I SA/Gd 503/12

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 11 marca 2013 r. (data stempla pocztowego), R. G. zwrócił się w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że pozostaje w związku małżeńskim (w którym obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej), jednakże z żoną pozostaje w separacji i prowadzi sam gospodarstwo domowe, nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiada żadnych zasobów finansowych, w utrzymaniu pomaga mu mama, której w zamian pomaga w gospodarstwie domowym, zaś jego dwoje małoletnich dzieci utrzymuje jego małżonka. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na podstawie ww. przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 21 marca 2013 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego w dniu 9 kwietnia 2013 r.) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: a) oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez wnioskodawcę i jego małżonkę w 2012 r. oraz stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów imiennych informacji o wysokości uzyskanych dochodów, zeznań podatkowych – PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39 – jeżeli zostały już sporządzone), b) odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za 2012 r. z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej pod nazwą [...], c) odpisów dokumentów księgowych (wyciągu z prowadzonej księgi przychodów i rozchodów, ewidencji przychodów) potwierdzających wysokość przychodu, dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej oraz odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7, a w przypadku zawieszenia lub wyrejestrowania tej działalności stosownego dowodu na tę okoliczność oraz zaświadczenia właściwego organu potwierdzającego, że wnioskodawca posiada obecnie status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, d) odpisów złożonego przez wnioskodawcę zgłoszenia identyfikacyjnego (NIP-1 z załącznikiem NIP-B) wraz z jego aktualizacjami, e) odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia, f) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków bankowych (rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdą z wymienionych osób stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, g) oświadczenia w przedmiocie pobierania przez wnioskodawcę lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym świadczeń rodzinnych (zasiłku rodzinnego, dodatków do zasiłku rodzinnego, świadczeń opiekuńczych) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia lub zaświadczeniem właściwego organu potwierdzającego ich aktualną wysokość, h) oświadczenia w przedmiocie korzystania przez wnioskodawcę lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, g) oświadczenia wnioskodawcy w przedmiocie form i wysokości pomocy otrzymywanej od matki, h) w związku w wykazanym przez wnioskodawcę brakiem dochodów – oświadczenia wnioskodawcy, kto pokrywa koszty jego wyżywienia oraz wydatki związane z utrzymaniem lokalu, w którym zamieszkuje (opłaty za media), i) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę lub jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), j) oświadczenia, czy jest względem wnioskodawcy lub jego małżonki prowadzone postępowanie egzekucyjne, a jeżeli tak przedłożenia dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z jego majątku lub majątku jego małżonki, k) zaświadczeń wystawionych przez banki o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych przez wnioskodawcę lub jego małżonkę miesięcznych rat kredytowych oraz dokumentów obrazujących aktualną wysokość innych zobowiązań małżonków (wobec ZUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów), l) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę lub jego małżonkę kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.), m) oświadczenia wnioskodawcy w przedmiocie majątku małżonki – wskazania nieruchomości, których jest ona właścicielem, posiadanych oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, n) oświadczenia wnioskodawcy w przedmiocie wskazania wszystkich źródeł przychodów jego małżonki i wysokości osiąganych z nich dochodów za okres ostatnich trzech miesięcy oraz stosownych dokumentów je potwierdzających (np. zaświadczenia od pracodawcy o wysokości wynagrodzenia za ww. okres, ostatniego odcinka świadczenia emerytalnego lub rentowego, a w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu i dochodu lub poniesionej straty za ww. okres). Jednocześnie poinformowano wnioskodawcę, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy została orzeczona separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przedłożył jedynie dodatkowe oświadczenie z dnia 10 kwietnia 2013 r., w którym oświadczył, że nie otrzymuje żadnych dochodów, nie może uzyskać żadnej pracy, a prowadzenie działalności gospodarczej okazało się niemożliwe ze względu na liczne kontrole i postępowania podatkowe, które spowodowały zerwanie kontaktów handlowych przez jego kontrahentów. Podał też, że nie posiada żadnych składników majątkowych, nie uzyskuje żadnych świadczeń ani zasiłków wymienionych w wezwaniu, nie dysponuje dokumentacją wskazaną w wezwaniu. Nadto wnioskodawca oświadczył, że pozostaje na utrzymaniu rodziny – obecnie w utrzymaniu pomaga mu jego mama. Powtórzył, że z żoną pozostaje w separacji i posiada rozdzielność majątkową i że to żona utrzymuje dwoje ich małoletnie dzieci. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, że wnioskodawca nie przedłożył wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Nadto zebrany materiał dowodowy zawiera oczywiste sprzeczności co do ilości osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonym na formularzu PPF, wnioskodawca podał bowiem, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i choć oświadczył jednocześnie, że w utrzymaniu pomaga mu jego mama, to nie wskazał jej w rubryce 6 formularza przeznaczonej dla podania osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, a w konsekwencji pominął też jej dochody i majątek, nie wpisując ich w rubrykach 7, 8 i 10 formularza. Podkreślenia wymaga, iż oświadczając, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, wnioskodawca podał jednocześnie, że nie uzyskuje żadnych dochodów i nie posiada żadnych zasobów finansowych. Jednakże związane z brakiem dochodów i oszczędności faktyczne pozostawanie wnioskodawcy na utrzymaniu członków rodziny nie pozwala przyjąć, wbrew jego twierdzeniom, że prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe. Istotą odrębnego gospodarstwa jest bowiem samodzielne ponoszenie kosztów związanych z utrzymaniem, w tym w szczególności wydatków związanych z zakupem wyżywienia, środków czystości, czy eksploatacją lokalu, w którym się zamieszkuje (w tym uiszczaniem opłat za media). W nadesłanym na wezwanie referendarza sądowego oświadczeniu dodatkowym z dnia 10 kwietnia 2013 r. wnioskodawca zmodyfikował swoje poprzednie oświadczenie, podając, że pozostaje na utrzymaniu rodziny – obecnie matki. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że w sytuacji, gdy wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z inną osobą, winien on podać również dane o stanie majątkowym i dochodach tej osoby, i to niezależnie od łączących go z nią relacji. Informacje tego rodzaju pozwalają bowiem na ustalenie, w jakiej części każda z tych osób przyczynia się do zaspakajania wspólnych potrzeb rodziny. Zatem nie można przyjąć, że pozostają one bez wpływu na ocenę rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Przemawia za tym już sama konstrukcja formularza PPF, którego wzór ustalony został przez Radę Ministrów w rozporządzeniu z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227 poz. 2245). Rubryki nr 7 i nr 10 tego formularza przewidziane dla wykazania majątku i dochodów uwzględniają bowiem nie tylko majątek i dochody wnioskodawcy, ale również osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, wpisanych w rubryce nr 6. Dla wykazania stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą została przewidziana ponadto osobna rubryka nr 8. Podkreślić należy, ze wnioskodawca uchylił się również od podania jakichkolwiek informacji i przedłożenia dokumentów dotyczących dochodów i majątku małżonki, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej oraz pozostawanie przez małżonków w separacji. Co do pierwszej przywołanej okoliczności, wskazać należy, iż małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tych względów zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej przez wnioskodawcę nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonki, gdyż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Odnosząc się zaś do powoływanej przez wnioskodawcę separacji małżonków, wskazać należy, iż okoliczność ta nie została przez wnioskodawcę w żaden sposób uprawdopodobniona, pomimo że wnioskodawca został pouczony w wezwaniu, iż nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy została orzeczona separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie, a tego nie uczynił. Należy też podkreślić, że wnioskodawca – pomimo wyraźnego wezwania – nie przedłożył również istotnych dokumentów odnoszących się bezpośrednio do jego sytuacji, w szczególności nie złożył oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez niego w 2012 r., wyciągów z posiadanych rachunków bankowych alternatywnie oświadczenia o ich nieposiadaniu, ani jakichkolwiek z wymienionych w wezwaniu dokumentów związanych z prowadzoną przez wnioskodawcę – zgodnie z danymi zawartymi w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej aktualnymi na dzień wydania niniejszego postanowienia – działalnością gospodarczą pod nazwą [...] ani dokumentu potwierdzającego okoliczność zawieszenia czy też wyrejestrowania tej działalności. Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.