I SA/Gd 437/14

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. J. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 8 maja 2014 r., skarżący J. J. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi określonego w kwocie 765 zł, oraz ustanowienie radcy prawnego. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz czworgiem dzieci, rodzina utrzymuje się z renty przyznanej każdemu z małżonków w wysokości po 800 zł brutto (łączny dochód to 1.600 zł brutto), posiada dom o powierzchni 100 m2, mieszkanie o powierzchni 40 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 7 ha, swoje bieżące wydatki określił na poziomie 650 zł (opłaty za mieszkanie w kwocie 500 zł i zakup leków w kwocie 150 zł). Referendarz sądowy uznał oświadczenie zawarte w przedmiotowym wniosku za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy oraz jego stanu rodzinnego i – na podstawie art. 255 p.p.s.a. – zarządzeniem z dnia 12 maja 2014 r. (doręczonym w dniu 19 maja 2014 r.) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: 1/ odpisów wszystkich zeznań podatkowych za rok 2013 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39) złożonych przez wnioskodawcę i jego żonę, bądź stosownego zaświadczenia w przedmiocie wysokości dochodów osiągniętych przez każda z wymienionych osób za ten rok z właściwego urzędu skarbowego; 2/ wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego żonę rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji (przelewów, wpłat, wypłat); w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z małżonków oświadczenia w tym przedmiocie; 3/ dokumentu potwierdzającego miesięczną wysokość przyznanej każdemu z małżonków renty (w kwotach brutto i netto); 4/ oświadczenia, czy w związku z posiadaniem mieszkania o pow. 40 m2 oraz domu o powierzchni 100 m2 wnioskodawca osiąga dochody z tytułu najmu (dzierżawy) nieruchomości, której nie zajmuje z rodziną; jeżeli tak – przedłożenia dowodów obrazujących wysokość osiąganych z tego tytułu dochodów; 5/ oświadczenia złożonego przez żonę wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku, w szczególności posiadanych nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych); 6/ oświadczenia w przedmiocie wysokości przysługujących wnioskodawcy, jego żonie płatności przekazywanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i daty ich przekazania na rachunek bankowy oraz przedłożenia stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów decyzji przyznających dopłaty); 7/ dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez małżonków w okresie ostatnich trzech miesięcy wydatków związanych z kosztami utrzymania rodziny (opłat za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz nieczystości, telefon, inne) oraz wydatków na zakup leków; 8/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego żonę pojazdów mechanicznych, w tym samochodów i maszyn rolniczych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 9/ oświadczenia wnioskodawcy, czy któreś z czwórki dzieci pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym jest pełnoletnie; jeżeli tak – oświadczeń złożonych przez każde z pełnoletnich dzieci w przedmiocie nieosiągania przez nich dochodów (w tym z umów zleceń/o dzieło, stypendiów); w przypadku gdy uzyskują one dochody – podania ich źródeł oraz miesięcznej wysokości oraz średniej miesięcznej wysokości z okresu ostatnich trzech miesięcy (w kwotach brutto i netto) wraz z dokumentami dane te potwierdzającymi; jeżeli zaś są one osobami bezrobotnymi – przedłożenia dokumentu potwierdzającymi, że mają one status osób bezrobotnych bez prawa do zasiłku (decyzja/zaświadczenie z urzędu pracy), a także przedłożenia dokumentów i oświadczeń wymienionych w punkcie 1-2 i 8; 10 w związku z zadeklarowanymi przez wnioskodawcę niskimi dochodami rodziny oświadczenia, czy w okresie ostatnich sześciu miesięcy występował on lub jego żona o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej oraz czy obecnie korzystają oni z tego rodzaju pomocy; jeśli tak – przedłożenia dokumentów, z których wynikałby rodzaj przyznanych świadczeń oraz ich wysokość; 11/ oświadczenia, czy małżonkowie otrzymują pomoc finansową (lub inną) od członków rodziny; jeżeli tak – podania jej rodzaju, kwot i częstotliwości. W odpowiedzi na powyższe wnioskodawca nadesłał odpisy: rocznego obliczenia podatku przez KRUS za 2013 r. oraz decyzji KRUS z dnia 20 marca 2014 r. ustalających każdemu z małżonków nową wysokość renty wraz z przysługującymi dodatkami w kwotach 844,01 zł netto (wnioskodawca) i 823,68 zł netto (małżonka). Złożył również dodatkowe oświadczenie z dnia 22 maja 2014 r., w którym wyjaśnił, że: małżonkowie nie posiadają rachunków bankowych; żona wnioskodawcy otrzymuje świadczenia z GOPS w formie zasiłku rodzinnego na dwoje dzieci w kwocie 272 zł miesięcznie oraz obiadów dla jednego dziecka; wnioskodawca nie otrzymuje płatności z ARiMR, osiąga dochody wyłącznie z renty i korzysta z pożyczek udzielanych mu przez matkę w różnych kwotach; małżonkowie zamieszkują osobno, tj. wnioskodawca [...] w mieszkaniu przy [...] i z tego tytułu ponosi wydatki na opłaty za czynsz (450 zł), energię elektryczną (100 zł) i gaz (100 zł) a jego żona wraz z dziećmi w miejscowości [...], ponosząc koszty utrzymania domu, do których zaliczono opłaty za: energię elektryczną (750 zł), wodę (150 zł kwartalnie), wywóz nieczystości (88 zł co dwa miesiące) oraz zakup gazu butylowego (60 zł), przy czym na utrzymaniu wnioskodawcy pozostaje dwoje z czworga jego dzieci – syn uczący się w szkole zawodowej oraz córka uczęszczająca do gimnazjum; dodatkowo wydatkuje kwotę 200 zł na zakup leków; posiada samochód marki [...] o wartości 1.000 zł. