I SA/Gd 481/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. [...] w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności podatkowej za zaległości podatkowe spółki postanawia 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w części – co do kwoty 1.500,- zł należnej tytułem wpisu sądowego; 2. w pozostałym zaś zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. J. M. zawarł w skardze na opisaną w sentencji decyzję wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 9 października 2008 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia J. M. złożył sprzeciw podnosząc, że nie zgadza się z ustaleniami poczynionymi w toku rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wskazał, że błędnie ustalono, iż prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo domowe. Wyjaśnił, że wspólne zamieszkiwanie jest jedynie podyktowane sytuacją materialną oraz chęcią posiadania wpływu na wychowanie dzieci i ich prawidłowe ukształtowanie. Skarżący podniósł, że darowizny poczynione przez dziadków na rzecz dzieci mają zabezpieczyć możliwość ich kształcenia, leczenia i właściwe warunki bytowe. Skarżący podkreślił, że synowi przysługuje renta rodzinna, lecz będzie ją pobierał jedynie do marca 2009 r., a syn nie ma możliwości zarobkowania, ponieważ studiuje w trybie dziennym. Skarżący stwierdził, że kwota [...] zł uwzględniona jako koszty utrzymania stanowi jedynie wydatki bytowe, natomiast nie uwzględniono wydatków na wyżywienie, odzież, lekarstwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz przedłożonych w sprawie dokumentów wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe z żoną, dorosłym synem, i nastoletnią córką. Skarżący wprawdzie podnosił, że w jego małżeństwie panuje ustrój rozdzielności majątkowej, jednak ustanowienie rozdzielności majątkowej nie oznacza zniesienia skutków, jakie rodzi pomiędzy małżonkami zawarcie małżeństwa. Małżonkowie z mocy art. 23 krio mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem, szczególnie ,jak to mam miejsce w niniejszej sprawie, gdy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, wsparcie w zakresie zaspokajania bieżących potrzeb życiowych (wydatki na pożywienie, opłaty za mieszkanie i media). Obowiązek ten obejmuje także wydatki związane z prowadzeniem procesów sądowych, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie SN z 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, LEX nr 6155, postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ze złożonych przez skarżącego i jego rodzinę oświadczeń wynika, że małżonkowie nie posiadają jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości (mieszkają w lokalu stanowiącym własność ojca skarżącego), samochodów, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro, kont oraz lokat dewizowych. Na utrzymaniu małżonków pozostaje małoletnia córka oraz studiujący syn. Źródłem utrzymania rodziny są osiągane przez małżonków dochody ze stosunku pracy w łącznej kwocie [...] zł netto miesięcznie. Syn otrzymuje rentę rodzinną w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Na dzień 1 sierpnia 2008 r. na rachunku bankowym żony skarżącego zgromadzono środki w kwocie [...] zł, zaś saldo końcowe wspólnego konta małżonków w okresie od 4 maja do 3 sierpnia 2008 r. było ujemne i wynosiło odpowiednio [...] zł, [...] zł i [...] zł. Z przedłożonych kopii bankowych dowodów wpłaty wynika, że dzieci wnioskodawcy w okresie od 5 grudnia 2007 r. do 4 stycznia 2008 r. otrzymały darowizny w łącznej kwocie [...] zł (małoletnia córka – [...],- zł, syn – [...] zł). Z przedłożonych dokumentów wynika, że miesięcznie opłaty stałe i za media kształtują się na poziomie [...] zł. Skarżący przedstawił także dowody wpłat na rachunek komornika sądowego w wysokości [...] zł miesięcznie. W deklaracjach o wysokości osiągniętego przychodu (poniesionej straty) za rok 2007 skarżący zadeklarował dochód w wysokości [...] zł, jego żona – [...] zł, a syn wnioskodawcy – [...] zł. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Oceniając zasadność wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych Sąd uwzględnił okoliczność, że wpis w niniejszym postępowaniu będzie się kształtował na poziomie 5.000,- zł. Sąd uznał, że uwzględniając dochody rodziny i wydatki na jej niezbędne utrzymanie jest to kwota przekraczająca możliwości finansowe wnioskodawcy. Sąd doszedł do przekonania, że niezależnie od otrzymanych przez dzieci wnioskodawcy darowizn, skarżący i jego żona są obowiązani nadal łożyć na ich utrzymanie. Nie mają oni też możliwości dysponować przekazanymi tytułem darowizny kwotami, ponieważ zgodnie z art. 101 krio są oni uprawnieni i zobowiązani wyłącznie do zarządu majątkiem dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską, a do dokonania rozporządzenia majątkiem przekraczającego zakres zwykłego zarządu niezbędna jest zgoda sądu opiekuńczego. Jedynie otrzymywanie przez syna renty, zdaniem Sądu, stanowi pewne odciążenie dla skarżącego, ponieważ syn może część swych potrzeb życiowych zaspokajać z tych właśnie środków. Sąd natomiast nie uwzględnił, oceniając wydatki rodziny, kosztów leczenia onkologicznego żony wnioskodawcy, ponieważ poniesienia i wysokości wydatków z tego tytułu w żaden sposób nie udokumentowano. Oceniając możliwości finansowe i sytuację majątkową wnioskodawcy Sąd uwzględnił okoliczność, że przedmiotem postępowania jest odpowiedzialność skarżącego, jako osoby trzeciej za zaległości podatkowe spółki, której był członkiem zarządu. W przekonaniu Sądu skarżący pełniąc tego rodzaju funkcję powinien liczyć się z możliwością postępowań sądowych związanych z pełnieniem tej funkcji i gromadzić na ten cel środki finansowe. W związku z powyższym Sąd uznał, że wnioskodawca jest w stanie ponieść koszt wpisu w wysokości 1.500,- zł natomiast pokrycie kosztów sądowych ponad tę kwotę przekracza możliwości majątkowe wnioskodawcy i spowodowałoby uszczerbek w zakresie niezbędnych kosztów utrzymania rodziny. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.