I SA/Gd 521/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska Sędziowie WSA Tomasz Kolanowski NSA Elżbieta Rischka /spr./ Protokolant – Agnieszka Zalewska po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi A.B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zastosowania zbyt uciążliwego środka zabezpieczającego 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę 300 (słownie trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. I SA/Gd 521/04 U z a s a d n i e n i e Organ egzekucyjny – Naczelnik Urzędu Skarbowego, działając na podstawie zarządzenia zabezpieczenia Nr [...] z dnia [...] wydanego w oparciu o decyzję nr [...] z dnia [...] określającą w przybliżeniu i zabezpieczającą na majątku pani A.B. kwotę [...] złotych zobowiązania podatkowego za 2001 rok z tytułu przychodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu – dokonał zajęcia zabezpieczającego prawa majątkowego, stanowiącego wierzytelność pieniężną zobowiązanej z rachunku bankowego w "A" S.A. z siedzibą w W. Oddział w G. Występując o ustanowienie zabezpieczenia, wierzyciel wykazał okoliczności uzasadniające udaremnienie lub utrudnienie egzekucji. Jako przyczynę podał wyprzedaż majątku przez pana J.B., małżonka zobowiązanej pani A.B. Wymienione zarządzenie zabezpieczenia nr [...] oraz zawiadomienie o zajęciu nr [...] (z dnia [...]) pani A.B. otrzymała w dniu 1 kwietnia 2004 r. Pismem z dnia 1 kwietnia 2004 r. wierzyciel wniósł do Sądu Rejonowego o dokonanie wpisu hipoteki przymusowej w kwocie [...] złotych do księgi wieczystej nr KW [...] prowadzonej dla lokalu mieszkalnego zobowiązanej, położonego przy ul. [...] w [...]. Pismem z dnia 6 kwietnia 2004 r. pełnomocnik pani A.B. wniosła zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania zabezpieczającego. Pełnomocnik zobowiązanej wskazywała na naruszenie przepisów art. 154 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, albowiem nie wystąpiła przesłanka w postaci uzasadnionej obawy udaremnienia lub utrudnienia egzekucji w razie braku zabezpieczenia i art. 160 § 1 cytowanej ustawy, ponieważ zastosowany sposób i zakres zabezpieczenia zmierza do wykonania obowiązku podatkowego, a nie jego zabezpieczenia oraz zastosowanie przez organ egzekucyjny zbyt uciążliwego środka zabezpieczającego w postaci zajęcia rachunku bankowego. Jednocześnie pełnomocnik zobowiązanej wniosła o uchylenie zastosowanego środka zabezpieczającego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego oraz zmianę zabezpieczenia poprzez podwyższenie kwoty hipoteki przymusowej w wysokości [...] zł wpisanej na rzecz Skarbu Państwa na nieruchomości należącej do zobowiązanej. Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego rozpoznał zarzut zobowiązanej uznając jego zasadność i ograniczył zajęcie zabezpieczające prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego do 50% każdorazowych wpływów środków pieniężnych na rachunek zobowiązanej. Pismem z dnia 11 maja 2004 r. pełnomocnik zobowiązanej wniosła zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej na wymienione postanowienie organu egzekucyjnego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 154 § 1 i art. 160 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, ponawiając w zasadzie argumenty przytoczone w piśmie z dnia 6 kwietnia 2004 r. oraz art. 158 wyżej wymienionej ustawy, poprzez nieuzasadnione zastosowanie kilku zabezpieczeń, w tym zastosowanie zbyt uciążliwego środka zabezpieczają- cego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego do 50% każdorazowych wpływów środków pieniężnych. Dyrektor Izby Skarbowej– po rozpoznaniu sprawy w postępowaniu zażaleniowym, nie znalazł uzasadnienia do uchylenia zaskarżonego postanowienia i postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 154 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ nadzoru wskazał, iż zasadniczą przesłanką zastosowania zabezpieczenia przed wydaniem decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego jest przed wszystkim uzasadniona obawa organu dotycząca uchylania się zobowiązanego od wykonania ciążącego na nim obowiązku podatkowego, przy czym ocena, czy powody do takich obaw są uzasadnione, należy do organu podatkowego. Okoliczność zastosowania zabezpieczenia w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanej, znajduje oparcie w zebranym materiale dowodowym, będącym podstawą do wydania przez wierzyciela decyzji nr [...] z dnia [...] (tj. dokonywanie przez