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Przed przystąpieniem do oceny przedmiotowego wniosku podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Co więcej, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych jej samej jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym (por. m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Po analizie przedłożonego materiału dowodowego referendarz sądowy uznał, że zawiera on oczywiste sprzeczności co do ilości osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskodawca nie wykonał również nałożonego na niego obowiązku, nadsyłając jedynie część wskazanych w wezwaniu dokumentów. Pomimo, że złożył on dodatkowe oświadczenie, w dalszym ciągu dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej jest niemożliwe z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności. Podkreślić należy, iż w datowanym na dzień 8 maja 2014 r. oświadczeniu złożonym na druku PPF wnioskodawca wskazał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz czworgiem dzieci, by następnie w piśmie z dnia 22 maja 2014 r. sprostować, że żona wnioskodawcy wraz z dziećmi zamieszkuje w domu położonym [...] a wnioskodawca nie pobiera od żony żadnych opłat z tytułu zajmowania przez nią domu, zaś sam wnioskodawca w mieszkaniu [...]. Jednocześnie podał, że na jego utrzymaniu pozostaje dwoje z czworga dzieci. Wątpliwości co do twierdzeń wnioskodawcy o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego w związku z odrębnym zamieszkiwaniem małżonków uzasadniać może okoliczność, że zarówno w postępowaniu przez organem administracyjnym, jak i w postępowaniu sądowym korespondencja kierowana była do wnioskodawcy na adres jego zamieszkania: [...]. Natomiast okoliczność o odrębnym zamieszkiwaniu małżonków podniesiona została przez wnioskodawcę dopiero po zobowiązaniu go do złożenia oświadczenia, czy w związku z posiadaniem dwóch nieruchomości mieszkalnych osiąga on dochody z tytułu najmu (dzierżawy) tej z nich, której nie zamieszkuje wraz z rodziną. Uzasadnione wątpliwości budzi także twierdzenie wnioskodawcy o nieposiadaniu przez niego i jego żonę zasobów pieniężnych, które potęguje wysokość uzyskiwanych przez małżonków dochodów, zadeklarowanych kosztów związanych z eksploatacją dwóch nieruchomości mieszkalnych oraz fakt nieprzedłożenia przez wnioskodawcę wyciągów z rachunków bankowych małżonków. Zauważyć należy, że wnioskodawca oświadczył, że małżonkowie nie posiadają rachunków bankowych mimo, że z nadesłanych odpisów decyzji KRUS o wysokości świadczeń należnych każdemu z małżonków od marca bieżącego roku wyraźnie wynika, że kwoty rent przekazywane są przez organ rentowy na rachunek bankowy wnioskodawcy i jego żony (opcja "za pośrednictwem poczty" została przez organ skreślona). Brak wyciągów z kont uniemożliwia zaś weryfikację danych dotyczących braku posiadanych przez wnioskodawcę zasobów finansowych i nie pozwala ustalić, jaką kwotą środków faktycznie dysponuje wnioskodawca, a w konsekwencji stwierdzić, czy rzeczywiście nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, a jeśli tak to w jakiej części. Natomiast wysokość uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów z renty i zasiłku rodzinnego (844,01 zł i 1.095,68 zł) zł oraz kwota zadeklarowanych przez wnioskodawcę kosztów związanych w zasadzie wyłącznie z eksploatacją zajmowanego przez niego lokalu (650 zł) oraz domu, w którym zamieszkuje jego żona z dziećmi (904 zł) pokrywa się prawie w całości z kwotą osiąganych przez każdego z małżonków dochodów. Jednocześnie wnioskodawca wskazuje, że dodatkowo miesięcznie na zakup leków przeznacza kwotę 200 zł oraz że na jego utrzymaniu pozostaje dwoje dzieci. Skoro wnioskodawca podnosi, że wszystkie jego dzieci zamieszkują wspólnie z jego żoną, to winien był wyjaśnić czy w ogóle, a jeśli tak to, w jakiej wysokości przekazuje środki pieniężne na ich utrzymanie. Zobowiązany był również wyjaśnić z jakich środków pokrywa zarówno wskazane wydatki, jak i pozostałe (jak chociażby wyżywienie, koszty związane z użytkowaniem posiadanego samochodu osobowego), które bez wątpienia przewyższają kwotę zadeklarowanych przez niego dochodów. Wprawdzie wnioskodawca podał, że korzysta z pożyczek udzielanych mu przez matkę, jednak nie określił nawet przybliżonej wysokość ani też częstotliwości pożyczanych kwot. W ocenie referendarza sądowego tylko wyjaśnienie – w sposób nie budzący wątpliwości – sprzeczności dotyczących stanu rodzinnego wnioskodawcy oraz nadesłanie ww. brakujących dokumentów umożliwiłoby ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku. Postępowanie wnioskodawcy, polegające na sprzecznym podawaniu informacji, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Z tych wszystkich względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.