I SA/Gd 483/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Kwarcińska po rozpoznaniu w dniu 20 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku akcyzowym za miesiąc sierpień 2005 r. postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 11 czerwca 2008 r. złożonym na formularzu PPF M. K. zwrócił się do tutejszego Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną, małoletnią córką oraz małoletnim synem konkubiny, źródłem utrzymania są uzyskiwane przez skarżącego dochody z działalności gospodarczej w wysokości 3.000 złotych brutto miesięcznie, nie posiada jakiegokolwiek majątku. W uzasadnieniu wskazał, że posiada zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych o łącznej wartości 200.000 złotych oraz zadłużenie z tytułu należności celnych w kwocie około 150.000 złotych. Wydatki związane z miesięcznymi kosztami utrzymania skarżący określił na poziomie 4.000 złotych. Zaliczył do nich wydatki na utrzymanie dziecka (1.000 złotych), zakup żywności (500 złotych), odzieży (100 złotych) oraz leków (200 złotych), opłaty za mieszkanie (1.000 złotych), raty kredytów (1.200 złotych). Dodatkowo w przedmiotowej sprawie wzięto pod uwagę nie tylko treść formularza PPF, ale także dane zawarte w przedłożonych przez skarżącego przy sprawach o sygn. akt I SA/Gd 484 – 487/08 dokumentach (wyciąg z rachunku bankowego konkubiny sporządzony za okres od 1 kwietnia do 25 lipca 2008 r., zestawienia zbiorcze z operacji dokonane na dwóch rachunkach bankowych skarżącego (osobistym oraz przeznaczonym do rozliczeń działalności gospodarczej) za okres od 1 kwietnia do 25 lipca 2008 r., odpis zgłoszenia aktualizacyjnego NIP – 1 i NIP – 3, odpis decyzji Wójta Gminy o wykreśleniu z dniem 30 czerwca 2008 r. z ewidencji zgłoszonej przez skarżącego działalności gospodarczej, zestawienie przychodów i kosztów ich uzyskania z prowadzonej księgi przychodów i rozchodów za kwiecień, maj i czerwiec 2008 r. oraz za okres od stycznia do czerwca 2008 r., oświadczenia konkubiny o nieposiadaniu przez nią majątku, w tym nieruchomości, oszczędności, samochodów, przedmiotów o wartości 3 000 euro, o nieosiągnięciu dochodów w roku 2007 dochodów oraz o ich braku aktualnie). Z przedłożonej przez skarżącego dokumentacji wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiąga miesięczny przychód w wysokości 3.000 złotych. Z przedłożonych miesięcznych zestawień wynika, że w kwietniu 2008 r. osiągnął przychód w wysokości 9.016,39 złotych, w maju 2008 r. – 15.983,62 złotych, w czerwcu 2008 r. – 6.147,54 złotych, zaś w okresie od stycznia do czerwca 2008 r. – 62.459,04 złotych. Przy czym podkreślić należy, że każdy z ww. okresów rozliczeniowych skarżący zakończył stratą w wysokości odpowiednio: 1.333,83 złotych, 3.854,48 złotych, 26.297,94 złotych oraz 25.764,59 złotych. Natomiast zadeklarowane przez skarżącego wydatki przewyższają uzyskiwane przez niego dochody. Skarżący oświadczył, że kwota miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania rodziny oraz spłatą rat kredytowych wynosi 4.000 złotych. Taka sytuacja sugeruje, że skarżący osiąga wyższe dochody, bądź też że posiada inne jeszcze źródła przychodów. Ponadto skarżący w kwietniu 2008 r. zasilił konto osobiste środkami z konta przeznaczonego do rozliczeń działalności gospodarczej w kwocie 20.000 złotych, a także otrzymał tytułem zasilenia konta kwotę 20.000 złotych od osoby fizycznej. Kwoty te zostały następnie przez skarżącego wypłacone w gotówce. Na ocenę sytuacji skarżącego wpłynęła również wysokość spłaconych w kwietniu i maju 2008 r. rat kredytów, która znacznie przekracza wskazaną przez skarżącego we wniosku kwotę 1.200 złotych. Na podstawie wyciągów z rachunków bankowych skarżącego ustalono, że w kwietniu 2008 r. łączna spłata kredytów wyniosła 4.137,27 złotych, w maju 2008 r. – 5.403,45 złotych. Jedynie w czerwcu 2008 