małżonka pani A.B. wysprzedaży majątku). Okoliczność ta została także wykazana w zarządzeniu zabezpieczenia nr [...] z dnia [...], które stanowi podstawę do prowadzenia administracyjnego postępowania zabezpieczającego. Odnosząc się do zarzutu pełnomocnika zobowiązanej dokonania zabezpieczenia zmierzającego do wykonania obowiązku, Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, iż na podstawie zebranego materiału dowodowego, nie można stwierdzić by zastosowanie przez organ egzekucyjny niniejszego zabezpieczenia naruszało dyspozycję art. 160 § 1 ustawy o postępowa-niu egzekucyjnym w administracji. Celem prowadzenia każdego postępowania zabezpieczają-cego jest podejmowanie czynności prowadzących do skutecznego zabezpieczenia należności wynikających z zarządzenia zabezpieczenia, tak by w przypadku przekształcenia postępowania zabezpieczającego w postępowanie egzekucyjne, wierzyciel miał możliwość zaspokojenia swoich roszczeń, co w przedmiotowej sprawie zostało osiągnięte. Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 158 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez zastosowanie kilku sposobów zabezpieczenia, w tym do zastosowania zbyt uciążliwego środka zabezpieczającego w postaci zajęcia 50% każdorazowych wpływów środków pieniężnych na rachunek pani A.B., Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie, organ egzekucyjny zastosował prawidłowo środek przewidziany w art. 164 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zabezpieczenie ruchomości zobowiązanej oraz zajęcie wierzytelności w postaci 50% każdo- razowych wpływów środków pieniężnych na jej rachunek bankowy, było zasadne i zgodne z dyspozycją art. 158 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Mając na względzie przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego za 2001 rok w wysokości [...] zł, zastosowany przez organ egzekucyjny zakres zabezpieczenia na majątku pani A.B. był niezbędny dla pełnego zabezpieczenia należności wierzyciela. Zaznaczono także, iż zabezpieczenie w postaci ustanowienia hipoteki przymusowej kaucyjnej na nieruchomości pani A.B. – na co powoływała się pełnomocnik zobowiązanej, zostało dokonane na skutek wpisu (na wniosek wierzyciela) w dniu 4 maja 2004 r., o czym wierzyciel został powiadomiony pismem Sądu Rejonowego Wydział Księg Wieczystych z dnia 6 maja 2004 r. (wpływ do kancelarii Urzędu w dniu 21 maja 2004 r.), a więc po wydaniu przez Naczelnika Urzędu Skarbowego zaskarżonego postanowienia nr [...] z dnia [...]. Nie bez znaczenia zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej pozostaje także fakt, iż niniejsza nieruchomość położona przy ul. [...] w [...] obciążona jest hipoteką kaucyjną w wysokości 185.900 franków szwajcarskich na rzecz "B" S.A. Oddział w G. Ani w piśmie zawierającym zarzut z dnia 6 maja 2004 r., ani w zażaleniu z dnia 11 maja 2004 r. pełnomocnik zobowiązanej nie odniosła się do tak istotnego faktu, który może mieć w przyszłości zasadnicze znaczenie dla skuteczności ewentualnej egzekucji. Powyższe wskazuje jednoznacznie, iż zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka zabezpieczającego jest bezpodstawny. Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił także w treści postanowienia, iż zgodnie z art. 166a § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w okresie zabezpieczenia mogą być dokonywane za zgodą organu egzekucyjnego wypłaty z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego zobowiązanego, po przedstawieniu przez niego wiarygodnych dokumentów świadczących o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej. Z akt sprawy nie wynikało, by zobowiązana (bądź jej pełnomocnik) zwracała się z takim wnioskiem, mimo, iż w zażaleniu z dnia 11 maja 2004 r. pełnomocnik zobowiązanej, wskazuje na konieczność ponoszenia przez panią A.B. należności publicznoprawnych w związku z prowadzeniem przez nią działalności gospodarczej. W skardze na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącej wniósł jego uchylenia oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego nr [...] z dnia [...] oraz orzeczenia o kosztach postępowania zgodnie z art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wyżej wskazanemu postanowieniu strona skarżąca zarzuca podobnie jak w zażaleniu: 1. naruszenie prawa postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, polegające na błędnej wykładni art. 154 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, 2. naruszenie