I SA/Gd 499/08

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia zobowiązania w podatku rolnym za 1999 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 13 listopada 2008 r., W. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiada też żadnych środków na utrzymanie, ale prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Uwzględnienie wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jest dodatkowo uwarunkowane niepozostawaniem przez stronę w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie na podstawie ww. przepisu wezwano wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów źródłowych: odpisów złożonych przez niego i jego małżonkę zeznań podatkowych za rok 2007 (w przypadku rozliczenia za pośrednictwem płatnika – odpisów rocznego obliczenia podatku), a w przypadku ich nieskładania za ww. rok stosownych zaświadczeń w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, wyciągów ze wszystkich posiadanych przez niego i jego małżonkę rachunków i lokat bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na tych rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z małżonków stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, oświadczenia w przedmiocie majątku jego małżonki, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych) oraz wskazania źródeł i wysokości osiąganych przez nią dochodów, a także dowodów dotyczących źródeł i wysokości tych dochodów uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy, oświadczenia w przedmiocie źródeł utrzymania wnioskodawcy, dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez niego lub jego małżonkę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłaty za czynsz, wodę, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wywóz nieczystości itp.), oświadczenia w przedmiocie korzystania przez niego lub jego małżonkę z pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę lub jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawcy oraz dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów. Nadto wnioskodawca został poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie (doręczone w dniu 23 grudnia 2008 r. – potwierdzenie odbioru) wnioskodawca przedłożył pismo z dnia 30 grudnia 2008 r., w którym oświadczył, że nie posiada żadnych dochodów, a zatem nie złożył zeznania podatkowego za 2007 r., z żoną posiada rozdzielność majątkową i wobec tego każde z nich prowadzi oddzielnie swoje gospodarstwo, on nie posiada majątku, toczy się względem niego egzekucja, nie ma pojazdów mechanicznych ani żadnych rachunków w bankach, jak również nie posiada źródeł utrzymania ani nie ponosi żadnych kosztów związanych z utrzymaniem (nie ma rachunków), nie korzysta z opieki społecznej. Wskazał również, aby wezwać jego małżonkę do podania informacji i przedstawienia dowodów co do jej majątku, gdyż odmawia mu ona udzielenia jakichkolwiek odpowiedzi na ten temat i nie udostępnia mu żadnych dokumentów. Po analizie zebranego materiału dowodowego stwierdzono, że jest on niepełny, a nadto zawiera oczywiste sprzeczności. I tak w pierwszej kolejności wskazać należy, iż wnioskodawca w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonym na formularzu PPF, podał, że prowadzi sam gospodarstwo domowe, wskazując jednocześnie, iż nie uzyskuje żadnych dochodów i nie posiada środków na utrzymanie. Powyższe podtrzymał w oświadczeniu z dnia 30 grudnia 2008 r., w którym wskazał ponadto, że nie ponosi kosztów utrzymania i nie ma żadnego majątku. Wymaga podkreślenia, że istotą prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego jest samodzielne ponoszenie koniecznych kosztów związanych z utrzymaniem, w szczególności opłat związanych z eksploatacją zajmowanego lokalu mieszkalnego i kosztów wyżywienia. Wnioskodawca, jak sam podał, żadnych kosztów utrzymania nie ponosi, gdyż nie posiada na to środków finansowych. Nie korzysta również z pomocy opieki społecznej, a wezwany do wskazania swoich źródeł utrzymania, podał, że takowych nie posiada, zatem należy przyjąć, iż pozostaje on na utrzymaniu rodziny. Pomimo to wnioskodawca nie wskazał w złożonym przez siebie oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach żadnych osób (również żony), z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Co więcej wnioskodawca wezwany do podania informacji o stanie majątkowym i dochodach małżonki oraz do przedłożenia stosownych dokumentów je potwierdzających uchylił się od wykonania nałożonego na niego obowiązku, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej. W związku z powyższym należy stwierdzić, że o przyznaniu stronie prawa pomocy nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie sytuacja finansowa osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje nieznana. W konsekwencji nie można ocenić rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy. Wymaga podkreślenia, że to sam wnioskodawca tę ocenę uniemożliwił. Skoro bowiem nie podał tak istotnych informacji jak źródła i wysokość dochodów małżonki, czy stan posiadanych przez nią oszczędności, to nie można przyjąć, iż wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, to sam zainteresowany winien wykazać zasadność złożonego przez niego wniosku, dlatego też nie zasługuje na uwzględnienie żądanie wnioskodawcy, by to na jego małżonkę został nałożony obowiązek podania informacji i przedłożenia dokumentów źródłowych w postępowaniu, którego nie jest ona stroną. Z tych względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.