I SA/Gd 468/13

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2007 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 9 października 2013 r. (data stempla pocztowego), skarżący W. K. zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę prowadzi on sam gospodarstwo domowe, jest osobą przewlekle chorą, otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł, nie jest właścicielem żadnej nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, jest zadłużony na kwotę 1.000.000 zł, w niezbędnym utrzymaniu pomaga mu syn. Wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy skarżący przedłożył odpis wyroku sądu z dnia [...] znoszącego wspólność majątkową pomiędzy nim a jego małżonką. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powziętymi wątpliwościami, na podstawie wskazanego przepisu, referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 14 października 2013 r. (doręczonym wnioskodawcy w dniu 21 października 2013 r., k. 209) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów źródłowych: a) odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawcę i jego małżonkę zeznań podatkowych za rok 2012 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), a w przypadku nieskładania za ww. rok zeznań podatkowych stosownych zaświadczeń w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, b) oświadczenia wnioskodawcy, czy nadal pełni funkcję [...], a w przypadku odpowiedzi twierdzącej wskazania wysokości należnej mu z tego tytułu diety wraz z dokumentem potwierdzającym wysokość dochodów uzyskanych przez wnioskodawcę z tego tytułu w okresie ostatnich trzech miesięcy, c) zaświadczenia właściwego organu potwierdzającego, że małżonka wnioskodawcy posiada obecnie status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, d) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdą z wymienionych osób stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, e) oświadczenia w przedmiocie pobierania przez wnioskodawcę lub jego małżonkę świadczeń rodzinnych (zasiłku rodzinnego, dodatków do zasiłku rodzinnego, świadczeń opiekuńczych) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia lub zaświadczeniem właściwego organu potwierdzającego ich aktualną wysokość, f) oświadczenia w przedmiocie korzystania w bieżącym roku przez wnioskodawcę lub jego małżonkę z pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, a w razie nieotrzymywania tej pomocy wskazania, czy małżonkowie ubiegali się o taką pomoc, a jeżeli tak wskazania przyczyn odmowy, g) oświadczenia w przedmiocie form i wysokości pomocy otrzymanej przez wnioskodawcę lub jego małżonkę w okresie ostatnich trzech miesięcy od syna, h) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę lub jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), i) oświadczenia, czy jest aktualnie względem wnioskodawcy lub jego małżonki prowadzone postępowanie egzekucyjne, jeżeli tak przedłożenia dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z ich majątków, j) dokumentów obrazujących aktualną wysokość zobowiązań finansowych wnioskodawcy i jego małżonki (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, instytucji finansowych, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów), k) oświadczenia wnioskodawcy, czy nadal zamieszkują wraz z małżonką w mieszkaniu syna, jeżeli tak, czy partycypują w kosztach utrzymania zajmowanego przez nich mieszkania – w przypadku odpowiedzi pozytywnej przedłożenia dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez nich w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.), l) dokumentów potwierdzających wydatki poniesione w okresie ostatnich trzech miesięcy na leczenie (pomoc lekarską i zakup leków). Wnioskodawca został też poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy została orzeczona separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył: 1) zaświadczenie z urzędu skarbowego z dnia [...] października 2013 r., zgodnie z którym nie złożył zeznania podatkowego za 2012 r., zaświadczenie z urzędu gminy z dnia [...] października 2013 r. o tym, że pełni funkcję [...] i uzyskał z tego tytułu za okres ostatnich trzech miesięcy diety w łącznej wysokości 1.200 zł, które w całości zostały przekazane na konto komornika sądowego, 3) odpis orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] września 2013 r., 4) ponownie odpis wyroku sądu z dnia [...] znoszącego wspólność majątkową pomiędzy nim a jego małżonką, 5) odpisy paragonów z apteki z dnia 30 kwietnia 2013 r., 27 czerwca 2013 r. i 30 sierpnia 2013 r. na łączna kwotę 363,54 zł. Nadto wnioskodawca złożył dodatkowe oświadczenie z dnia 28 października 2013 r., w którym podał, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej, koszty jego utrzymania pokrywa syn, z małżonką mają ustanowioną rozdzielność majątkową od [...] i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, nie posiada żadnych samochodów ani dóbr materialnych, należna mu dieta w związku z pełnieniem funkcji [...] jest zajęta przez komornika. W tych okolicznościach wskazać należy, iż wnioskodawca ubiegał się już o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie, a jego poprzedni wniosek został rozpoznany negatywnie z uwagi na selektywne podawanie informacji i nieprzedłożenie wymaganych dokumentów przez wnioskodawcę. Podkreślenia wymaga, iż w poprzednio złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach z dnia 4 marca 2013 r. wnioskodawca podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym m.in. z niepracującą i nieuzyskującą żadnych dochodów małżonką, jednakże w odpowiedzi na wezwanie nie przedłożył żadnych dokumentów obrazujących sytuację finansową małżonki. