I SA/Gd 46/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Agnieszka Dusza-Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 7 listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 rok postanawia: odmówić przyznania W. K. prawa pomocy. Wnioskiem z 6 lutego 2014 r., skarżący W. K. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania dla siebie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Zgodnie ze złożonym przez wnioskodawcę oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach jego źródłem utrzymania jest wynagrodzenie z tytułu pełnienia funkcji prezesa zarządu w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w wysokości 420 zł brutto miesięcznie, nie posiada on jakiegokolwiek majątku, zamieszkuje w mieszkaniu znajomego. W rubryce nr 9 formularza PPF, wskazał, że z żoną od 2006 r. pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej, córka studiuje i pozostaje na utrzymaniu matki. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na podstawie ww. przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 13 lutego 2014r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego w dniu 24 lutego 2014 r.) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów dotyczących stanu majątkowego i dochodów: a) oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez wnioskodawcę, jego małżonkę oraz córkę w 2013 r. oraz stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów imiennych informacji o wysokości uzyskanych dochodów, zeznań podatkowych – jeżeli zostały już sporządzone), b)wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę, jego małżonkę oraz córkę rachunków bankowych (rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdą z ww. osób stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, c)oświadczenia w przedmiocie pobierania przez wnioskodawcę lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym świadczeń rodzinnych (zasiłku rodzinnego, dodatków do zasiłku rodzinnego, świadczeń opiekuńczych) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia lub zaświadczeniem właściwego organu potwierdzającego ich aktualną wysokość, d)oświadczenia, czy wnioskodawca, jego małżonka lub córka otrzymują aktualnie świadczenia z pomocy społecznej, jeżeli tak podania form i wysokości tej pomocy wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, jeżeli nie – wskazania, czy o taką pomoc się ubiegali, a jeśli tak przedłożenia odpisów decyzji odmownych w tym przedmiocie, e) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego małżonkę lub córkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), f) oświadczenia, czy jest względem wnioskodawcy, jego małżonki lub córki prowadzone postępowanie egzekucyjne, a jeżeli tak przedłożenia dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z ich majątku, g) dokumentów obrazujących aktualną wysokość zobowiązań finansowych wnioskodawcy, jego małżonki i córki (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych instytucji finansowych, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów), h) oświadczenia wnioskodawcy, czy zamieszkuje wspólnie z małżonką oraz córką oraz jaki ma tytuł prawny do lokalu, który zajmuje wraz ze stosownym dokumentem na tę okoliczność (np. odpisem umowy użyczenia lokalu, umowy najmu, oświadczeniem właściciela nieruchomości), i) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę i jego małżonkę kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.), j)oświadczenia małżonki wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku – wskazania nieruchomości, których jest ona właścicielem, posiadanych oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, k)oświadczenia małżonki wnioskodawcy w przedmiocie jej dochodów – wskazania ich źródeł i wysokości za okres ostatnich trzech miesięcy oraz stosownych dokumentów je potwierdzających (np. zaświadczenia od pracodawcy o wysokości wynagrodzenia za ww. okres, ostatniego odcinka świadczenia emerytalnego lub rentowego, a w przypadku otrzymywania świadczeń emerytalno-rentowych na konto bankowe – odpisów decyzji o przyznaniu/waloryzacji tych świadczeń, w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej – dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu i dochodu lub poniesionej straty za ww. okres) alternatywnie w przypadku nieuzyskiwania przez małżonkę wnioskodawcy dochodów zaświadczenia właściwego organu potwierdzającego, że posiada ona obecnie status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, l)oświadczenia, czy córka wnioskodawcy otrzymuje stypendium (socjalne, naukowe), a jeżeli tak, to w jakiej wysokości wraz ze stosownym dokumentem na tę okoliczność (zaświadczeniem z uczelni). Wnioskodawca został też poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy została orzeczona separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. W piśmie z dnia 28 lutego 2014 r. pełnomocnik wnioskodawcy przedstawił dokumenty i oświadczenia, o których mowa w powyższym wezwaniu. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada pojazdów mechanicznych, nie pobiera świadczeń rodzinnych i nie korzysta z pomocy społecznej, nie może przedstawić żadnych informacji dotyczących żony H. K. i córki gdyż z nimi nie mieszka i od ponad roku pozostaje w faktycznej separacji z małżonką, nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego i obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej; dochód w 2013 r. uzyskał w wysokości 3091,19 zł i poniósł strate w wysokości 11601,32 zł. Odnośnie okoliczności pozostawania w separacji i prowadzenia oddzielnych gospodarstw oświadczenie złożyła także małżonka wnioskodawcy potwierdzając te okoliczności. Po analizie przedłożonego materiału dowodowego stwierdzono, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy nadal pozostaje niejasna. Podkreślić należy, że skarżący nie nadesłał wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na weryfikację zawartych we wniosku kluczowych danych dotyczących jego aktualnej sytuacji majątkowej oraz na dokonanie jej pełnej oceny, w szczególności danych dotyczących źródeł i miesięcznych dochodów małżonki, posiadanych przez nią składników majątku, w tym środków pieniężnych, oraz kwoty ponoszonych niezbędnych wydatków związanych z ich bieżącymi kosztami utrzymania. Pomimo wyraźnego wezwania wnioskodawca uchylił się, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, od przedłożenia jakichkolwiek dokumentów i podania istotnych informacji dotyczących sytuacji finansowej jego małżonki. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonki, gdyż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, że przywoływana przez wnioskodawcę okoliczność faktycznej separacji małżonków zgodnie z polskim prawem nie wywołuje żadnych skutków prawnych. Nadto, co szczególnie istotne, wnioskodawca nie przedłożył wszystkich dokumentów obrazujących bezpośrednio jego sytuację finansową, w szczególności potwierdzających wysokość osiąganych przez niego dochodów, ponoszonych przez niego kosztów utrzymania i posiadanych zasobów finansowych. Wnioskodawca nie przedłożył również wymienionych w wezwaniu dokumentów obrazujących wysokość wydatków związanych z kosztami utrzymania mieszkania (opłat za media), które winny być w jego posiadaniu, gdyby, jak twierdzi, faktycznie prowadził sam gospodarstwo domowe. Z tych względów uzasadnione wątpliwości budzi oświadczenie wnioskodawcy o samodzielnym prowadzeniu tego gospodarstwa, zwłaszcza w kontekście jego oświadczenia o wysokości miesięcznych dochodów oraz nieposiadaniu żadnych oszczędności, z których mógłby ponosić te koszty. Nadto zaznaczenia wymaga fakt, że skarżący finansuje zastępstwo prawne z wyboru w niniejszej sprawie. Ocena dokonana z uwzględnieniem danych wynikających ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przedłożonych dokumentów pozwala przyjąć, że wnioskodawca celowo przedstawił swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze selektywnie, powołując i dokumentując jedynie te okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, że znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej, nie pozwalającej mu na pokrycie kosztów sądowych, tj. dokumentując bardzo niskie dochody (420 zł) oraz znaczny stan egzekwowanych zobowiązań podatkowych. W tak ustalonym stanie faktycznym stwierdzić należało, że aktualne, rzeczywiste możliwości płatnicze wnioskodawcy nadal pozostają niewyjaśnione. W związku z powyższym uznano, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.