I SA/Gd 511/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń po rozpoznaniu w dniu 20 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej płatnika z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Spółka z o.o. A wnioskiem z dnia 21 czerwca 2010 r. zwróciła się o zwolnienie od wpisu sądowego, określonego w niniejszej sprawie w kwocie 500 zł. W złożonym oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach skarżąca spółka podała, iż wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 141.150 zł, a wartość środków trwałych według bilansu za rok 2008 – 0 zł, rok 2008 zamknęła stratą w wysokości 3.307,10 zł, nie posiada rachunków bankowych. W uzasadnieniu wyjaśniła, że również w latach ubiegłych prowadzona przez spółkę działalność gospodarcza nie przynosiła zysku, ze względu na nieprowadzenie działalności operacyjnej oraz brak aktywów trwałych skarżąca nie ma zdolności kredytowej i możliwości pozyskania środków pieniężnych z kredytu (pożyczki), czy też z innych źródeł. Zarządzeniem z dnia 5 lipca 2010 r., doręczonym stronie w dniu 8 lipca 2010 r., strona wezwana została w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., do przedłożenia – w terminie 14 dni - następujących dokumentów: (1) zaświadczenia z urzędu skarbowego o niezłożeniu zeznania podatkowego za ostatni rok podatkowy, w przeciwnym wypadku – odpisu sprawozdania finansowego za ostatni rok obrotowy, (2) kopii zgłoszenia NIP-2 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami, (3) wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na nich operacji, (4) dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy. Jednocześnie poinformowano skarżącą, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Wniosek strony z dnia 20 lipca 2010 r. o przedłużenie terminu do wykonania zarządzenia nie został uwzględniony. Spółka nie złożyła dokumentów wymienionych w zarządzeniu z dnia 5 lipca 2010 r. Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Postanowienie powyższe wskutek wniesienia sprzeciwu utraciło moc. W sprzeciwie Spółka podniosła, iż spełniła ustawowe przesłanki do przyznania jej prawa pomocy. Wskazała także, iż miała uzasadniony powód do żądania przedłużenia terminu do wykonania zarządzenia, a którym był urlop księgowej. Ponadto Spółka nie prowadzi dokumentacji księgowej dotyczącej wysokości osiągniętego dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, jak też kosztów uzyskania przychodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że Spółka nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych w pełnej wysokości. Do dnia dzisiejszego skarżąca Spółka nie wykonała bowiem wezwania z dnia 5 lipca 2010 r., tj. nie nadesłała zaświadczenia z urzędu skarbowego o niezłożeniu zeznania podatkowego za ostatni rok podatkowy, ewentualnie odpisu sprawozdań finansowych za ostatni rok obrotowy, kopii zgłoszenia NIP-2 z załącznikiem B wraz z aktualizacjami, wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne z ostatnich trzech miesięcy, dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy. Trudno przy tym zweryfikować twierdzenie Spółki, że nie prowadzi ona żadnej dokumentacji księgowej, bowiem nienadesłanie pozostałych dokumentów źródłowych wymienionych w zarządzeniu pozbawiło Sąd rozpoznający wniosek możliwości dokonania wnikliwej i rzetelnej analizy kondycji finansowej i możliwości płatniczych Spółki. Drugiej z powołanych przez stronę okoliczności – tj. urlopu księgowej – nie można uznać za jakąkolwiek przeszkodę w nadesłaniu żądanych dokumentów. Należy też zauważyć, że po pierwsze – fakt ten nie został w żaden sposób wykazany, a po drugie – także przy sprzeciwie, a więc po ustaniu rzekomej przeszkody, skarżąca nie przedłożyła żądanych dokumentów. Tymczasem art. 255 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w tym zakresie, albowiem instytucja prawa pomocy ma zagwarantować prawo do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na ponoszenie występujących w sprawie opłat, do których zalicza się również należny od wniesionej skargi wpis. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest przecież możliwe ani dopuszczalne. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05). Nawet jeżeli Spółka istotnie boryka się z problemami finansowymi, to nie zmienia to jednak faktu, że mimo to kompleksowa sytuacja Spółki pozostaje nadal Sądowi nieznana, a wyrywkowe informacje, wynikające z bilansu na 31 grudnia 2008 r., które przy pełnym obrazie stanu finansów Spółki mogłyby stanowić punkt odniesienia przy dokonywaniu oceny zasadności wniosku, w niniejszej sprawie nie mogły stanowić skutecznego argumentu. Mając na uwadze powyższe uznano, że spółka nie wykazała zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.