwie podpisanie oświadczenia przez pełnomocnika wyłączyłoby tę odpowiedzialność wobec wnioskodawcy, przerzucając ją w nieuprawniony sposób na pełnomocnika, który może nie posiadać rzeczywistej wiedzy o stanie majątkowym i finansowym mocodawcy. Z tego względu, w ocenie Sądu, w zaskarżonym zarządzeniu referendarz sądowy trafnie przyjął, że składanie oświadczeń wiedzy o dochodach i majątku mocodawcy pod rygorem odpowiedzialności karnej wykracza poza zakres czynności, które mogą być skutecznie objęte pełnomocnictwem procesowym, a tym samym powoduje, że opatrzony podpisem pełnomocnika wniosek o przyznanie prawa pomocy jest dotknięty wyżej opisanym brakiem formalnym skutkującym pozostawieniem go bez rozpoznania. Wyjaśnić należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Prawidłowe zastosowanie przez Sąd przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi poprzez żądanie złożenia wypełnionego wniosku o przyznanie prawa pomocy na formularzu "PPF" podpisanego przez osobę do tego legitymowaną (czyli skarżącą) nie jest więc naruszeniem przepisów i norm gwarantujących swobodny dostęp do niezawisłego i bezstronnego sądu. Przesłanie formularza podpisanego przez pełnomocnika strony skarżącej nie mogło odnieść skutku rozpoznania wniosku o prawo pomocy, a musiało się spotkać z zastosowaniem rygoru pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W tym stanie rzeczy, wobec braków formalnych wniosku Sąd, działając na podstawie art. 260 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił utrzymać w mocy zarządzenie referendarza sądowego o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania.