I SA/Gd 468/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Wojtynowska po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 28 stycznia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2007 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 5 marca 2013 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF załączonym do skargi, W. K. zwrócił się w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że uzyskuje on dochód w wysokości 430 zł z tytułu diety za pełnienie funkcji sołtysa oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z niepracującą i nie uzyskującą żadnych dochodów małżonką oraz pełnoletnią, uczącą się córką, która otrzymuje stypendium w wysokości 230 zł. Wnioskodawca nie jest właścicielem żadnej nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, z otrzymywanej przez niego diety prowadzona jest w całości egzekucja. Jak wskazał wnioskodawca, wraz z małżonką i córką zamieszkują w mieszkaniu syna, utrzymując się z pomocy drugiej córki zamieszkałej na stałe za granicą. W związku z powziętymi wątpliwościami na podstawie przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 10 kwietnia 2013 r. (doręczonym wnioskodawcy w dniu 15 kwietnia 2013 r.) wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie w terminie 7 dni wskazanych w wezwaniu dokumentów. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący złożył jedynie dodatkowe oświadczenie z dnia 22 kwietnia 2013 r. oraz wniósł o przedłużenie zakreślonego terminu do przedłożenia dokumentów źródłowych, wskazując, iż nie jest w stanie ich uzyskać w terminie 7 dni. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 10 maja 2013 r. przedłużono wnioskodawcy ww. termin o 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia. Przedłużony termin upłynął bezskutecznie z dniem 22 maja 2013 r. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 22 kwietnia 2013 r. wnioskodawca podał, że: ani on ani jego żona nie składali zeznania PIT, z tytułu pełnienia funkcji sołtysa wobec zajęcia nie posiada żadnego przychodu, jego małżonka jest bezrobotna i nie posiada prawa do zasiłku, jego córka otrzymuje aktualnie stypendium socjalne w wysokości 370 zł miesięcznie, ale mieszka oddzielnie i w całości przeznacza je na potrzeby związane z nauką, za ostatnie trzy miesiące nie posiadał obrotów na rachunku bankowym poza zasiłkiem pielęgnacyjnym w wysokości 153 zł, również jego żona nie posiada obrotów na rachunku, nie pobierają innych świadczeń, nie korzystał w okresie ostatnich trzech miesięcy z pomocy społecznej, w okresie ostatnich trzech miesięcy nie otrzymał pomocy od córki zamieszkującej za granicą, ani on ani jego żona nie mają zarejestrowanych na siebie samochodów, egzekwowana jest cała kwota określona w zaskarżonej decyzji oraz inne zaległości wobec ZUS i US dodatkowo na kwotę 800.000 zł (z odsetkami), zajęto mu dietę sołtysa i z zasiłku opiekuńczego opłaca jedynie wyżywienie, właścicielem mieszkania, gdzie mieszka, jest syn, który ponosi koszty utrzymania tego lokalu. Końcowo wnioskodawca oświadczył, że jeśli potrzebne będą jakiekolwiek dokumenty, prosi o ich wskazanie i przedłużenie terminu na ich uzyskanie. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego referendarz sądowy ustalił, że wnioskodawca nie przedłożył wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej i postanowieniem z dnia 3 lipca 2013 r. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia zarzucając naruszenie art. 246 P.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie polegające na nieprzyznaniu mu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów skargi mimo tego, że bezsporny stan majątkowy oraz okoliczności będące przedmiotem oświadczenia majątkowego w zakresie dochodów potwierdzają zasadność wniosku, a odmowa prawa pomocy pozbawia go niesłusznie prawa do Sądu. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podniósł, że ze względu na przewlekłą chorobę i uznanie go za osobę niepełnosprawną, która nie może pracować, nie może on podjąć zatrudnienia pozwalającego na uzyskanie jakichkolwiek dochodów. Ponadto zdaniem skarżącego żądanie dokumentowania dochodów przez osoby mieszkające za granicą należy uznać za bezpodstawne, gdyż wyłącznie on się stara o zwolnienie od kosztów sądowych, a nie jego córka mieszkająca poza granicami kraju. W ocenie składającego sprzeciw dieta sołtysa, pomijając fakt jest zajęcia przez komornika, nie jest jakimkolwiek dochodem a jedynie zwrotem kosztów pełnionej funkcji. Skarżący wniósł również o przeprowadzenie dowodu z akt egzekucyjnych. Skarżący wskazał, że po 22 kwietnia 2013 r. nie dołączył żadnych dokumentów z powodu choroby. W jego ocenie Sąd nie poinformował go, że na jakiekolwiek dowody oczekuje. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy m. in. osobie prawnej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Jej celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a., co sygnalizował referendarz w wydanym przez siebie rozstrzygnięciu. Z tego powodu to rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Tymczasem z akt sprawy nie wynika, aby skarżący dopełnił opisywanym wymaganiom. Jak wskazano wyżej, referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 10 kwietnia 2013 r. (doręczonym wnioskodawcy w dniu 15 kwietnia 2013 r.) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów źródłowych: a) oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez wnioskodawcę, jego małżonkę oraz córkę w 2012 r. oraz stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów imiennych informacji o wysokości uzyskanych dochodów albo odpisów zeznań podatkowych, PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39, jeżeli zostały już sporządzone), b) dokumentów potwierdzających wysokość dochodów wnioskodawcy z okresu ostatnich trzech miesięcy za pełnienie funkcji sołtysa, c) zaświadczenia właściwego organu potwierdzającego, że małżonka wnioskodawcy posiada obecnie status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, d) dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość stypendium, które otrzymuje córka wnioskodawcy, e) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę, jego małżonkę oraz córkę rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdą z wymienionych osób stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, f) oświadczenia w przedmiocie pobierania przez wnioskodawcę lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym świadczeń rodzinnych (zasiłku rodzinnego, dodatków do zasiłku rodzinnego, świadczeń opiekuńczych) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia lub zaświadczeniem właściwego organu potwierdzającego ich aktualną wysokość, g) oświadczenia w przedmiocie korzystania przez wnioskodawcę lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, h) oświadczenia w przedmiocie form i wysokości pomocy otrzymywanej w okresie ostatnich trzech miesięcy od córki mieszkającej za granicą, i) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego małżonkę lub córkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), j) dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z majątku wnioskodawcy, w tym dokumentów potwierdzających wysokość potrąceń dokonanych w okresie ostatnich trzech miesięcy z dochodów uzyskiwanych za pełnienie funkcji sołtysa, k) dokumentów obrazujących aktualną wysokość zobowiązań finansowych wnioskodawcy, jego małżonki i córki (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, instytucji finansowych, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów), l) oświadczenia wnioskodawcy, czy on, jego małżonka lub córka partycypują w kosztach utrzymania zajmowanego przez nich mieszkania, a jeżeli tak przedłożenia dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez nich w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.). W odpowiedzi na powyższe wnioskodawca złożył jedynie dodatkowe oświadczenie z dnia 22 kwietnia 2013 r. oraz wniósł o przedłużenie zakreślonego terminu do przedłożenia dokumentów źródłowych, wskazując, iż nie jest w stanie ich uzyskać w terminie 7 dni. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 10 maja 2013 r. przedłużono wnioskodawcy ww. termin o 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia. Przedłużony termin upłynął bezskutecznie z dniem 22 maja 2013 r. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 22 kwietnia 2013 r. wnioskodawca podał, że: ani on ani jego żona nie składali zeznania PIT, z tytułu pełnienia funkcji sołtysa wobec zajęcia nie posiada żadnego przychodu, jego małżonka jest bezrobotna i nie posiada prawa do zasiłku, jego córka otrzymuje aktualnie stypendium socjalne w wysokości 370 zł miesięcznie, ale mieszka oddzielnie i w całości przeznacza je na potrzeby związane z nauką, za ostatnie trzy miesiące nie posiadał obrotów na rachunku bankowym poza zasiłkiem pielęgnacyjnym w wysokości 153 zł, również jego żona nie posiada obrotów na rachunku, nie pobierają innych świadczeń, nie korzystał w okresie ostatnich trzech miesięcy z pomocy społecznej, w okresie ostatnich trzech miesięcy nie otrzymał pomocy od córki zamieszkującej za granicą, ani on ani jego żona nie mają zarejestrowanych na siebie samochodów, egzekwowana jest cała kwota określona w zaskarżonej decyzji oraz inne zaległości wobec ZUS i US dodatkowo na kwotę 800.000 zł (z odsetkami), zajęto mu dietę sołtysa i z zasiłku opiekuńczego opłaca jedynie wyżywienie, właścicielem mieszkania, gdzie mieszka, jest syn, który ponosi koszty utrzymania tego lokalu. Końcowo wnioskodawca oświadczył, że jeśli potrzebne będą jakiekolwiek dokumenty, prosi o ich wskazanie i przedłużenie terminu na ich uzyskanie. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, że wnioskodawca nie przedłożył wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Podkreślić należy, że w wezwaniu doręczonym wnioskodawcy w dniu 15 kwietnia 2013 r. bardzo szczegółowo wymieniono w punktach od a) do l), jakie konkretnie dokumenty winien on dostarczyć w związku ze złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, zaś przedłożenia żadnych innych dowodów – poza wyżej wymienionymi – od wnioskodawcy nie wymagano. Stąd należy przyjąć, iż wnioskodawca został wyraźnie poinformowany, jakich dokumentów się od niego oczekuje. W kontekście powyższego twierdzenie wnoszącego sprzeciw jakoby Sąd nie poinformował go, że oczekuje od niego stosownych dokumentów, pozostaje całkowicie niezrozumiałe. Nadto podkreślić należy, że pozytywnie rozpoznano wniosek skarżącego o przedłużenie terminu zakreślonego na dokonanie tej czynności. W konsekwencji wnioskodawca miał ponad miesiąc (konkretnie 37 dni, licząc od dnia doręczenia wezwania, tj. 15 kwietnia 2013 r., do dnia upływu przedłużonego terminu, tj. 22 maja 2013 r.) na zgromadzenie i przedłożenie wymaganych dokumentów, a mimo to tego nie zrobił. Pomimo wyraźnego wezwania wnioskodawca nie przedłożył bowiem żadnego dokumentu obrazującego wysokość dochodów za pełnienie funkcji sołtysa, odpisu decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny, dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z jego majątku, dokumentów obrazujących wysokość posiadanych zobowiązań finansowych, zaświadczenia potwierdzającego, że jego małżonka ma status osoby bezrobotnej i nie otrzymuje z tego tytułu zasiłku, dowodu obrazującego wysokość stypendium otrzymywanego przez jego córkę, wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych – pomimo że z treści dodatkowego oświadczenia wnioskodawcy jednoznacznie wynika, iż zarówno on jak i jego małżonka posiada rachunek bankowy. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego stwierdzono zaś nie tylko, że przedłożony przez wnioskodawcę materiał jest niepełny, ale nadto, że treść składnych przez wnioskodawcę oświadczeń zawiera oczywiste sprzeczności. I tak w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach z dnia 4 marca 2013 r. wnioskodawca podał m.in., że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką i uczącą się córką oraz że wraz z żoną i córką – studentką utrzymują się z pomocy drugiej córki, która na stałe zamieszkuje za granicą. W odpowiedzi na wezwanie o przedłożenie dokumentów źródłowych, wnioskodawca złożył dodatkowe oświadczenie z dnia 22 kwietnia 2013 r., w którym podał zaś, że kształcąca się córka zamieszkuje osobno, otrzymuje stypendium w wysokości 370 zł (a nie 230 zł) oraz że w okresie ostatnich trzech miesięcy nie otrzymał pomocy od córki zamieszkałej za granicą. Z treści tego oświadczenia wynika też, że wnioskodawca otrzymuje pomoc od syna, który ponosi koszty utrzymania mieszkania, w którym wnioskodawca zamieszkuje. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należało, że oświadczenia wnioskodawcy pozostają ze sobą w oczywistej sprzeczności co do ilości osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oraz wysokości i źródeł dochodów, z których się utrzymuje, której to niezgodności wnioskodawca w żaden sposób nie wyjaśnił. Nadto co należy podkreślić, wnioskodawca uniemożliwił nie tylko weryfikację faktycznej wysokości i źródeł dochodów, z których się utrzymuje wspólnie z małżonką, ale okoliczności nieposiadania przez małżonków zasobów finansowych. Wbrew wyraźnemu wezwaniu wnioskodawca nie przedłożył bowiem wyciągów z posiadanych przez niego i jego małżonkę rachunków bankowych. Za wykonanie tego obowiązku nie sposób bowiem uznać jego oświadczenia o niewykazywaniu obrotów na rachunku bankowym jego i jego małżonki w okresie ostatnich trzech miesięcy. W skierowanym do wnioskodawcy wezwaniu jasno sprecyzowano, jakie dane dotyczące jego stanu majątkowego wymagają potwierdzenia w formie dokumentu źródłowego, a dla wykazania których wystarczającym jest złożenie oświadczenia. Nadesłanie żądanych dokumentów, tj. wyciągów z rachunków bankowych, umożliwiłoby ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku, takich jak: stan zgromadzonych na posiadanych rachunkach bankowych zasobów pieniężnych, źródła i wysokość księgowanych na nich wpływów oraz rodzaj i wysokość ponoszonych za ich pośrednictwem obciążeń. Uchylając się od przedłożenia tych dokumentów, wnioskodawca uniemożliwił ustalenie tych okoliczności. Nadmienić należy, że zarządzeniem z dnia 10 kwietnia 2013 r. wezwano wnioskodawcę do przedłożenia dokumentów wykazujących dochód uzyskany przez jego córkę Katarzynę. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący zaś twierdzi, że wezwanie dotyczące przedłożenia stosownych dokumentów odnosi się do jego córki zamieszkałej za granicą. Podkreślić należy, że w powyższym zarządzeniu wskazano córkę skarżącego zamieszkałą w Polsce - Katarzynę, wobec czego argumentacja skarżącego, jakoby w zarządzeniu żądano dokumentów (w tym wyciągów z rachunków bankowych) od jego córki zamieszkałej za granicą jest całkowicie bezpodstawna. Zauważyć należy, że skarżący w uzasadnieniu sprzeciwu twierdzi, iż ze względu na przewlekłą chorobę i uznanie za osobę niepełnosprawną nie może podjąć zatrudnienia pozwalającego na uzyskanie jakichkolwiek dochodów. Nie umknęło uwadze Sądu, że wskazana przewlekła choroba i niepełnosprawność nie przeszkadzają skarżącemu w pełnieniu funkcji sołtysa. Ponadto w sprzeciwie skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z akt egzekucyjnych (nie wskazując sygnatury sprawy ani komornika prowadzącego egzekucję). Powyższe, w ocenie Sądu, stanowi niedopuszczalne przerzucanie ciężaru dowodu na Sąd. To bowiem na skarżącym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Odnosząc się do zarzutów sprzeciwu Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał je za bezzasadne. Jak wskazano wyżej w wezwaniu doręczonym wnioskodawcy w dniu 15 kwietnia 2013 r. w punktach od "a" do "l" dokładnie i precyzyjnie wskazano jakie dokumenty wnioskodawca jest obowiązany przedłożyć. Odpowiadając na wezwanie wnioskodawca nie przedłożył żadnego z wymaganych dokumentów ograniczając się do gołosłownego oświadczenia co do swojego stanu majątkowego, czego nie można uznać za zadośćuczynienie wezwaniu. Wskazania w tym miejscu jeszcze raz wymaga, że oprócz samego formularza PPF i oświadczenia z dnia 22 kwietnia 2013 r. wnioskodawca nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów mogących uprawdopodobnić przesłanki przyznania w niniejszej sprawie prawa pomocy. Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i nieprzedłożeniu wymaganych dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności przemawiające za odmową przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.