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić trzeba w pierwszej kolejności, że pomimo wyraźnego wezwania wnioskodawca kolejny raz uchylił się, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, od przedłożenia jakichkolwiek dokumentów i podania informacji dotyczących sytuacji finansowej jego małżonki. W szczególności nie przedłożył jej zeznania podatkowego za ubiegły rok alternatywnie zaświadczenia z urzędu skarbowego o jego niezłożeniu, zaświadczenia potwierdzającego, że jego małżonka ma obecnie status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku (jak twierdził na etapie poprzedniego wniosku) oraz wyciągów i wykazów z posiadanych przez nią rachunków bankowych (pomimo że z punktu 6 dodatkowego oświadczenia wnioskodawcy z dnia 22 kwietnia 2013 r. wynika, iż takowy rachunek jego małżonka posiada). Zważyć należy, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonki, gdyż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nadto należy zauważyć, iż wnioskodawca wprost oświadczył w piśmie z dnia 28 października 2013 r., iż pozostaje na utrzymaniu syna, a w dodatkowym oświadczeniu z dnia 22 kwietnia 2013 r. (złożonym w związku z poprzednim wnioskiem o przyznanie prawa pomocy) w punkcie 12 wnioskodawca wyjaśnił ponadto, iż zamieszkuje w mieszkaniu, którego właścicielem jest jego syn, który ponosi koszty utrzymania tego lokalu. Pomimo tego wnioskodawca nie ujął syna w złożonym przez siebie oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach datowanym na 8 października 2013 r., stwierdzając, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. W tych okolicznościach wskazać należy, iż istotą odrębnego gospodarstwa jest samodzielne ponoszenie wszystkich kosztów związanych z utrzymaniem, w tym w szczególności ponoszenie wydatków związanych z eksploatacją zajmowanego lokalu (opłat za pobór prądu, wody, gazu itp.) oraz wyżywieniem i zakupem niezbędnych środków higienicznych. Wnioskodawca zaś od dłuższego czasu nie posiada własnych dochodów, z których mógłby pokryć podstawowe koszty swego utrzymania (faktycznie otrzymuje bowiem jedynie zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł), co więcej sam stwierdził, iż jest na utrzymaniu syna. Warto też w tym miejscu zauważyć, iż wbrew wyraźnemu wezwaniu wnioskodawca nie odpowiedział, czy nadal zamieszkują z małżonką w mieszkaniu syna i czy partycypują w kosztach utrzymania zajmowanego przez nich lokalu. Nie przedłożył też żadnych dokumentów na okoliczność ponoszenia przez małżonków jakichkolwiek kosztów utrzymania. Co więcej – pomimo wezwania – nie podał form pomocy otrzymanej od syna ani jej wysokości, nie wskazał również, aby korzystał ze świadczeń pomocy społecznej. Powyższe nie pozwala przyjąć, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, że prowadzi on sam gospodarstwo domowe. Co więcej uznać należy, iż oświadczenie wnioskodawcy jest w przywołanym zakresie niezgodne ze stanem faktycznym i miało na celu tylko i wyłącznie pominięcie dochodów i majątków syna oraz małżonki w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nadto podkreślenia wymaga, iż wnioskodawca, odpowiadając na wezwanie, nie przedłożył szeregu wymienionych w nim dokumentów, dotyczących bezpośrednio jego sytuacji finansowej, tj. odpisu decyzji przyznającej mu zasiłek pielęgnacyjny, dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z jego majątku, dokumentów obrazujących wysokość posiadanych zobowiązań finansowych oraz wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych – pomimo że z treści dodatkowego oświadczenia wnioskodawcy z dnia 22 kwietnia 2013 r. jednoznacznie wynika, iż nie tylko jego małżonka, ale i on posiada rachunek bankowy. Nadesłanie ostatnich z ww. dokumentów, tj. wyciągów z rachunków bankowych, umożliwiłoby zaś ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku, takich jak: stan zgromadzonych na posiadanych rachunkach bankowych zasobów pieniężnych, źródła i wysokość księgowanych na nich wpływów oraz rodzaj i wysokość ponoszonych za ich pośrednictwem obciążeń. Uchylając się od przedłożenia tych dokumentów, wnioskodawca uniemożliwił ustalenie tych okoliczności Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.