I SA/Gd 490/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Sędzia NSA Ewa Kwarcińska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Monika Szymańska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 lipca 2011 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Zaskarżoną decyzją z dnia 18 lutego 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu odwołania B.M., utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 18 listopada 2010 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że pismem z dnia 5 sierpnia 2010 r. B.M. wezwała Zakład Ubezpieczeń Społecznych do zwrotu nienależnie zwindykowanych składek, powołując się na przepisy ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy – Prawo bankowe (Dz.U. Nr 71, poz. 609). Pismo to zostało przez ZUS potraktowane jako wniosek o umorzenie należności w trybie ww. ustawy, o czym strona została poinformowana. Pismem z dnia 31 sierpnia 2010 r. B.M. podkreśliła, że złożone przez nią wezwanie do zapłaty nie stanowi wniosku o umorzenie należności w oparciu o przepisy ww. ustawy. Mając na uwadze powyższe stan faktyczny Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, przy czym jako podstawę prawną takiego rozstrzygnięcia w pierwszej instancji wskazano art. 105 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanej dalej k.p.a., a w drugiej instancji art. 105 § 1 k.p.a. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, uzupełnionej pismem z dnia 28 marca 2011 r., strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, której zarzuciła naruszenie art. 105 § 2 k.p.a., art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2009 r., Nr 205, poz. 1585), a także naruszenie zasad postępowania administracyjnego wynikających z art. 7, 9, 10 i 11 k.p.a. W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła, że jej wniosek o zwrot nienależnie zapłaconych składek nie został rozpatrzony merytorycznie, zamiast tego został on potraktowany jako wniosek o umorzenie niezapłaconych składek, a postępowanie w tej sprawie zostało umorzone rzekomo na jej wniosek. Skarżąca nigdy takiego wniosku nie składała i domaga się merytorycznego rozpatrzenia swego żądania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. W rozpatrywanej sprawie jest oczywiste, że przedmiotem żądania skarżącej skierowanego do organu nie było umorzenie nieopłaconych składek, lecz zwrot składek zapłaconych w jej mniemaniu nienależnie. Zupełnie niezrozumiałe jest w tej sytuacji postępowanie organu, który najpierw wbrew woli strony traktuje jej wniosek jako wniosek o umorzenie nieopłaconych składek, a następnie umarza postępowanie z tego powodu, że strona takiego wniosku nie chce złożyć i konsekwentnie podtrzymuje żądanie zwrotu nienależnie wyegzekwowanych składek, a więc żądanie nie mieszczące się w ramach ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy – Prawo bankowe (Dz.U. Nr 71, poz. 609). Zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stosownie do art. 61 § 3 k.p.a. żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego określa przedmiot tego postępowania, a w razie wątpliwości sprecyzowanie żądania należy do strony, nie zaś do sfery ocennej organu administracji. To rzeczywista treść wniosku, a nie wola organu, decyduje w takim przypadku o przedmiocie rozstrzygania, jako że dopuszczenie przez art. 61 § 1 k.p.a. jako równoprawnej formy wszczynania postępowania administracyjnego z urzędu, nie może stanowić podstawy do dowolności w kierunku modyfikowania żądania strony. Naczelną zasadą postępowania administracyjnego jest wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej. Wynika z niej obowiązek ustalenia treści żądania strony w przypadku wszczęcia postępowania administracyjnego na jej wniosek. Organ związany jest tym żądaniem i nie może z urzędu zmienić jego kwalifikacji. Żądanie to wyznacza rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania, a jego treść pozwala na wyznaczenie stosownej normy prawa materialnego lub normy prawa procesowego, która ma znaczenie dla ustalenia zakresu postępowania dowodowego. W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca wielokrotnie wskazywała treść swojego żądania. Organ nie powinien zatem mieć wątpliwości jakie są jej intencje. Mógł bez trudności przeprowadzić stosowne postępowanie w przedmiocie zakreślonym tym żądaniem. Natomiast jeśli miał wątpliwości, to zobowiązany był wyjaśnić przedmiot wniosku, wzywając stronę do jego sprecyzowania. Tymczasem organ umorzył postępowanie, jako podstawę prawną powołując (w pierwszej instancji) art. 105 § 2 k.p.a., w myśl którego organ administracji publicznej może umorzyć postępowanie, jeżeli wystąpi o to strona, na której żądanie postępowanie zostało wszczęte, a nie sprzeciwiają się temu inne strony oraz gdy nie jest to sprzeczne z interesem społecznym. Niewątpliwie strona nie składała wniosku o umorzenie postępowania, stąd też przepis ten nie mógł mieć zastosowania. Umorzenie postępowania w tej sprawie nie mogło nastąpić także na podstawie przepisu art. 105 § 1 k.p.a., powołanego w rozstrzygnięciu II instancji, a więc z powodu jego bezprzedmiotowości. Przeciwnie, przedmiotem niniejszego postępowania jest wniosek strony o zwrot nadpłaconych składek, który wymaga pilnego merytorycznego rozpatrzenia. Rzeczą organu ponownie rozpatrującego sprawę jest dokonanie oceny tego wniosku w świetle właściwych przepisów prawnych. Wskazanie przez stronę niewłaściwej podstawy prawnej swego żądania, a nawet brak wskazania takiej podstawy, nie oznacza, że żądanie strony jest bezprzedmiotowe i postępowanie powinno zostać umorzone. Rolą organu, a nie strony, jest wskazanie stosownej normy prawa materialnego lub normy prawa procesowego, która ze względu na żądanie strony ma znaczenie dla ustalenia zakresu postępowania. Podsumowując, organ rozpatrując sprawę w przedmiocie rozbieżnym z żądaniem strony naruszył przepisy art. 7, 9 i 77 § 1 k.p.a., a w konsekwencji uchylił się od rozpoznania sprawy w zakresie określonym przez wnioskodawczynię. Ponownie rozpatrując sprawę organ rozpatrzy wniosek strony o zwrot nadpłaconych składek przywołując i wyjaśniając stronie właściwą podstawę prawną dla oceny takiego wniosku. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), uchylił zaskarżoną decyzję. Zgodnie z dyspozycją art. 152 P.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.