I SA/Gd 468/13

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2007 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 5 marca 2013 r., złożonym na formularzu PPF załączonym do skargi, W. K. zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę uzyskuje on dochód w wysokości 430 zł z tytułu diety za pełnienie funkcji [...] oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z niepracującą i nie uzyskującą żadnych dochodów małżonką oraz pełnoletnią, uczącą się córką, która otrzymuje stypendium w wysokości 230 zł. Wnioskodawca nie jest właścicielem żadnej nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, z otrzymywanej przez niego diety prowadzona jest w całości egzekucja. Jak wskazał wnioskodawca, wraz z małżonką i córką zamieszkują w mieszkaniu syna, utrzymując się z pomocy drugiej córki zamieszkałej na stałe za granicą. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na podstawie wskazanego przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 10 kwietnia 2013 r. (doręczonym wnioskodawcy w dniu 15 kwietnia 2013 r., k. 145) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów źródłowych: a) oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez wnioskodawcę, jego małżonkę oraz córkę w 2012 r. oraz stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów imiennych informacji o wysokości uzyskanych dochodów albo odpisów zeznań podatkowych, PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39, jeżeli zostały już sporządzone), b) dokumentów potwierdzających wysokość dochodów wnioskodawcy z okresu ostatnich trzech miesięcy za pełnienie funkcji [...], c) zaświadczenia właściwego organu potwierdzającego, że małżonka wnioskodawcy posiada obecnie status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, d) dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość stypendium, które otrzymuje córka wnioskodawcy, e) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę, jego małżonkę oraz córkę rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdą z wymienionych osób stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, f) oświadczenia w przedmiocie pobierania przez wnioskodawcę lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym świadczeń rodzinnych (zasiłku rodzinnego, dodatków do zasiłku rodzinnego, świadczeń opiekuńczych) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia lub zaświadczeniem właściwego organu potwierdzającego ich aktualną wysokość, g) oświadczenia w przedmiocie korzystania przez wnioskodawcę lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, h) oświadczenia w przedmiocie form i wysokości pomocy otrzymywanej w okresie ostatnich trzech miesięcy od córki mieszkającej za granicą, i) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego małżonkę lub córkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), j) dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z majątku wnioskodawcy, w tym dokumentów potwierdzających wysokość potrąceń dokonanych w okresie ostatnich trzech miesięcy z dochodów uzyskiwanych za pełnienie funkcji [...], k) dokumentów obrazujących aktualną wysokość zobowiązań finansowych wnioskodawcy, jego małżonki i córki (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, instytucji finansowych, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów), l) oświadczenia wnioskodawcy, czy on, jego małżonka lub córka partycypują w kosztach utrzymania zajmowanego przez nich mieszkania, a jeżeli tak przedłożenia dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez nich w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.). W odpowiedzi na powyższe wnioskodawca złożył jedynie dodatkowe oświadczenie z dnia 22 kwietnia 2013 r. oraz wniósł o przedłużenie zakreślonego terminu do przedłożenia dokumentów źródłowych, wskazując, iż nie jest w stanie ich uzyskać w terminie 7 dni. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 10 maja 2013 r. przedłużono wnioskodawcy ww. termin o 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia. Przedłużony termin upłynął bezskutecznie z dniem 22 maja 2013 r. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 22 kwietnia 2013 r. wnioskodawca podał, że: ani on ani jego żona nie składali zeznania PIT, z tytułu pełnienia funkcji [...] wobec zajęcia nie posiada żadnego przychodu, jego małżonka jest bezrobotna i nie posiada prawa do zasiłku, jego córka otrzymuje aktualnie stypendium socjalne w wysokości 370 zł miesięcznie, ale mieszka oddzielnie i w całości przeznacza je na potrzeby związane z nauką, za ostatnie trzy miesiące nie posiadał obrotów na rachunku bankowym poza zasiłkiem pielęgnacyjnym w wysokości 153 zł, również jego żona nie posiada obrotów na rachunku, nie pobierają innych świadczeń, nie korzystał w okresie ostatnich trzech miesięcy z pomocy społecznej, w okresie ostatnich trzech miesięcy nie otrzymał pomocy od córki zamieszkującej za granicą, ani on ani jego żona nie mają zarejestrowanych na siebie samochodów, egzekwowana jest cała kwota określona w zaskarżonej decyzji oraz inne zaległości wobec ZUS i US dodatkowo na kwotę 800.000 zł (z odsetkami), zajęto mu dietę [...] i z zasiłku opiekuńczego opłaca jedynie wyżywienie, właścicielem mieszkania, gdzie mieszka, jest syn, który ponosi koszty utrzymania tego lokalu. Końcowo wnioskodawca oświadczył, że jeśli potrzebne będą jakiekolwiek dokumenty, prosi o ich wskazanie i przedłużenie terminu na ich uzyskanie. