I SA/Gd 441/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Woźniak, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska, Protokolant Sekretarz Sądowy Sylwia Górny, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 października 2009 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych odsetek od składek 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku adwokat A. M. kwotę [...] [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej ustanowionej z urzędu. Zaskarżoną do sądu decyzją Prezes ZUS, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy p. K. K. na podstawie art. 83 ust. 4, art. 28 i 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 z późn. zm.) oraz w oparciu o art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) postanawił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję ZUS Nr 100 100/421/101/2007 z dnia 19 listopada 2008 r. W uzasadnieniu organ stwierdza, iż w dniu 30 czerwca 2008 r. p. K. K. wystąpił z wnioskiem do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należnych odsetek za zwłokę, pochodnych od składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz FP i FGŚP, które na dzień złożenia wniosku wynosiły 10.996,80 zł (odsetki pochodne od składek finansowanych przez płatnika) oraz 6.308,20 zł (odsetki pochodne od składek finansowanych przez ubezpieczonych, nie będących płatnikami składek), obejmując łączny okres od maja 2002 r. do czerwca 2003 r. Wnioskodawca podawał, że nie ma dochodów, ani majątku, z którego można spłacić zaległości, oraz że jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności i otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. Po przeanalizowaniu powyższego wniosku, ZUS decyzją z dnia 19 listopada 2008 r. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 wym. ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, odmówił umorzenia należności z tytułu przedmiotowych odsetek za zwłokę, stwierdzając brak stanu całkowitej nieściągalności zobowiązanego. W swoim wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy strona ponownie podaje, iż jego trudna sytuacja materialna i zdrowotna uzasadnia umorzenie należności z tytułu przedmiotowych odsetek. Informuje, iż jego małżonka nie pobiera świadczenia emerytalnego w kwocie 1.510,78 zł, lecz 876,12 zł, gdyż część świadczenia emerytalnego potrąca komornik. Strona podaje, iż stan zdrowia znacznie się pogorszył przez ostatnie pięć lat - o czym świadczą załączone wyniki badań, zaś w kolejnym piśmie złożonym w uzupełnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdza, iż wraz z małżonką są osobami niepełnosprawnymi, utrzymującymi się z wolnej od potrąceń emerytury żony oraz zasiłku pielęgnacyjnego. W związku z powyższym Prezes ZUS stwierdza, iż obowiązek rozliczania składek na poszczególne fundusze i ich terminowego przekazywania do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych spoczywa wyłącznie na płatniku, który decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej, zatrudniając zarazem pracowników, obowiązany jest zapoznać się z całokształtem przepisów w tym zakresie. W przypadku zaniechania powyższego obowiązku, terminowego opłacania składek, należne są odsetki za zwłokę obliczane zgodnie z ustawą Ordynacja podatkowa, dochodzone obowiązkowo wraz z należnościami głównymi. Odnosząc się następnie do przedstawionej przez płatnika kwestii uznania przez wierzyciela, iż spełnione zostały kryteria pozwalające na umorzenie przedmiotowego zadłużenia, Prezes ZUS stwierdza, iż zasadniczym obowiązkiem wierzyciela, tutaj Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jest dogłębna analiza stanu majątkowego dłużnika oraz zbadanie, czy w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności zobowiązań, zgodnie z postanowieniami art. 28 cyt./w ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Prezes ZUS zwrócił nadto uwagę, że ustawodawca wprowadził dziesięcioletni okres przedawnienia należności z tytułu składek, dając tym samym Zakładowi prawo dochodzenia należności składkowych w całym tym okresie, z możliwością wydłużenia wskazanego okresu, np. w przypadku wszczęcia egzekucji administracyjnej, która musi być brana pod uwagę przez wierzyciela w całym tym okresie, natomiast obowiązkiem płatnika, jak wskazano powyżej, jest terminowe opłacanie składek oraz samodzielne pozyskiwanie informacji w zakresie podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, bez uprzedniego wezwania ze strony Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Prezes ZUS przywołując art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w kontekście ustalonego w sprawie stanu faktycznego wywodzi, iż w niniejszej sprawie nie można stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności, bowiem żadna z w/w przesłanek nie zachodzi w przedmiotowej sprawie; egzekucja z należącej do płatnika nieruchomości, daje możliwość zaspokojenia przynajmniej części roszczeń Zakładu z tytułu składek, wskazując zarazem na brak wystąpienia stanu całkowitej nieściągalności, bowiem komornik sądowy nie stwierdził dotychczas braku majątku z którego można prowadzić egzekucję (egzekucja z nieruchomości jest w toku). Tym samym, Prezes ZUS stwierdził, że aktualnie brak jest podstaw do zastosowania przepisu art. 28 