I SA/Gd 427/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P.-Z. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik, listopad i grudzień 2008 r. postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 22 maja 2014 r., skarżąca M. P.-Z. zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi określonego w kwocie 2.200 zł. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że jest współwłaścicielką w części ½ domu o powierzchni 150 m2 oraz właścicielką nieruchomości rolnej o powierzchni 20 ha, stan zdrowia uniemożliwia jej prowadzenie działalności gospodarczej (którą – jak wynika z danych ujawnionych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej – zawiesiła z dniem 3 lutego 2014 r.) oraz podjęcie pracy zarobkowej, obecnie nie osiąga żadnych dochodów – ZUS wstrzymał wypłatę zasiłku chorobowego, na jej utrzymaniu pozostaje małoletnia córka. Ponieważ wnioskodawczyni wskazała, że na jej wyłącznym utrzymaniu pozostaje małoletnia córka, a jednocześnie nie osiąga ona żadnych dochodów, jak również nie posiada zasobów pieniężnych, referendarz sądowy uznał oświadczenie zawarte w przedmiotowym wniosku nie tylko za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, ale także za budzące wątpliwości i – na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) – zarządzeniem z dnia 29 maja 2014 r. wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia w terminie 7 dni: 1/ odpisów wszystkich zeznań podatkowych wnioskodawczyni za rok 2013 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości dochodów osiągniętych za ten rok; 2/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; jeśli wnioskodawczyni zamknęła (zlikwidowała) konto prowadzone dla potrzeb działalności gospodarczej wykonywanej do momentu jej zawieszenia, tj. do dnia 3 lutego 2014 r. – przedłożenia dokumentu potwierdzającego tę okoliczność; 3/ dokumentu potwierdzającego okoliczność wstrzymania wypłaty wnioskodawczyni zasiłku chorobowego wraz z dowodem obrazującym miesięczną jego kwotę (brutto i netto) przyznaną wnioskodawczyni przed datą wstrzymania jego wypłaty; 4/ dokumentów księgowych obrazujących wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres od 1 stycznia do 3 lutego br. z tytułu prowadzonej przez wnioskodawczynię działalności gospodarczej oraz odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7; 5/ odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; 6/ oświadczenia w przedmiocie wysokości przysługujących wnioskodawczyni płatności przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i daty ich przekazania na rachunek bankowy oraz przedłożenia stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów decyzji przyznających dopłaty); 7/ dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez wnioskodawczynię w okresie ostatnich trzech miesięcy wydatków związanych z kosztami utrzymania jej i małoletniej córki oraz eksploatacji domu (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon, inne); 8/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawczynię pojazdów mechanicznych, w tym samochodów i maszyn rolniczych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 9/ oświadczenia, czy wnioskodawczyni otrzymuje na rzecz małoletniej córki alimenty; jeżeli tak – przedłożenia dokumentu potwierdzającego wysokość przekazywanych tytułem alimentów środków na utrzymanie małoletniej córki (np. oświadczenia ojca dziecka, potwierdzenia przelewów; odpisu umowy bądź wyroku sądu w przedmiocie alimentów); 10/ w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów i zasobów finansowych – jasnego wskazania przez wnioskodawczynię, z jakich środków ponosi ona konieczne koszty utrzymania (jak chociażby wyżywienie, opłaty za dom); 11/ oświadczenia, czy w okresie ostatnich sześciu miesięcy wnioskodawczyni występowała o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej oraz czy obecnie korzysta ona z tego rodzaju pomocy; jeśli tak – przedłożenia dokumentów, z których wynikałby rodzaj przyznanych świadczeń oraz ich wysokość; 12/ oświadczenia, czy wnioskodawczyni otrzymuje pomoc finansową (lub inną) od członków rodziny; jeżeli tak – podania jej rodzaju, kwot i częstotliwości. Poinformowano przy tym wnioskodawczynię, że w sytuacji gdy pozostaje ona w związku małżeńskim jest zobowiązana do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się również do sytuacji majątkowej i finansowej jej małżonka (obrazujących: źródło i wysokość dochodów osiągniętych przez niego w 2013 r. oraz uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy, stan środków i operacje księgowane na jego rachunkach bankowych w okresie ostatnich trzech miesięcy, składniki posiadanego