I SA/Gd 481/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 17 kwietnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności podatkowej za zaległości podatkowe spółki postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy przez ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 18 listopada 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zwolnił skarżącego J. M. od kosztów sądowych w niniejszej sprawie w części ponad kwotę 1.500,- zł. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 26 lutego 2009 r. oddalił zażalenie skarżącego na powyższe postanowienie. J. M. w dniu 27 maja 2009 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. Postanowieniem z dnia 8 lipca 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia J. M. złożył sprzeciw podnosząc, że nie zgadza się z ustaleniami poczynionymi w toku rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wskazał, że błędnie ustalono, iż rodzinie, po poczynieniu niezbędnych wydatków pozostaje do dyspozycji kwota [...] ,- zł. Wyjaśnił, że nie uwzględniono, iż każda rodzina ponosi wydatki na wyżywienie, dojazd do pracy i szkoły. Skarżący podniósł, że darowizny poczynione przez dziadków na rzecz dzieci mają zabezpieczyć możliwość ich kształcenia, leczenia i właściwe warunki bytowe. Skarżący podkreślił, że synowi nie przysługuje już renta rodzinna, a syn nie ma możliwości zarobkowania, ponieważ studiuje w trybie dziennym. Dodatkowo skarżący zaprzeczył, jakoby członkiem wspólnego gospodarstwa domowego był ojciec. Wyjaśnił, że ojciec na stałe zamieszkuje w Łodzi, a rachunki za opłaty z tytułu użytkowania mieszkania są wystawiane na ojca, ponieważ jest on głównym lokatorem. Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz przedłożonych w sprawie dokumentów wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe z żoną, dorosłym synem, i nastoletnią córką. Skarżący wprawdzie podnosił, że w jego małżeństwie panuje ustrój rozdzielności majątkowej, jednak ustanowienie rozdzielności majątkowej nie oznacza zniesienia skutków, jakie rodzi pomiędzy małżonkami zawarcie małżeństwa. Małżonkowie z mocy art. 23 k. r. i o. mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem, szczególnie, jak to mam miejsce w niniejszej sprawie, gdy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, wsparcie w zakresie zaspokajania bieżących potrzeb życiowych (wydatki na pożywienie, opłaty za mieszkanie i media). Obowiązek ten obejmuje także wydatki związane z prowadzeniem procesów sądowych, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie SN z 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, LEX nr 6155, postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ze złożonych przez skarżącego i jego rodzinę oświadczeń wynika, że małżonkowie nie posiadają jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości (mieszkają w lokalu stanowiącym własność ojca skarżącego), samochodów, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro, kont oraz lokat dewizowych. Na utrzymaniu małżonków pozostaje małoletnia córka oraz studiujący syn. Źródłem utrzymania rodziny są osiągane przez małżonków dochody ze stosunku pracy w łącznej kwocie [...] zł netto miesięcznie. Syn skarżącego otrzymuje miesięczne stypendium w kwocie [...] zł. Z przedłożonych w sprawie kopii bankowych dowodów wpłaty wynika, że dzieci wnioskodawcy w okresie od 5 grudnia 2007 r. do 4 stycznia 2008 r. otrzymały darowizny w łącznej kwocie [...],- zł (małoletnia córka – [...],- zł, syn – [...],- zł). Z przedłożonych dokumentów wynika, że miesięcznie opłaty stałe i za media kształtują się na poziomie [...],- zł. Skarżący przedstawił także dowody wpłat na rachunek komornika sądowego w wysokości [...] zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że na naukę dzieci przeznaczana jest kwota [...] zł miesięcznie, a dojazdy do pracy i szkoły to kwota [...] zł miesięcznie. Skarżący wyliczył, że dodatkowo wyżywienie i utrzymanie domu pochłania [...] zł z budżetu rodzinnego. Na [...] zł skarżący określił wydatki na odzież. Wskazał nadto, że wydatkowano [...] zł na dokształcanie żony, co jest niezbędne ze względu na reformę oświaty. Skarżący podniósł, że dodatkowym obciążeniem budżetu domowego są wydatki na koszty sądowe. Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 listopada 2008 r. wnioskodawca został zwolniony od części wpisu sądowego w niniejszej sprawie (od części wpisu przekraczającej kwotę 1.500,- zł). Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Oceniając zasadność wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy Sąd uznał, że uwzględniając dochody rodziny i wydatki na jej niezbędne utrzymanie wydatek na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika nie przekracza możliwości finansowych wnioskodawcy. W oparciu o przedłożone dokumenty Sąd ustalił, że miesięcznie opłaty stałe za mieszkanie i za media kształtują się na poziomie [...] zł. Skarżący przedstawił także dowody wpłat na rachunek komornika sądowego w wysokości [...] zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że na naukę dzieci przeznaczana jest kwota [...] zł miesięcznie, a na dojazdy do pracy i szkoły kwota [...],- zł miesięcznie. Skarżący wyliczył, że dodatkowo wyżywienie i utrzymanie domu pochłania [...],- zł z budżetu rodzinnego. Sąd nie znalazł podstaw, by zakwestionować wysokość powyższych wydatków. Dlatego też Sąd ustalił, że niezbędne wydatki na utrzymanie, rodziny wnioskodawcy zamykają się kwotą [...],- zł miesięcznie. Dodatkowo należy uwzględnić, że syn wnioskodawcy otrzymuje [...],- zł miesięcznie tytułem stypendium. Sąd uznał, że skarżący nie udokumentował wydatków ponoszonych na leczenie żony. Sąd nie uwzględnił również, jako stałego kosztu utrzymania, jednorazowego wydatku na dokształcanie żony. Odnośnie wydatków na ubiór, Sąd uznał, że nie jest konieczne ponoszenie tego rodzaju wydatków, co miesiąc, w sytuacji, gdy niezbędne jest poniesienie pilniejszym wydatków, od których bezpośrednio zależy wysokość uzyskiwanych w przyszłości przychodów (rozstrzygnięcie w przedmiocie odpowiedzialności skarżącego za zaległości podatkowe). Sąd doszedł do przekonania, że niezależnie od otrzymanych przez dzieci wnioskodawcy darowizn, skarżący i jego żona są obowiązani nadal łożyć na ich utrzymanie. Nie mają oni też możliwości dysponować przekazanymi tytułem darowizny kwotami, ponieważ zgodnie z art. 101 k. r. i o. są oni uprawnieni i zobowiązani wyłącznie do zarządu majątkiem dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską, a do dokonania rozporządzenia majątkiem przekraczającego zakres zwykłego zarządu niezbędna jest zgoda sądu opiekuńczego. Jedynie otrzymywanie przez syna stypendium, zdaniem Sądu, stanowi pewne odciążenie dla skarżącego, ponieważ syn może część swych potrzeb życiowych zaspokajać z tych właśnie środków. Oceniając możliwości finansowe i sytuację majątkową wnioskodawcy Sąd uwzględnił okoliczność, że przedmiotem postępowania jest odpowiedzialność skarżącego, jako osoby trzeciej za zaległości podatkowe spółki, której był członkiem zarządu. W przekonaniu Sądu skarżący pełniąc tego rodzaju funkcję powinien liczyć się z możliwością postępowań sądowych związanych z pełnieniem tej funkcji i gromadzić na ten cel środki finansowe. Ostatecznie Sąd uznał, że po uwzględnieniu niezbędnych do utrzymania rodziny wydatków pozostaje kwota, która może zostać przeznaczona na pokrycie wydatków na wynagrodzenie fachowego pełnomocnika. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.