I SA/Gd 456/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków M. S., J. S. i P. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych za rok 2009 postanawia: odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy. Wnioskami dołączonymi do skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję organu podatkowego, skarżący M. S., J. S. oraz P. S. zwrócili się o przyznanie im prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. W złożonych oświadczeniach o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy podali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, każdy z nich uzyskuje dochody – M. S. wypłacana jest przez ZUS renta w kwocie 1.551,90 zł netto miesięcznie (dowód: potwierdzenie wypłaty świadczenia za luty 2014 r.) oraz osiąga on dochód z tytułu najmu nieruchomości w kwocie 1.132,43 zł (dowód: rachunek wystawiony przez wnioskodawcę w dniu 2 lutego 2014 r.), zaś J. S. i P. S. pracują zarobkowo a ich dochody z tego tytułu wynoszą odpowiednio 1.620 zł i 1.800 zł, wnioskodawcy są współwłaścicielami domu o powierzchni 280 m2. Do wniosków, poza ww. dokumentami, dołączono informacje o dochodach J. S. i P. S. za 2013 r. (PIT-11). Referendarz sądowy uznał oświadczenia wnioskodawców zawarte we wnioskach za niewystarczające do oceny ich rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych i zarządzeniem z dnia 19 maja 2014 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), zobowiązał wnioskodawców (przez pełnomocnika) do przedłożenia: 1) odpisów wszystkich zeznań podatkowych za rok 2013 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39) złożonych przez każdego z wnioskodawców, bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości dochodów osiągniętych przez każdego z wnioskodawców za ten rok; 2) zaświadczenia od pracodawców J. S. i P. S. o wysokości miesięcznych dochodów wnioskodawców (w kwotach netto i brutto) oraz średnich dochodów uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy; 3) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez każdego z wnioskodawców rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z wnioskodawców stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; 4) oświadczenia złożonego przez każdego z wnioskodawców w przedmiocie zarejestrowanych na niego pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 5) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez każdego z wnioskodawców w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon, itp.). Poinformowano przy tym wnioskodawców, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem przedmiotowych wniosków w oparciu o posiadane dokumenty. W odpowiedzi na powyższe pełnomocnik wnioskodawców nadesłał następujące dokumenty: - zaświadczenie od pracodawcy P. S. z dnia 14 kwietnia 2014 r., w którym podano, że miesięczne wynagrodzenie wnioskodawcy wynosi 2.300 zł brutto; - odpis informacji o dochodach P. S. (PIT-11) oraz złożonego przez niego zeznania podatkowego za rok 2013 (PIT-37), w którym wnioskodawca zadeklarował dochód ze stosunku pracy w wysokości 18.569,76 zł; - zaświadczenie od pracodawcy J. S. z dnia 14 maja 2014 r., w którym podano, że średnie miesięczne wynagrodzenie wnioskodawczyni w okresie ostatnich trzech miesięcy wyniosło 1.242,20 zł netto; - odpisy informacji o dochodach J. S. oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w 2013 r. (PIT-11), w których pracodawcy wnioskodawczyni wykazali osiągnięte przez nią dochody ze stosunku pracy w łącznej wysokości 13.695,02 zł; - odpis zeznania podatkowego (PIT-28) złożonego przez M. S. za rok 2013, w którym wnioskodawca zadeklarował przychody z tytułu najmu w wysokości 17.917,20 zł (opodatkowane ryczałtem według stawki 8,5%); - dodatkowe oświadczenie wnioskodawców, w którym podali, że M. S. posiada samochód osobowy marki [...], rok produkcji 2009 o wartości około 30.000 zł, którego koszty eksploatacji ponoszą wszyscy wnioskodawcy; - kopie faktur i potwierdzeń opłat za: gaz (za