I SA/Gd 497/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Wesołowska, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska (spr.), Protokolant Starszy Referent Beata Jarecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 23 października 2008 r. sprawy ze skargi D.M. i H.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr Sygn. akt [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2008 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] Wójt ustalił wobec małżonków: H.M. i D.M. podatek od nieruchomości za 2008 r. w kwocie [...] zł. Podatek, którym objęto nieruchomość położoną we wsi G., ustalono według stawek właściwych dla budynków letniskowych i gruntów pozostałych. W odwołaniu podatnicy wnieśli o uchylenie decyzji z uwagi na wydanie jej w oparciu o błędnie ustalony stan faktyczny. Podkreślili, że opisany w decyzji budynek nie jest budynkiem letniskowym, ale budynkiem mieszkalnym w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 2 lit a ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U 2006 Nr 121, poz. 844 ze zm.; dalej jako "u.p.o.l."), który stanowi ich centrum życiowe i jest przystosowany do pełnienia funkcji domu całorocznego. Z orzecznictwa orzeczniczą sądów administracyjnych wynika natomiast, że samo wybudowanie budynku na terenach rekreacyjnych oraz wskazanie w pozwoleniu na budowę, iż jest to budynek letniskowy, nie może zostać uznane za przesadzające o tym, że budynek nie może zostać zakwalifikowany do kategorii budynków mieszkalnych w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. Cechą przesądzającą o tego rodzaju kwalifikacji jest bowiem posiadanie budynku w celu zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych. W końcowej części odwołania podatnicy wskazali, że pomimo, iż dom jest przez nich stale zamieszkiwany, nie mogą się oni w nim zameldować, właśnie z uwagi na traktowanie budynku jako letniskowego tj. jego błędną kwalifikację. Decyzją z dnia [...] wydaną w trybie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2005 Nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej jako "O.p.") Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ przyznał, że w świetle dominującej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, budynek letniskowy mieści się w pojęciu budynku mieszkalnego, jeżeli jest faktycznie użytkowany przez właściciela, służąc w ten sposób zaspokojeniu jego podstawowych potrzeb mieszkaniowych. W ocenie organu sytuacja taka nie miała jednak miejsca w przedmiotowej sprawie. Poza oświadczeniem, że dom jest stale zamieszkiwany i zaspokaja potrzeby mieszkaniowe odwołujących się, nie przedstawili oni jakichkolwiek dowodów, że tak faktycznie jest. Podatnicy nie są zameldowani we wsi G., a pochodzące od nich pisma wskazują, na miejsce zamieszkania w G. Dla poparcia ww. stanowiska organ wskazał na znajdującą się w aktach sprawy informację w sprawie podatku od nieruchomości na 2007 r., złożoną w sierpniu 2007 r. przez D.M., w którym współwłaścicielka ujawniła budynek w kategorii budynków letniskowych, a jako miejsce zamieszkania wszystkich współwłaścicieli podała adres w G. przy ul. [...] 9/6. Ten sam adres, jako adres zamieszkania podatników, został wskazany również w odwołaniu. Tym samym w ocenie organu postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo, a podatek wymierzony według właściwych dla nieruchomości stawek. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego H.M. i D.M. wnieśli o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji organu i instancji w związku z naruszeniem art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. a i lit. e ustawy u.p.o.l. Skarżący potrzymali wyrażone w odwołaniu stanowisko, że zamieszkiwany przez nich we wsi G. dom, jest budynkiem mieszkalnym, a nie letniskowym, wobec czego jego posiadanie powinno być opodatkowane według stawek jak dla budynków mieszkalnych, zamiast zastosowanych przez organy stawek przewidzianych dla "budynków pozostałych". Skarżący wyjaśnili, że z przyczyn od nich niezależnych nie mogą zameldować się we wsi G., przez co są zmuszeni do posługiwania się adresem korespondencyjnym, innym niż ich faktyczny adres zamieszkania. Niemożność meldunku wynika z kolei z braku nadania budynkowi numeru porządkowego, o co bezskutecznie zwracali się już wcześniej do urzędu gminy. Podanie aktualnego adresu we wsi G. byłoby więc możliwe jedynie w sposób opisowy, co z pewnością wiązałoby się z dużymi utrudnieniami w doręczaniu korespondencji. W ocenie skarżących o kwalifikacji domu nie może przesądzać złożona przez nich w 2007 r. deklaracja podatkowa. Zawarte w niej określenie budynku jako letniskowego, zostało bowiem wpisane na wyraźne żądanie przyjmującego deklarację urzędnika, który odmówił przyjęcia deklaracji w formie pierwotnej, w której budynek został przez podatników określony jako mieszkalny. W ocenie skarżących przytoczone przez organ drugiej instancji argumenty w żaden sposób nie przesądzają o miejscu ich faktycznego zamieszkania, wobec czego podnieśli, że postępowanie wyjaśniające nie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę, wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie,. W piśmie procesowym z dnia 29 lipca 2008 r. skarżący wskazali, że posiadają komplet opłaconych rachunków, które świadczą o całorocznym zamieszkiwaniu domu oraz że posiadanie mieszkania w G. nie świadczy automatycznie o tym, aby w nim zamieszkiwali. Wyjaśnili, że do chwili śmierci tj. do dnia 15 września 2007 r. mieszkanie w G. zajmowała ich matka i teściowa - M. B. Natomiast od dnia 1 lutego 2008 r. mieszkanie jest najmowane osobom trzecim, na dowód czego do pisma procesowego została dołączona stosowna umowa najmu dotycząca mieszkania przy ul. [...] 9/6 w G. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania ( art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/, b/ i c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270; dalej jako "p.p.s.a."). Z przepisu art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Jego wykładnia wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony granicą praw i obowiązków Sądu wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami mianowicie: legalnością działań organu podatkowego oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Powyższe oznacza, że Sąd naruszyłby ten przepis jedynie wówczas, gdyby przekroczył określone wyżej granice danej sprawy albo gdyby ograniczył się w ocenie legalności do tylko zarzutów i wniosków skargi. Tak rozumiejąc swoją rolę Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Na wstępie wskazać należy, że strony niniejszego postępowania pozostają zgodne co do tego, że o kwalifikacji budynku, jako budynku mieszkalnego, świadczy jego rzeczywista funkcja, a więc czy służy on zaspokajaniu podstawowych potrzeb mieszkaniowych danej rodziny, czy też nie. Stanowisko to podziela również tutejszy Sąd, wskazując jednocześnie, na co zgodnie zwróciły uwagę i same strony, że kwestia ta była już wielokrotnie przedmiotem rozważań sądów administracyjnych, w tym także uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego. Pomimo, że ustawa u.p.o.l. nie wyjaśnia wprost, co należy rozumieć pod pojęciem budynków mieszkalnych, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. a, za zaliczeniem do tego pojęcia budynków wybudowanych jako letniskowe, a zaspokajających w dalszym czasie podstawowe potrzeby mieszkaniowe właściciela i osób mu bliskich, przemawia przede wszystkim wykładnia celowościowa art. 5 ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. Treść tego przepisu w jednoznaczny sposób wskazuje, że intencją ustawodawcy było takie ukształtowanie podatku od nieruchomości aby stanowił on świadczenie majątkowe, uwzględniające przede wszystkim sposób wykorzystania majątku, z okolicznością posiadania którego ustawa wiąże powstanie obowiązku podatkowego. Z przyczyn społecznych i gospodarczych ustawodawca opodatkował niektóre kategorie nieruchomości różnymi stawkami. Najniższą stawkę podatkową przewidziano w art. 5 ust. 2 pkt 1 a ustawy u.p.o.l. , a więc dla budynków mieszkalnych lub ich części, ponieważ zaspokajają one podstawowe potrzeby bytowe ludzi. Znacznie wyższe stawki podatkowe przewidziano dla budynków pozostałych lub ich części (art. 5 ust. 2 pkt 1 e ). Z najniższej stawki nie powinny korzystać budynki letniskowe wówczas, gdy są tam jedynie sezonowo, a więc ubocznie, zaspokajane potrzeby mieszkaniowe związane z wypoczynkiem, rekreacją, spędzeniem urlopów. W skardze słusznie wskazano, że organy podatkowe nie przeprowadziły postępowania wyjaśniającego sposób wykorzystania spornej nieruchomości przez skarżących, przez co naruszyły art. 122 oraz art. 187 § 1O.p. Pomimo wielokrotnie wskazywanej przez skarżących okoliczności, że położony we wsi G. dom stanowi ich centrum życiowe, organy nie podjęły żadnych działań, które zweryfikowałyby twierdzenia skarżących, a co byłoby już możliwe np. przez przeprowadzenie oględzin nieruchomości. Organ nie ma nieograniczonego obowiązku poszukiwania dowodów służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji gdy ta ostatnia, mimo wezwania, dowodów takich nie przedstawia. W przedmiotowej sprawie podatnicy nie byli jednak dodatkowo wzywani przez organ do przedłożenia dowodów potwierdzających, że dom na wsi zaspokaja ich podstawowe potrzeby mieszkaniowe, a jednocześnie organ nie podjął jakichkolwiek samodzielnych działań w celu koniecznej weryfikacji wskazanego twierdzenia. Ze złożonych na etapie skargi dokumentów wynika, że w czasie trwania postępowania podatkowego skarżący dysponowali wystarczającymi dla określenia ich centrum życiowego dowodami, w tym m.in. umową najmu z dnia 30 stycznia 2008 r. dotyczącą należącego do skarżących mieszkania w G. przy ul. [...] 9/6. Pomimo tego, wydane w sprawie rozstrzygnięcie nie zostało podjęte w oparciu o rzetelnie zebrane dowody, ale w oparciu o założenie, że centrum życiowe podatników może wyznaczać tylko ich adres zameldowania, pokrywający się z adresem do korespondencji. Naruszenie przez organy zasady swobodnej oceny dowodów jest w ocenie Sądu tym bardziej widoczne, ponieważ nie one wzięły pod uwagę składanych w tym zakresie, logicznych w kontekście całej sprawy, wyjaśnień skarżących wskazujących na powody, dla których nie mogą się oni zameldować we wsi G. oraz na związane z tym trudności w ewentualnym posługiwaniu się adresem korespondencyjnym odpowiadającym miejscu ich faktycznego zamieszkania. Podkreślenia wymaga, że ani adresu zameldowania, ani adresu do korespondencji nie można traktować jako rozstrzygających o adresie zamieszkania. Miejsce zamieszkania jest bowiem obiektywną okolicznością faktyczną, która nie wynika, ani nie wiąże się z przepisami proceduralnymi dotyczącymi doręczeń, czy z przepisami regulującymi obowiązek meldunkowy. Jak wskazano wyżej okoliczność ta nie została ustalona przez organy podatkowe, Sąd wskazuje, że brak faktycznego przeprowadzenia postępowania dowodowego obliguje organ odwoławczy, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy przekazał sprawę organowi pierwszej instancji na podstawie art. 233 § 2 O.p. w celem zebrania dowodów w jednoznaczny sposób przesądzających o miejscu zamieszkania skarżących. Wobec powyższego Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na mocy art. 145 § 1 pkt 1 pkt c ustawy p.p.s.a. i na zasadzie art. 152 cyt. ustawy orzekł, że nie może być ona wykonana. O kosztach orzeczono na podstawie art. 209 w zw. z art. 200 p.p.s.a..