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy w pierwszej kolejności, że w wezwaniu doręczonym wnioskodawcy w dniu 15 kwietnia 2013 r. bardzo szczegółowo wymieniono w punktach od a) do l), jakie konkretnie dokumenty winien on dostarczyć w związku ze złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, zaś przedłożenia żadnych innych dowodów – poza wyżej wymienionymi – od wnioskodawcy nie wymagano. Stąd należy przyjąć, iż wnioskodawca został wyraźnie poinformowany, jakich dokumentów się od niego oczekuje. W kontekście powyższego pytanie wnioskodawcy o wskazanie dokumentów, które ma przedłożyć, pozostaje całkowicie niezrozumiałe. Nadto podkreślić należy, że pozytywnie rozpoznano wniosek skarżącego o przedłużenie terminu zakreślonego na dokonanie tej czynności. W konsekwencji wnioskodawca miał ponad miesiąc (konkretnie 37 dni, licząc od dnia doręczenia wezwania, tj. 15 kwietnia 2013 r., do dnia upływu przedłużonego terminu, tj. 22 maja 2013 r.) na zgromadzenie i przedłożenie wymaganych dokumentów, a mimo to tego nie zrobił. Pomimo wyraźnego wezwania wnioskodawca nie przedłożył bowiem żadnego dokumentu obrazującego wysokość dochodów za pełnienie funkcji [...], odpisu decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny, dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z jego majątku, dokumentów obrazujących wysokość posiadanych zobowiązań finansowych, zaświadczenia potwierdzającego, że jego małżonka ma status osoby bezrobotnej i nie otrzymuje z tego tytułu zasiłku, dowodu obrazującego wysokość stypendium otrzymywanego przez jego córkę, wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych – pomimo że z treści dodatkowego oświadczenia wnioskodawcy jednoznacznie wynika, iż zarówno on jak i jego małżonka posiada rachunek bankowy. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego stwierdzono zaś nie tylko, że przedłożony przez wnioskodawcę materiał jest niepełny, ale nadto, że treść składnych przez wnioskodawcę oświadczeń zawiera oczywiste sprzeczności. I tak w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach z dnia 4 marca 2013 r. wnioskodawca podał m.in., że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką i uczącą się córką oraz że wraz z żoną i córką – studentką utrzymują się z pomocy drugiej córki, która na stałe zamieszkuje za granicą. W odpowiedzi na wezwanie o przedłożenie dokumentów źródłowych, wnioskodawca złożył dodatkowe oświadczenie z dnia 22 kwietnia 2013 r., w którym podał zaś, że kształcąca się córka zamieszkuje osobno, otrzymuje stypendium w wysokości 370 zł (a nie 230 zł) oraz że w okresie ostatnich trzech miesięcy nie otrzymał pomocy od córki zamieszkałej za granicą. Z treści tego oświadczenia wynika też, że wnioskodawca otrzymuje pomoc od syna, który ponosi koszty utrzymania mieszkania, w którym wnioskodawca zamieszkuje. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należało, że oświadczenia wnioskodawcy pozostają ze sobą w oczywistej sprzeczności co do ilości osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oraz wysokości i źródeł dochodów, z których się utrzymuje, której to niezgodności wnioskodawca w żaden sposób nie wyjaśnił. Nadto co należy podkreślić, wnioskodawca uniemożliwił nie tylko weryfikację faktycznej wysokości i źródeł dochodów, z których się utrzymuje wspólnie z małżonką, ale okoliczności nieposiadania przez małżonków zasobów finansowych. Wbrew wyraźnemu wezwaniu wnioskodawca nie przedłożył bowiem wyciągów z posiadanych przez niego i jego małżonkę rachunków bankowych. Za wykonanie tego obowiązku nie sposób bowiem uznać jego oświadczenia o niewykazywaniu obrotów na rachunku bankowym jego i jego małżonki w okresie ostatnich trzech miesięcy. W skierowanym do wnioskodawcy wezwaniu jasno sprecyzowano, jakie dane dotyczące jego stanu majątkowego wymagają potwierdzenia w formie dokumentu źródłowego, a dla wykazania których wystarczającym jest złożenie oświadczenia. Nadesłanie żądanych dokumentów, tj. wyciągów z rachunków bankowych, umożliwiłoby ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku, takich jak: stan zgromadzonych na posiadanych rachunkach bankowych zasobów pieniężnych, źródła i wysokość księgowanych na nich wpływów oraz rodzaj i wysokość ponoszonych za ich pośrednictwem obciążeń. Uchylając się od przedłożenia tych dokumentów, wnioskodawca uniemożliwił ustalenie tych okoliczności. Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.