I SA/Gd 481/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością postanawia odmówić przyznania prawa pomocy przez ustanowienie adwokata. J. M. wnioskiem z dnia 27 maja 2009 r. (data stempla pocztowego) zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wprawdzie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, jednakże rozpoznania wymaga jedynie część złożonego wniosku obejmująca żądanie ustanowienia pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku prawomocnym postanowieniem z dnia 18 listopada 2009 r. zwolnił bowiem skarżącego od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie ponad kwotę 1 500 zł należną tytułem wpisu od skargi. Przy czym oceny zasadności złożonego wniosku o ustanowienie pełnomocnika dokonano w oparciu o przesłankę określoną w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, przy czym ustanowienie dla strony adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga dodatkowego złożenia przez wnioskodawcę osobistego oświadczenia o niezatrudnianianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z ww. (art. 246 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przywołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wprawdzie zamieszkuje on z małżonką, jednak nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, gdyż pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwojgiem dzieci, źródłem jego utrzymania jest dochód ze stosunku pracy w wysokości 1 270 zł brutto miesięcznie, z którego dokonuje wpłat na rachunek komornika sądowego w kwocie 150 zł miesięcznie, nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro, majątku nie posiada także jego małżonka, natomiast dzieci posiadają oszczędności (z tytułu darowizn) w formie lokat bankowych w łącznej kwocie 68 800 zł (córka – 59 200 zł, syn – 9 600 zł). Wskazał, że koszty związane z utrzymaniem domu i dzieci ponosi żona, której dochody kształtują się na poziomie 2 403,46 zł netto miesięcznie, syn, pomimo że studiuje, jednak ze względu na wiek nie otrzymuje renty rodzinnej. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 3 czerwca 2009 r. (doręczonym stronie w dniu 16 czerwca 2009 r.) wnioskodawca zobowiązany został do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów i oświadczeń: (1) odpisów zeznań podatkowych oraz syna złożonych za rok 2008, bądź też stosowanego zaświadczenia o dochodach uzyskanych za ten rok z właściwego urzędu skarbowego, (2) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków i syna rachunków i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdą z ww. osób stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, (3) zaświadczenia od pracodawcy o wysokości osiąganego przez skarżącego miesięcznego dochodu w kwotach brutto i netto, z uwzględnieniem dokonywanych w ramach prowadzonej egzekucji potrąceń, (4) oświadczenia w przedmiocie majątku małżonki, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych), a także dokumentów w przedmiocie źródeł i wysokości dochodów przez nią uzyskiwanych, (5) oświadczenia złożonego przez syna wnioskodawcy w przedmiocie nieosiągania jakichkolwiek dochodów; jeżeli zaś osiąga on dochody – podania ich źródła oraz miesięcznej wysokości brutto i netto, (6) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez małżonków miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania rodziny (opłaty za mieszkanie, gaz, energię elektryczną, wodę, inne), (7) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego, jego małżonkę oraz syna pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). Jednocześnie skarżący został poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. W odpowiedzi na powyższe zarządzenie nadesłano zaświadczenia od pracodawców każdego z małżonków z dnia 17 czerwca 2009 r. o wysokości miesięcznych wynagrodzeń, kopie: zeznań podatkowych i informacji o dochodach każdego z małżonków za rok 2008 (PIT-37, PIT-11), zeznania podatkowego syna za rok 2008 (PIT-37), wyciągów z rachunku bankowego żony wnioskodawcy sporządzone za okres od 1 marca do 1 czerwca 2009 r., wyciągów z rachunków bankowych syna za okres od 14 grudnia 2007 r. do 14 marca 2008 r., od 28 lutego do 30 maja 2009 r. oraz od 28 lutego do 28 maja 2009 r., dowodów opłat uiszczonych w okresie od kwietnia do czerwca 2009 r. za mieszkanie, gaz, energię elektryczną, telefon oraz abonament RTV, wpłat za warsztaty tańca współczesnego (doskonalenie zawodowe) i na ubezpieczenie na życie współmałżonki oraz kwot przekazywanych do komornika sądowego, a także odpis karty informacyjnej leczenia szpitalnego żony i dowód uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt I SA/Gd 481/08 wraz z uzasadnieniem. Przedłożył również dodatkowe oświadczenie żony w przedmiocie nieposiadania majątku oraz syna o wysokości dochodów osiąganych z tytułu stypendium naukowego. W dodatkowo złożonym oświadczeniu wnioskodawca wyjaśnił, że nie posiada rachunków bankowych, miesięczne koszty utrzymania czteroosobowej rodziny, do których poza ww. opłatami zaliczył wydatki związane z nauką dzieci, dojazdami do szkół i pracy, odpłatnym leczeniem żony, wyżywieniem, zakupem ubrań określił na poziomie 3 878 zł. Wskazał także, że zobowiązany został do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1 500 zł. Ponadto małżonkowie oraz ich syn oświadczyli, że nie posiadają samochodu. Analiza możliwości płatniczych wnioskodawcy nie pozwala przyjąć, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w tym kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Tymczasem małżonkowie osiągają stałe i regularne dochody ze stosunku pracy w łącznej kwocie 3 808,96 zł netto miesięcznie. Natomiast ustalona na podstawie przedłożonych dokumentów wysokość stałych miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania przede wszystkim zajmowanego lokalu kształtuje się na poziomie około 960 zł. Tym samym do dyspozycji małżonków pozostaje kwota ponad 2 800 zł. W tym miejscu wskazać trzeba, że wydatek poniesiony przez żonę wnioskodawcy na doskonalenie zawodowe nie został zaliczony do stałych, bieżących miesięcznych wydatków z uwagi na swój jednorazowy charakter. Nie wzięto również pod uwagę kosztów związanych z odpłatnym leczeniem onkologicznym żony ze względu na brak dokumentów potwierdzających okoliczność ich ponoszenia oraz wysokość. Jednakże na uwadze trzeba mieć także inne okoliczności, które mają bezpośredni wpływ na sytuację majątkową skarżącego i jego rodziny. Nie można pominąć faktu, że dochody uzyskuje także syn wnioskodawcy. Wprawdzie ich wysokość jest nieznaczna (180 zł miesięcznie) to jednak na uwadze należy mieć kwotę posiadanych przez niego oszczędności (13 091,46 zł po uwzględnieniu kwoty środków należących do jego małoletniej siostry), z których – w sytuacji gdy rodzice borykają się z trudnościami finansowymi – mógłby pokryć własne wydatki związane z nauką, czy też bieżącym utrzymaniem. Wątpliwości budzi wysokość faktycznie ponoszonych przez małżonków stałych miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania. Z przedłożonych dokumentów (dowodów wpłat) wynika bowiem, że zobowiązanym do uiszczenia należności za gaz, energię elektryczną oraz telefon jest zameldowany pod tym samym adresem co skarżący – T. M. Co więcej, z dokumentów jednoznacznie wynika, że wpłacającym za mieszkanie był ww. Okoliczność, czy osoba ta zamieszkuje wspólnie ze skarżącym i jego rodziną i w związku z tym partycypuje w bieżących kosztach utrzymania została przez wnioskodawcę pominięta. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.