wym. ustawy, bowiem do czasu ostatecznego zakończenia postępowania egzekucyjnego z należącej do zobowiązanego nieruchomości, objętej KW nr [...], nie można orzec, czy w niniejszej sprawie zaistniała przesłanka całkowitej nieściągalności przedmiotowego roszczenia. Prezes ZUS nadto stwierdził, że ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje możliwość umarzania należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, do czego upoważnia art. 28 ust. 3 a i 3 b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i dotyczy jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społecznie ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, które w przypadku p. K. K. dotyczą jedynie części zadłużenia. Prezes ZUS przywołując treść § 3 ust. 1 pkt 1-3, wydanego na podstawie art. 3 b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) podkreśla, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli wystąpią przesłanki wyszczególnione w tymże przepisie. Powyższe oznacza, że zadaniem Zakładu, a następnie Prezesa ZUS jest określenie, czy na dzień złożenia wniosku zaistniały okoliczności uzasadniające umorzenie, o których mowa powyżej. Jednak nawet stwierdzenie zaistnienia określonych w powyższym rozporządzeniu sytuacji nie obliguje Zakładu do umarzania swoich należności, lecz stanowi zawsze jego uprawnienie. Prezes ZUS podkreśla, iż dyspozycja przywołanego powyżej Rozporządzenia jest czytelna i nie budzi na tle wykładni gramatycznej wątpliwości interpretacyjnych. Jest oparta na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w przypadku stwierdzenia sytuacji opisanych w przypadkach wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 Rozporządzenia, może ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek. W rozważanej sprawie wskazane wyżej przesłanki również nie zostały spełnione. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję skarżący podaje, iż w 2002 r. wraz z żoną zostali aresztowani na okres kilku miesięcy. W tym czasie dokumenty firmy zaginęły, firma upadła, sam zaś stracił zdrowie. Obecnie jako osoba niepełnosprawna pobiera zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł i nie ma możliwości spłaty zadłużenia. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Na wstępie należy stwierdzić, iż zaskarżona do sądu decyzja wydawana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego co oznacza, że organy mogą ale nie muszą uwzględnić wniosku strony o umorzenie określonych zaległości. Natomiast kompetencje sądu administracyjnego z uwagi na pełnioną funkcję kontrolną ograniczają się jedynie w tego typu sprawach do zbadania, czy zostały wyjaśnione i zbadane wszystkie przesłanki od zaistnienia których zależy ewentualne pozytywne rozpatrzenie wniosku. Sąd administracyjny nie może natomiast wnikać w samo uznanie; decyzja w tym zakresie należy tylko i wyłącznie do organu. Zgodnie z art. 28 cyt./w ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74) należności z tytułu składek mogą być umarzane lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność zachodzi wyłącznie w przypadkach wymienionych w ustawie, tj. gdy: 2. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 3. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 4. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60), 5. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Nadto zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) należności z tytułu składek mogą być umarzane mimo braku ich całkowitej nieściągalności w następujących przypadkach: 1. gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, 2. w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego wydarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, 3. w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przytoczone przepisy zatem wskazują, że umorzenie należności z tytułu składek możliwe jest jedynie w ściśle określonych przypadkach. Natomiast z ustaleń ZUS wynika, że w sprawie Pana K. K. nie zachodzi całkowita nieściągalność należności. Jak bowiem niespornie ustalono, Pan K. K. jest właścicielem nieruchomości, na której ZUS dokonał zabezpieczenia należności z tytułu składek przez wpis hipoteki przymusowej. Z nieruchomości prowadzona jest egzekucja komornicza i istnieje możliwość zaspokojenia należności składkowych. Z tego względu decyzją z dnia 19 listopada 2008 r. ZUS w sposób uprawniony odmówił Panu K. K. umorzenia należnych od niego odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek. Prezes ZUS rozpatrując ponownie wniosek Pana K. K., nie znajdując podstaw do umorzenia odsetek od składek należnych od Skarżącego trafnie podkreślił, że Skarżący nie wykazał ani całkowitej nieściągalności należności, ani nie wykazał żadnej z przesłanek umorzenia wymaganych przepisami rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Skoro zatem wniosek skarżącego o umorzenie zaległych składek i odsetek został rozpatrzony w świetle prawidłowo przywołanego stanu prawnego organy odmawiając umorzenia tychże działając w ramach uznania administracyjnego nie naruszyły prawa. Z tych przyczyn na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej ustanowionej z urzędu, Sąd orzekł na mocy § 19 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 163 poz. 1348 z późn. zm.).