majątku, w szczególności nieruchomości, pojazdy mechaniczne i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro). Z obowiązku tego zwalnia wnioskodawczynię jedynie orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawczyni przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Wyjaśniono także, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W odpowiedzi na powyższe wnioskodawczyni nadesłała następujące dokumenty: - wykaz środków trwałych o łącznej wartości 6.496.806,82 zł, sporządzony na dzień 31 maja 2014 r.; - odpis zeznania podatkowego za 2013 r. (PIT-36L), w którym wykazała stratę z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 217.468,06 zł, deklarując przychody w kwocie 55.447,15 zł oraz koszty ich uzyskania w wysokości 272.915,21 zł wraz z dokumentem księgowym "Zapisy w buforze za okres od 2014-01-01 do 2014-02-03", z którego wynika, że do czasu zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej nie osiągnęła ona przychodów z tego tytułu; - odpis deklaracji VAT-7 za styczeń i luty 2014 r., w których każdorazowo wykazała podatek naliczony w kwocie 47.559 zł jako nadwyżkę z poprzedniej deklaracji; - odpis korespondencji z ZUS z okresu od 28 marca do 26 maja 2014 r. w związku z ubieganiem się przez wnioskodawczynię o wypłatę zasiłku chorobowego wraz z dodatkowym oświadczeniem z dnia 10 marca 2014 r., w którym podała, że na zwolnieniu lekarskim przebywa od dnia 4 marca br.; - odpis decyzji z dnia 13 grudnia 2013 r. o przyznaniu mężowi wnioskodawczyni płatności na rok 2013 w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej kwocie 19.474,70 zł; - wyciąg z firmowego rachunku bankowego wnioskodawczyni prowadzonego przez [...] za okres od 4 lutego do 2 czerwca 2014 r., na którym nie odnotowano obrotów a którego saldo końcowe było ujemne i wynosiło 244,94 zł; - wyciąg z rachunku bankowego wnioskodawczyni prowadzonego przez [...] związanego z obsługą kredytu, którego miesięczna rata wyniosła: w marcu 2014 r. – 2.067,01 zł, w kwietniu 2014 r. – 2.117,01 zł a w maju 2014 r. – 2.967,01 zł; - wydruki transakcji dokonanych na firmowym rachunku wnioskodawczyni prowadzonym przez [...] w okresie od 1 marca do 31 maja 2014 r., na którym w okresie od 4 marca do 29 maja 2014 r. zaksięgowano wpływy w łącznej kwocie 17.871,48 zł (w tym ze sprzedaży na portalu Allegro.pl w wysokości 3.542,48 zł oraz wpłat zarówno własnych jak i innych osób w wysokości 14.329 zł); - kopię bankowego wezwania z dnia 11 marca 2014 r. do zapłaty kwoty 947,17 zł z tytułu zadłużenia wnioskodawczyni na rachunku karty kredytowej, które na dzień 10 marca 2014 r. wyniosło 18.414,93 zł; - kopię umowy najmu pojemnika na odpady na kwotę 25,26 zł miesięcznie; - kopie faktur wystawionych na rzecz męża wnioskodawczyni za: gaz za okres od 27 listopada 2013 r. do 20 maja 2014 r. na łączną kwotę 4.485,70 zł, energię elektryczną za marzec 2014 r. na kwotę 518,43 zł i za wznowienie jej dostarczenia w maju 2014 r. na kwotę 98,58 zł oraz za wodę i odprowadzanie ścieków za kwiecień 2014 r. na kwotę 268,20 zł; - kopie wezwań do zapłaty zadłużenia z tytułu opłat za energię elektryczną (z dnia 8 i 13 maja br.), dostawę wody i odprowadzanie ścieków (z dnia 19 maja br.), gospodarowanie odpadami komunalnymi (z dnia 25 kwietnia i 27 maja br.) oraz podatku od nieruchomości (z dnia 24 kwietnia br.) skierowanych do męża wnioskodawczyni na łączną kwotę 2.243,97 zł; - kopię zawiadomienia z dnia 14 maja 2014 r. o toczącym się wobec męża wnioskodawczyni postępowaniu egzekucyjnym z tytułu zaległości w podatku od nieruchomości; - dodatkowe oświadczenie z dnia 10 czerwca 2014 r., w którym wyjaśniła, że nie posiada samochodów oraz maszyn rolniczych, nie występowała o przyznanie jej świadczeń z pomocy społecznej, jej mąż jest zatrudniony w spółce "A" na ⅛ etatu, z uwagi na trudna sytuację finansową małżonkowie wyprzedają meble i wyposażenie domu. Przed przystąpieniem do oceny przedmiotowego wniosku podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – sprawą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Po analizie przedłożonego materiału dowodowego stwierdzono, że sytuacja finansowa wnioskodawczyni wciąż pozostaje niejasna. Oświadczenia składane przez wnioskodawczynię zawierają oczywiste sprzeczności co do posiadanych zasobów pieniężnych oraz ilości osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Podkreślić należy, iż w oświadczeniu złożonym na urzędowym druku PPF wnioskodawczyni wskazała, że pomimo braku jakichkolwiek dochodów i środków pieniężnych prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a na jej wyłącznym utrzymaniu pozostaje małoletni córka. Ponieważ istotą odrębnego gospodarstwa jest samodzielne ponoszenie wszystkich kosztów związanych z utrzymaniem, w tym w szczególności ponoszenie wydatków związanych z eksploatacją lokalu oraz wyżywieniem, referendarz sądowy wezwał wnioskodawczynię do przedstawienia dowodów obrazujących wysokość ciążących na niej kosztów związanych z eksploatacją zajmowanego domu, jak również do wskazania, z jakich środków ponosi ona konieczne koszty utrzymania (chociażby wyżywienia, opłat za dom). Dodatkowo z akt podatkowych dołączonych do niniejszej sprawy wynikało, że wnioskodawczyni jest osobą zamężną, w związku z czym – w przypadku, gdy pozostaje ona w związku małżeńskim – zobowiązana została do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej i finansowej małżonka. W wyniku tak sformułowanego wezwania wnioskodawczyni nadesłała dokumenty, z których wynika, że prowadzi ona gospodarstwo domowe wspólnie z mężem J. Z., na rzecz którego wystawione zostały nadesłane faktury za opłaty za media, w których jako punkt poboru wskazano nieruchomość położoną w [...], tj. miejsce zamieszkania zarówno skarżącej jak i jej małżonka. Jednocześnie wnioskodawczyni poza wskazaniem, że mąż wnioskodawczyni jest zatrudniony w wymiarze ⅛ etatu oraz udokumentowaniem jego zadłużenia z tytułu opłat za media i zaległości w podatku od nieruchomości w żaden sposób nie odniosła się do kwestii wysokości osiąganych przez niego dochodów ze stosunku pracy, posiadanych przez niego rachunków bankowych i zgromadzonych na nich środków pieniężnych oraz składników jego majątku takich jak: nieruchomości, pojazdy mechaniczne, czy przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, co prowadzi do wniosku, że podjęte przez nią działania zmierzały wyłącznie do wykazania trudnej sytuacji finansowej małżonków. Skoro zatem wnioskodawczyni oraz jej małoletnia córka faktycznie zamieszkują z mężem wnioskodawczyni i w całości pozostają na jego utrzymaniu (co wynika wprost z danych zadeklarowanych na druku PPF), to wnioskodawczyni zobowiązana była wykazać zarówno posiadane przez męża składniki majątku, jak i wysokość osiąganych przez niego dochodów, czego nie uczyniła. Obowiązek ujawnienia tego rodzaju danych wynika wprost z konstrukcji formularza PPF, gdzie w rubrykach od 6 do 10 wnioskodawca winien wskazać osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, ich majątek oraz dochody. Wątpliwości budzą także oświadczenia wnioskodawczyni w kwestii braku zasobów pieniężnych. Zauważyć należy, że w okresie od 4 marca do 29 maja 2014 r. rachunek bankowy wnioskodawczyni zasilony został środkami w łącznej kwocie 17.871,48 zł, zatem średnio miesięcznie do dyspozycji wnioskodawczyni pozostawała kwota 5.957,16 zł. Referendarz sądowy zwraca uwagę, że z ww. kwoty wpływów jedynie kwota 3.542,48 zł pochodzi ze sprzedaży wyposażenia domu małżonków na portalu Allegro.pl (którą to okoliczność wnioskodawczyni podniosła w dodatkowym oświadczeniu z dnia 10 czerwca 2014 r.); pozostałe zaś środki pochodziły z wpłat dokonywanych przez wnioskodawczynię (w kwotach po 60 zł, 850 zł, 1.000 zł i 3.600 zł), bądź też przez osoby trzecie. Wobec takich ustaleń rodzi się pytanie, skąd wnioskodawczyni posiadała środki, którymi zasilała własne konto, skoro od 1 stycznia 2014 r. nie osiągnęła żadnych dochodów, w tym z tytułu działalności gospodarczej, której wykonywanie zawiesiła z dniem 3 lutego 2014 r., od dnia 4 marca 2014 r. pozostaje na zwolnieniu lekarskim, a stan zdrowia uniemożliwia jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Podkreślenia wymaga także, że wnioskodawczyni udokumentowała, że posiada zadłużenie z tytułu zaciągniętego kredytu bankowego, którego miesięczna rata wynosi ponad 2.000 zł. Pomimo jednak – jak podnosi – bardzo trudnej sytuacji materialnej jego spłaty dokonuje regularnie, co wynika wprost z wyciągu bankowego z konta wnioskodawczyni w [...]. Okoliczność ta również przeczy twierdzeniom wnioskodawczyni o braku zasobów pieniężnych. Powyższe skutkuje stwierdzeniem, że sytuacja majątkowa wnioskodawczyni, pomimo udzielonej odpowiedzi na wezwanie z dnia 29 maja 2014 r., wciąż budzi wątpliwości. Co więcej, w ocenie rozpoznającego wniosek referendarza sądowego przyjąć można, że wnioskodawczyni przedstawiła swoją sytuację finansową w sposób wybiórczy poprzez akcentowanie jedynie tych okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, że ona oraz jej rodzina znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, która nie pozwala jej na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z tych wszystkich względów uznano, że wnioskodawczyni nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.