I SA/Gd 456/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Stępień (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia WSA Irena Wesołowska, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 1 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 marca 2023 r., nr 100300/71/152884/2022 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę Wnioskiem z dnia 13 grudnia 2022 r. L.S. zwrócił się do Zakładu o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w zakresie całości zadłużenia z tego tytułu. Wnioskodawca powoływał się na okoliczność zdarzenia losowego w postaci zawału serca w dniu 18 grudnia 2017 r. oraz związanych z nim konsekwencji i zbyt ciężkich skutków dla wnioskodawcy oraz jego rodziny w zakresie zaspokajania niezbędnych i podstawowych potrzeb życiowych. W sprawie ustalono na koncie wnioskodawcy jako płatnika składek widnieją zaległości z tytułu składek - także za osoby zgłaszane do ubezpieczeń społecznych w części finansowanej przez tych ubezpieczonych (pracowników) oraz w części finansowanej przez płatnika. Zaskarżoną decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych znak 100300/71/152884/2022 z dnia 7 marca 2023 r. : 1. odmówiono wnioskodawcy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie składek na: a) ubezpieczenia społeczne za okres od lutego 2011 r. do września 2012 r. oraz od listopada do grudnia 2020 r., b) ubezpieczenie zdrowotne za okres od lutego 2011 r. do września 2012 r. oraz od listopada do grudnia 2020 r. za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych, 2. odmówiono wnioskodawcy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na: a) ubezpieczenia społeczne za okres od lutego 2011 r. do września 2012 r. oraz od listopada do grudnia 2020 r., oraz na b) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych okres od lutego 2011 r. do września 2012 r. oraz od listopada do grudnia 2020 r. za pracowników w części finansowanej przez płatnika składek. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w uzasadnionych przypadkach możliwe jest umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczonych, którzy są równocześnie płatnikami tych składek, gdy nie są one całkowicie nieściągalne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności. Oznacza to, że umorzenie z powodu trudnej sytuacji może dotyczyć wyłącznie składek na własne ubezpieczenia płatnika składek. W odniesieniu do należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika, które figurują na skarżącego koncie płatnika składek, przepis ten nie ma zastosowania. Oznacza to, że Zakład nie może podjąć jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na podstawie tego przepisu. Wskazano, że zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Art. 83b u.s.u.s. mówi natomiast, że w przypadkach, gdy k.p.a. przewiduje wydanie postanowienia kończącego postępowanie, Zakład wydaje decyzję. Oznacza to, że w niniejszej sprawie Zakład musi wydać decyzję o odmowie wszczęcia postępowania. Dodatkowo Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował, że prowadzi postępowanie wyjaśniające, które dotyczy pozostałych kwestii poruszonych we wniosku. Po zakończeniu tego postępowania Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję rozstrzygającą sprawę umorzenia należności, lecz w odrębnym postępowaniu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący podtrzymał wniosek o umorzenie całości zadłużenia motywując to trudną sytuacją zdrowotną i majątkową. Wniósł o zmianę wydanej decyzji. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się przepisu art. 28, z wyłączeniem ust. 3 pkt 4c. Ustawa przewiduje w przepisach art. 28 i 29 możliwość umarzania należności z tytułu składek, odraczanie terminu ich płatności, a także rozkładanie tych należności na raty. Z art. 30 tejże ustawy wynika jednak, że powyższe regulacje prawne nie znajdują zastosowania w odniesieniu do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Oznacza to, że wskazanych w tym przepisie składek nie dotyczą ulgi w spłacie należności, tj. umorzenie, rozłożenie na raty i odroczenie terminu płatności. W tej sytuacji Sąd uznał za prawidłowy pogląd organu, że z zawartego w art. 30 ustawy sformułowania o braku zastosowania przepisów o ulgach wynika, że nie jest dopuszczalne podejmowanie w stosunku do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia na podstawie art. 28 i 29 tejże ustawy. Każde z tych rozstrzygnięć musiałoby być bowiem oparte na przepisie art. 28, którego zastosowanie zostało wyraźnie wyłączone. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wprowadza tym samym swoistą ochronę składek finansowanych przez pracowników. Zatem, w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących ich płatnikami ustawodawca w ogóle nie przewiduje możliwości decydowania o umarzaniu, rozkładaniu na raty, czy odraczaniu terminu płatności składek. Inaczej mówiąc, nie istnieją w omawianej sytuacji podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku o umorzenie składek, a więc nie można wydać ani decyzji o umorzeniu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, ani decyzji odmawiającej umorzenia składek. W takim przypadku w pierwszej kolejności należy odmówić wszczęcia postępowania, a w razie wszczęcia postępowania powinno ono być umorzone na podstawie art. 105 § 1 KPA jako bezprzedmiotowe. Decyzja o odmowie wszczęcia postępowania nie może zaś obejmować należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek, których dotyczy art. 30 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, a więc finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, a także kosztów upomnienia. Reasumując Sąd wskazuje, że wprowadzenie przez ustawodawcę wyłączenia, o którym mowa w art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oznaczają, że możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami została bezwzględnie wyłączona. Płatnikowi składek w ogóle nie przysługuje prawo domagania się ich umorzenia, gdyż to nie on, a ubezpieczony ponosi rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi w istocie naruszenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rola, jaką pełni pracodawca będący płatnikiem składek finansowanych przez ubezpieczonych wyklucza powoływanie się przez niego na własną trudną sytuację majątkową jako przesłankę uzasadniającą rezygnację przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z egzekwowania składek, których realny ciężar finansowy ponieśli ubezpieczeni. Stąd też wnioskiem o umorzenie objęte mogą być jedynie odsetki od takich należności. Na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia (nie za zatrudnionych pracowników). Ustawodawca jedynie wprowadził wyjątek od zasady umarzania należności tylko w razie całkowitej nieściągalności, jednakże zawarta w art. 28 ust. 3a ustawy regulacja obejmuje wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że umorzenie z powodu trudnej sytuacji życiowej, o którym mowa w przepisach art. 28 ustawy systemowej w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365), dotyczyć może wyłącznie składek na własne ubezpieczenie płatnika składek - bowiem, jak wynika z art. 30 tejże ustawy, do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek (czyli nie finansowanych przez płatników składek) nie stosuje się przepisu art. 28. Powyższe skutkuje w takiej sytuacji brakiem możliwości wydania jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia przez Zakład w przedmiocie umorzenia. Jak wynika bowiem z art. 61a k.p.a. w związku z art. 123 u.s.u.s., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio. Powyższe oznacza, że zaskarżona decyzja nie narusza obowiązującego prawa. W tej sytuacji Sąd orzekł o oddaleniu skargi (art. 151 p.p.s.a.).