I SA/Gd 481/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 17 kwietnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej za zaległości podatkowe spółki postanawia przyznać wnioskodawcy prawo pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych (ponad zwolnienie przyznane postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 listopada 2008 r.) i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 18 listopada 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zwolnił skarżącego J. M. w części od kosztów sądowych (co do kwoty 1.500 zł należnej tytułem wpisu sądowego) w niniejszej sprawie. Wyrokiem z dnia 21 maja 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę J. M. Wnioskiem z dnia 27 maja 2009 r. (data stempla pocztowego), złożonym na formularzu PPF, skarżący ponownie zwrócił się o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 8 lipca 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy przez ustanowienie adwokata. Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł sprzeciw, w wyniku którego postanowienie straciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu została rozpoznana przez sąd. Postanowieniem z dnia 27 lipca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy przez ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd wskazał, że ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz przedłożonych w sprawie dokumentów wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe z żoną, dorosłym synem, i nastoletnią córką. Małżonkowie nie posiadają jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości (mieszkają w lokalu stanowiącym własność ojca skarżącego), samochodów, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, kont oraz lokat dewizowych. Na utrzymaniu małżonków pozostaje małoletnia córka oraz studiujący syn. Źródłem utrzymania rodziny są osiągane przez małżonków dochody ze stosunku pracy w łącznej kwocie 3.808,96 zł netto miesięcznie. Syn skarżącego otrzymuje miesięczne stypendium w kwocie 180 zł. Z przedłożonych w sprawie kopii bankowych dowodów wpłaty wynika, że dzieci wnioskodawcy w okresie od 5 grudnia 2007 r. do 4 stycznia 2008 r. otrzymały darowizny w łącznej kwocie 68.800 zł (małoletnia córka 59.200 zł, syn 9.600 zł). Udokumentowane miesięcznie opłaty stałe i za media kształtują się na poziomie 778 zł. Skarżący przedstawił także dowody wpłat na rachunek komornika sądowego w wysokości 175,50 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że na naukę dzieci przeznaczana jest kwota 100 zł miesięcznie, a dojazdy do pracy i szkoły to kwota 300 zł miesięcznie. Skarżący wyliczył, że dodatkowo wyżywienie i utrzymanie domu pochłania 1.600 zł z budżetu rodzinnego. Na 200 zł skarżący określił wydatki na odzież. Wskazał nadto, że wydatkowano 525 zł na dokształcanie żony, co jest niezbędne ze względu na reformę oświaty. Skarżący podniósł, że dodatkowym obciążeniem budżetu domowego są wydatki na koszty sądowe. Następnie Sąd wskazał, że postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 listopada 2008 r. wnioskodawca został zwolniony od części wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Oceniając zasadność wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, Sąd uznał, że uwzględniając dochody rodziny i wydatki na jej niezbędne utrzymanie, wydatek na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika nie przekracza możliwości finansowych wnioskodawcy. W oparciu o przedłożone dokumenty Sąd ustalił, że miesięcznie opłaty stałe za mieszkanie i za media kształtują się na poziomie 778 zł. Skarżący przedstawił także dowody wpłat na rachunek komornika sądowego w wysokości 175,50 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że na naukę dzieci przeznaczana jest kwota 100 zł miesięcznie, a na dojazdy do pracy i szkoły kwota 300 zł miesięcznie. Skarżący wyliczył, że dodatkowo wyżywienie i utrzymanie domu pochłania 1.600 zł z budżetu rodzinnego. Sąd nie znalazł podstaw, by zakwestionować wysokość powyższych wydatków. Dlatego też Sąd ustalił, że niezbędne wydatki na utrzymanie, rodziny wnioskodawcy zamykają się kwotą 2.953 zł miesięcznie. Dodatkowo należy uwzględnić, że syn wnioskodawcy otrzymuje 180 zł miesięcznie tytułem stypendium. Sąd uznał, że skarżący nie udokumentował wydatków ponoszonych na leczenie żony. Sąd nie uwzględnił również, jako stałego kosztu utrzymania, jednorazowego wydatku na dokształcanie żony. Odnośnie wydatków na ubiór, Sąd uznał, że nie jest konieczne ponoszenie tego rodzaju wydatków co miesiąc, w sytuacji gdy niezbędne jest poniesienie pilniejszym wydatków, od których bezpośrednio zależy wysokość uzyskiwanych w przyszłości przychodów (rozstrzygnięcie w przedmiocie odpowiedzialności skarżącego za zaległości podatkowe). Sąd doszedł do przekonania, że niezależnie od otrzymanych przez dzieci wnioskodawcy