r. spłata rat była niższa od wskazanej przez wnioskodawcę i wyniosła 769,24 złotych. Przypomnieć należy, że kwota wydatków z tego tytułu zadeklarowana przez wnioskodawcę wynosiła 1.200 złotych miesięcznie, a osiągany dochód – 3.000 złotych brutto. Nie bez znaczenia była również okoliczność, że wydatki stanowiące koszty utrzymania czteroosbowej rodziny nie są także ponoszone ze środków posiadanych przez konkubinę skarżącego. Saldo jej rachunku bankowego w okresie od 1 kwietnia do 25 lipca 2008 r. w zasadzie nie uległo zmianie. Na dzień 31 marca 2008 r. wynosiło 1.974,93 złotych, a na dzień 25 lipca 2008 r. – 1.937,22 złotych. Jedyne operacje na nim dokonywane to pobierane przez bank opłaty związane z prowadzeniem konta Postanowieniem z dnia 5 września 2008 r. sygn. akt I SA/Gd 483/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, które wobec wniesienia sprzeciwu utraciło moc. W uzasadnieniu złożonego sprzeciwu M. K. wyjaśnił, że brak kompletnego udokumentowania wydatków wynika z faktu, iż część dokumentacji związanej z prowadzoną działalnością gospodarczą została zatrzymana przez organy celne w związku z prowadzona kontrolę, co uniemożliwia ich przedłożenie w sądzie. Dalej M. K. podał, że spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy, co potwierdza złożone przez niego oświadczenie o jego sytuacji majątkowej. Wyjaśnił ponadto, że w związku z trudną sytuacją materialną oraz likwidacją działalności gospodarczej z dniem 30 czerwca 2008 r. nie jest on w stanie uiścić opłat sądowych. Sytuację finansową pogarsza fakt, iż na utrzymaniu wnioskodawcy pozostaje dwójka dzieci oraz konkubina która nie osiąga dochodów, także wysokie zadłużenie skarżącego. W ocenie skarżącego negatywna decyzja w sprawie przyznania prawa pomocy spowoduje uszczerbek w utrzymaniu jego i całej rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwana dalej P.p.s.a), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek M. K. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą skarżącego, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Odnosząc powyższe rozważania teoretyczne do stanu faktycznego przedmiotowej sprawy w pierwszej kolejności Sąd pragnie wskazać, iż skarżący nie dokonał wszelkich starań, by w sposób pełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu postępowanie skarżącego, polegające na podawaniu nierzetelnych i nieprawdziwych informacji na temat swojej rzeczywistej sytuacji finansowej oraz uchyleniu się od przedłożenia części dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Co więcej, skarżący nie skorzystał z możliwości uzupełniania brakującej części dokumentów, na podstawie których Sąd mógłby dogłębnie rozpatrzyć jego możliwości płatnicze, ograniczając się do przedstawienia w sprzeciwie do postanowienia z dnia 5 września 2008 r. ogólnikowych argumentów odnośnie swojej trudnej sytuacji majątkowej bez poparcia twierdzeń innymi dowodami. Na marginesie podkreślić należy, że dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków skarżący, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Instytucja prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające może zwrócić się o pomoc państwa. Ponadto stwierdzić należy, że wpis sądowy w niniejszej sprawie został ustalony na kwotę 322 złotych. Tymczasem z przedłożonych przez skarżącego dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową wynika, że miesięcznie skarżący ponosi o wiele większe wydatki związane chociażby ze spłatą kredytów (przykładowo w kwietniu 2008 r. łączna spłata kredytów wyniosła 4.137,27 złotych, w maju 2008 r. – 5 403,45 złotych). Również konkubina skarżącego, prowadząca z nim wspólne gospodarstwo domowe posiada wolne środki na rachunkach bankowych. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 1 w zw. z art. 260 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.