I SA/Gd 460/13

Dnia 16 września 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 16 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 31 stycznia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie określenia spółce cywilnej wysokości pobranego i nie wpłaconego podatku dochodowego i orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłych wspólników tej spółki za jej zaległości podatkowe za miesiące: marzec, kwiecień 2010 r. i od czerwca do listopada 2010 r. oraz umorzenia postępowania w sprawie orzeczenia odpowiedzialności byłego wspólnika zlikwidowanej spółki cywilnej za grudzień 2010 r. i styczeń 2011 r. postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. W dniu 6 maja 2013 r. wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF B. B. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Braki formalne wniosku skarżąca uzupełniła w dniu 13 czerwca 2013 r. W toku postępowania, zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawczynię, ustalono, że prowadzi ona gospodarstwo domowe z pięciorgiem dzieci (z których czworo jest małoletnich), które pozostają na jej utrzymaniu, otrzymuje zasiłek macierzyński w wysokości 2.274 zł brutto, będący jedynym dochodem rodziny. Wnioskodawczyni ani jej dzieci nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, ich jedyny majątek stanowi mieszkanie o powierzchni 64 m2, wystawione do licytacji za długi. Jak wskazała wnioskodawczyni, otrzymuje ona okazjonalnie drobne datki i odzież od przyjaciół i znajomych. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskującej, pismem z dnia 24 czerwca 2013 r. zobowiązano wnioskodawczynię na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – zwanej dalej p.p.s.a. do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W dniu 22 lipca 2013 r. wnioskodawczyni wniosła o przedłużenie zakreślonego terminu do przedłożenia wymaganych dokumentów, z uwagi na trudną sytuację rodzinną. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 30 lipca 2013 r. przedłużono wnioskodawczyni zakreślony termin o 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia. W dniu 2 sierpnia 2013 r. pełnomocnik wnioskodawczyni ponownie wniósł o przedłużenie terminu do przedłożenia wymaganych dokumentów o 21 dni. Uzasadniając wniosek, pełnomocnik skarżącej wskazał, że znajduje się ona w bardzo trudnej sytuacji rodzinnej i z tego powodu nie jest w stanie zebrać dokumentów w wyznaczonym terminie. Zarządzeniem z dnia 19 sierpnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił przedłużenia terminu do złożenia dokumentów źródłowych. Postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że wnioskodawczyni uniemożliwiła, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, dokonania weryfikacji danych dotyczących źródeł oraz wysokości miesięcznych dochodów, sytuacji rodzinnej, posiadanych składników majątku, w tym środków pieniężnych oraz kwoty ponoszonych niezbędnych wydatków związanych z bieżącymi kosztami utrzymania rodziny. W ocenie referendarza, skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – doradcę podatkowego powinna być świadoma, że ubieganie się o przyznanie prawa pomocy może wiązać się z koniecznością wykazania swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Odpis postanowienia doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 29 sierpnia 2013 r. W dniu 5 września 2013 r. skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu skarżąca zarzuciła naruszenie art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie, polegające na bezzasadnej odmowie przyznania prawa pomocy. W ocenie skarżącej rozstrzygnięcie nie jest trafne, albowiem skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Zdaniem wnioskodawczyni, referendarz bezpodstawnie uznał, że wnioskodawczyni uchyliła się od przedłożenia oświadczeń i dokumentów, gdyż bezzasadnie odmówiono skarżącej przedłużenia terminu do złożenia dokumentów źródłowych. W ocenie strony, kwota kosztów sądowych, którą skarżąca ma uiścić w niniejszej sprawie, nie jest znana, albowiem nie zostało rozpatrzone zażalenie na zarządzenie w przedmiocie wezwania do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł. Zdaniem skarżącej brak było podstaw do odmowy przyznania prawa pomocy przed wyjaśnieniem wątpliwości dotyczących wysokości wpisu sadowego, gdyż sytuacja materialna strony powinna być odniesiona do konkretnych opłat sądowych w danej sprawie. Zdaniem wnioskodawczyni, referendarz dokonał błędnej oceny sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącej na dzień rozpatrywania wniosku w odniesieniu do możliwości uiszczenia przez nią kosztów sądowych, gdyż ostateczna wysokość tych kosztów nie jest znana. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskującej, pismem z dnia 24 czerwca 2013 r. zobowiązano wnioskodawczynię do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W zakreślonym terminie skarżąca nie przedłożyła wymaganych dokumentów, wniosła natomiast o przedłużenie terminu do ich złożenia. Wskazać należy, że pomimo przedłużenia terminu skarżąca nie złożyła żądanych dokumentów, składając w zamian kolejny wniosek o przedłużenie terminu. Podkreślenia wymaga, że do dnia wydania postanowienia przez referendarza sądowego, ani na etapie składania sprzeciwu od tego postanowienia, wnioskodawczyni nie przedłożyła żadnego ze wskazanych dokumentów, pomimo że od dnia doręczenia wezwania, tj. 15 lipca 2013 r., upłynęły 2 miesiące. Na uwagę zasługuje również to, że wnioskodawczyni uchyliła się nie tylko od przedłożenia jakichkolwiek dokumentów źródłowych, ale nawet od złożenia dodatkowych oświadczeń co do swojej sytuacji rodzinnej. Sąd wziął również pod uwagę okoliczność, że składając w dniu 6 maja 2013 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – doradcę podatkowego, który powinien uprzedzić ją o konieczności wykazania swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej stosownymi oświadczeniami i dokumentami. W ocenie Sądu skarżąca została prawidłowo pouczona, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Już z samego faktu nałożenia na nią zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy możliwości płatniczych, powinna wywieść, że zostanie obciążona negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów. W ocenie Sądu wnioskująca mogła przewidzieć, że niezłożenie stosownych dokumentów i oświadczeń będzie skutkowało odmową przyznania prawa pomocy. Skarżąca uchyliła się od przedstawienia istotnych dokumentów, które pozwoliłyby ustalić jej sytuację finansową w sposób niebudzący wątpliwości. W orzecznictwie sądowooadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.). Reasumując, za zasadne – w świetle dokonanych ustaleń – uznać należało stwierdzenie, że skarżąca przedstawiła swoją sytuację majątkową i finansową nierzetelnie, w taki sposób by potwierdzała, iż nie ma ona realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Całokształt ustalonych i wskazanych okoliczności nie pozwala zaś na dokonanie pełnej oceny możliwości płatniczych, a w konsekwencji stwierdzenia, czy w ogóle, a jeśli tak to w jakiej części jest ona w stanie uiścić koszty sądowe, ale także skutkuje uznaniem za niewiarygodne złożonego przez nią oświadczenia. Postępowanie skarżącej nie pozwala bowiem na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Dokonana analiza materiału dowodowego pozwala przyjąć, że skarżąca przedstawiła swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze wybiórczo, manipulując danymi tak by potwierdzały trudną sytuację finansową. Tym samym oświadczenie skarżącej uznać należało za niewiarygodne, nadal budzące uzasadnione wątpliwości. W konsekwencji brak jest podstaw, aby uznać skarżącą za osobę ubogą, która nie może ponieść niezbędnych kosztów sądowych. W ocenie Sądu, wezwanie z dnia 24 czerwca 2013 r. jest precyzyjne, dokładnie formułuje treść żądania i zakres oczekiwanego oświadczenia i żądanych dokumentów. Podstawę prawną żądania stanowi art. 255 p.p.s.a., a jego treść nie budzi wątpliwości. Mimo wyraźnie określonego zakresu żądania, wnioskodawczyni uchyliła się od obowiązku przedłożenia wymaganych dokumentów. Nie uczyniła tego również na etapie sprzeciwu od postanowienia referendarza, mimo posiadanej wiedzy o uchybieniach w tym zakresie. Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut sprzeciwu dotyczący niewyjaśnienia wątpliwości dotyczących wysokości wpisu sądowego w niniejszej sprawie, albowiem sama wysokość kosztów sądowych pozostaje bez znaczenia w sytuacji, gdy skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów źródłowych, pozwalających na ocenę jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Ze względu na fakt, że wnioskodawczyni pomimo nałożonego zobowiązania nie przedłożyła wymaganych dokumentów, które potwierdzałyby wskazane we wniosku okoliczności uznano, że nie wykazała ona, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w postanowieniu.