darowizn, skarżący i jego żona są obowiązani nadal łożyć na ich utrzymanie. Nie mają oni też możliwości dysponować przekazanymi tytułem darowizny kwotami, ponieważ zgodnie z art. 101 k.r.io. są oni uprawnieni i zobowiązani wyłącznie do zarządu majątkiem dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską, a do dokonania rozporządzenia majątkiem przekraczającego zakres zwykłego zarządu niezbędna jest zgoda sądu opiekuńczego. Jedynie otrzymywanie przez syna stypendium, zdaniem Sądu, stanowi pewne odciążenie dla skarżącego, ponieważ syn może część swych potrzeb życiowych zaspokajać z tych właśnie środków. Ostatecznie Sąd uznał, że po uwzględnieniu niezbędnych do utrzymania rodziny wydatków pozostaje kwota, która może zostać przeznaczona na pokrycie wydatków na wynagrodzenie fachowego pełnomocnika. W zażaleniu wniesionym na powyższe postanowienie skarżący wskazał, iż Sąd, nie uwzględniając panującej rzeczywistości, pominął mieszczące się w minimalnych i niezbędnych kosztach wydatki jego rodziny na leczenie, dokształcanie oraz ubiór. Ponadto podniósł, że od lipca pozostaje bez stałej pracy, pracując jedynie dorywczo, a zarobki jego żony uległy zmniejszeniu o około 400 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 19 listopada 2009 r., II FZ 461/09, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu tego postanowienia podano, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku bezzasadnie uznał, że skarżący nie spełnia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ze złożonego oświadczenia o stanie majątkowym można bowiem wywnioskować, że uzyskiwane przez skarżącego i jego rodzinę dochody pozwalają jedynie na zaspokojenie bieżących potrzeb rodziny i to w stopniu niezbędnym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji w swoich rozważaniach pominął wskazane przez skarżącego wydatki na naukę – 100 zł – w sytuacji, gdy jedno z dzieci studiuje stacjonarnie, a drugie uczęszcza do szkoły, na ubranie – 200 zł – czteroosobowej rodziny, czy też nie uwzględnił wydatków na leczenie, które zwykle występują w każdym budżecie domowym. NSA zauważył także, że pozostałe podane przez skarżącego kwoty wydatków, a zwłaszcza na wyżywienie są bardzo realne, a tym samym nie można założyć, że mogą stanowić źródło oszczędności. Nie mogą takiego źródła stanowić, jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, darowizny otrzymane przez dzieci skarżącego, a jedynie stypendium syna w kwocie 180 zł. Poza tym w ocenie NSA nie bez znaczenia pozostaje relacja pominiętej przez Sąd kwoty do ewentualnych kosztów, jakie skarżący zmuszony byłby ponieść w razie ustanowienia pełnomocnika w niniejszej sprawie. Zatem zaistniały w sprawie stan faktyczny wskazuje na istnienie przesłanek prawa pomocy, a tym samym uprawnia do pozytywnego rozpoznania wniosku. NSA zauważył też, że Sąd we wcześniejszym postępowaniu zwolnił skarżącego częściowo z ponoszenia wpisu, co wskazuje, że w ocenie Sądu skarżący nie miał zdolności ponoszenia dalszych kosztów postępowania, a skoro tak, to jedyny wniosek, jaki nasuwa się przy okazji rozpoznawania takiego wniosku, jest taki, że nie ma on również możliwości ponoszenia kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika, zwłaszcza że w świetle nowych okoliczności pogorszyła się sytuacja materialna skarżącego i jego rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżący został zwolniony (postanowieniem z dnia 18 listopada 2008 r.) od ponoszenia kosztów sądowych jedynie częściowo co do wpisu (dlatego też zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 25 maja 2009 r. został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia w kwocie 100 zł), zaś jego wniosek z dnia 27 maja 2009 r. obejmował nie tylko żądanie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika lecz również żądanie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Zasadnym jest zatem rozpoznanie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie, gdyż na obecnym etapie postępowania powstały lub mogą powstać dalsze koszty sądowe (jak opłata kancelaryjna czy wpis od skargi kasacyjnej), od których wnioskodawca nie został zwolniony. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z przepisem art. 245 § 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. W świetle powołanych uregulowań przyznaje się prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, oraz gdy nie pozostaje w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Uwzględniając ustaloną sytuację finansową skarżącego (opisaną powyżej), w tym również jej istotne pogorszenie, na które skarżący wskazał w zażaleniu, oraz ocenę stanu faktycznego wyrażoną w przywołanym postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że skarżący wykazał, że nie ma obecnie realnych możliwości finansowych poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.