okres od listopada 2013 r. do maja 2014 r.), energię elektryczną (za luty 2014 r.), wodę i ścieki (za okres od lutego do kwietnia 2014 r.), wywóz śmieci (za styczeń 2014 r.), za abonament RTV (za okres I półrocze 2014 r.) oraz odpis decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za 2014 r., z których wynika, że średnie miesięczne wydatki wnioskodawców związane z kosztami eksploatacji domu kształtują się na poziomie około 1.172 zł; - kopie potwierdzeń wpłat składek na ubezpieczenie na życie M. S. w kwotach po 109,50 zł (za IV kwartał 2013 r., I II kwartał 2014 r.); - odpis decyzji naczelnika urzędu skarbowego, którą rozłożono M. S. zapłatę zaległości podatkowej w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych za rok 2009 na szesnaście rat po 2.000 zł (przy czym w sierpniu 2013 r. i czerwcu 2014 r. raty wyniosły po 1.999,15 zł, zaś ostatnia z rat płatna w październiku 2014 r. wyniesie 392,86 zł). Przed przystąpieniem do oceny przedmiotowego wniosku podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Po analizie przedłożonego materiału dowodowego stwierdzono, że nadal jest on niepełny, gdyż wnioskodawcy nie nadesłali wszystkich wskazanych w wezwaniu dokumentów istotnych, aby móc dokonać pełnej oceny ich możliwości finansowych. W wyniku powyższego referendarz sądowy uznał, że sytuacja finansowa wnioskodawców wciąż pozostaje niejasna, a złożone przez nich oświadczenia w części dotyczącej braku zasobów pieniężnych budzą wątpliwości. Wnioskodawcy bowiem w żaden sposób nie odnieśli się do kwestii posiadanych przez siebie rachunków bankowych i zgromadzonych na nich środków pieniężnych, całkowicie ją pomijając. Pomimo wyraźnego wezwania nie nadesłali z nich wyciągów obrazujących historię i salda za okres ostatnich trzech miesięcy, a także nie złożyli wymaganych oświadczeń o ich nieposiadaniu. Wątpliwości w tym zakresie potęguje fakt, że M. S. posiada konto w [...] o numerze [...], co ustalono na podstawie nadesłanego rachunku wystawionego przez ww. na rzecz "A" za czynsz dzierżawny lokalu położonego [...], na które to konto najemca zobowiązany został do uiszczania należnego czynszu. W efekcie zaniechania wnioskodawców referendarz sądowy nie mógł zweryfikować podanych przez nich informacji dotyczących braku środków pieniężnych. Tylko nadesłanie ww. brakujących dokumentów umożliwiłoby ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosków, takich jak: stan posiadanych zasobów finansowych, zgromadzonych na rachunkach bankowych, źródłach i wysokości księgowanych na nich dochodów (wpływów) lub ich braku. Natomiast za w pełni wykazaną przyjęto wysokość uzyskiwanych przez wnioskodawców miesięcznych dochodów w łącznej kwocie 5.595 zł oraz ponoszonych przez nich kosztów związanych z eksploatacją domu oraz dodatkowych wydatków z tytułu spłaty zaległości podatkowej, które kształtują się na poziomie około 3.266 zł miesięcznie. Skoro wnioskodawcy nie przedstawili wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, jak również – w przypadku nieposiadania kont – nie złożyli wymaganych oświadczeń w tym przedmiocie, to nie można przyjąć, iż nie posiadają oni środków na uiszczenie należności z tytułu wpisu sądowego od skargi. Wyjaśnić należy wnioskodawcom, że już z samego faktu nałożenia na nich zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wnioskach o przyznanie prawa pomocy ich możliwości płatniczych oraz wskazaniu, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty mogli wywieść, że złożone przez nich we wniosku oświadczenia uznano za niewystarczające oraz że zostaną obciążeni negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam wnioskodawca (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). Uchylenie się przez wnioskodawców od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania im prawa pomocy w żądanym zakresie. Z tych wszystkich względów uznano, że wnioskodawcy nie wykazali, iż spełniają ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.