prawa postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, polegające na nieuzasadnionym zastosowaniu kilku sposobów zabezpieczenia, w tym zastosowanie zbyt uciążliwego środka zabezpieczającego w postaci zajęcia do 50% każdorazowych wpływów środków pieniężnych na rachunek bankowy zobowiązanej, 3. naruszenie prawa postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez naruszenie art. 160 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, albowiem sposób i zakres zabezpieczenia zmierza do wykonania obowiązku podatkowego, a nie jego zabezpieczenia, 4. naruszenie prawa procesowego – art. 187 oraz art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jednol. Dz. U. nr 137, poz. 926 z późn. zm.)". W uzasadnieniu skargi strona przede wszystkim podnosi, iż w rozważanej sprawie w ogóle brak było podstaw prawnych do wszczęcia postępowania zabezpieczającego i sprawa ta jest przedmiotem odrębnego postępowania w trybie odwoławczym, prowadzonym przez Dyrektora Izby Skarbowej. Skarżąca kwestionuje twierdzenia organów o wyprzedaży majątku przez męża zobowiązanej. Wyjaśnia, że sprzedaż dwóch samochodów miała miejsce w 2002 r. zaś przychód uzyskany ze sprzedaży zasilił majątek wspólny małżonków. Skarżąca majątku się nie wyzbywa a wręcz przeciwnie powiększa go, poprzez zakup luksusowych rzeczy (rachunki w aktach sprawy). Naruszenia art. 158 oraz art. 160 § 1 w/w ustawy skarżąca upatruje w tym, iż ewentualne zobowiązanie podatkowe małż. B. zostało w sposób dostateczny zabezpieczone poprzez ustanowienie hipoteki przymusowej w kwocie [...],- zł na nieruchomości lokalowej położonej w [...]. Skarżąca przyznaje, że przedmiotowa nieruchomość jest obciążona hipoteką kaucyjną w wysokości 185.900 franków szwajcarskich na rzecz "B" O/G. Zarzuca jednak, iż organy obu instancji nie zbadały rzeczywistej, aktualnej wartości przedmiotowej nieruchomości oraz faktu terminowego spłacania wierzytelności banku. Zdaniem skarżącej rzeczywista wartość w/w nieruchomości z uwzględnieniem dokonanej do chwili obecnej spłaty zadłużenia względem banku znacznie przenosi stan zadłużenia z tytułu obciążenia hipoteką, a fakt regularnej spłaty kredytu pozwala nie obawiać się o losy i powodzenie ewentualnej egzekucji administracyjnej z tej nieruchomości. Stąd brak jest podstaw do dokonania dodatkowego zabezpieczenia w postaci zajęcia 50% wpływów na rachunku bankowym skarżącej, co jest bardzo dotkliwe dla skarżącej, prowadzącej działalność gospodarczą. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem w okolicznościach rozpoznawanej sprawy trafnie skarżąca zarzuca zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Stosownie do treści art. 158 w/w ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w przypadku potrzeby organ egzekucyjny może stosować kilka sposobów zabezpieczenia. Natomiast w myśl art. 160 § 1 tej ustawy zabezpieczenie nie może zmierzać do tego, aby stanowiło wykonanie obowiązku. W rozważanej sprawie nieostateczną decyzją z dnia [...], Naczelnik Urzędu Skarbowego ustalił skarżącej przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego za 2001 r. z tytułu przychodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu w kwocie [...],- zł, dokonując na poczet zobowiązania zabezpieczenia na majątku zobowiązanej. Z uwagi na fakt, iż trafność w/w decyzji jest przedmiotem odrębnego postępowania odwoławczego, w niniejszym postępowaniu sąd nie może rozważać zarzutu naruszenia art. 154 § 1 w/w ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. Kwestia sporna w niniejszej sprawie sprowadza się natomiast do udzielenia odpowiedzi, czy zastosowany w sprawie sposób zabezpieczenia w postaci zajęcia 50% każdorazowych wpływów środków pieniężnych na rachunek zobowiązanej uznać należy za zbyt uciążliwy. W ocenie sądu skarżąca trafnie zarzuca, iż sam fakt, iż nieruchomość na której ustanowiono hipotekę przymusową w kwocie [...],- zł obciążona jest hipoteką kaucyjną w wysokości 185.900 franków szwajcarskich na rzecz "B" SA/O G. nie dowodzi, że ewentualna egzekucja z tej nieruchomości mogłaby okazać się nieskuteczną, skoro organy nie ustaliły rzeczywistej wartości rynkowej tej nieruchomości z uwzględnieniem dokonanej spłaty zadłużenia względem Banku. Należy zwrócić uwagę, iż organ egzekucyjny dokonał również zajęcia ruchomości o wartości szacunkowej 20.400,- zł. Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą w postaci jednoosobowej kancelarii radcy prawnego. Zajęty rachunek bankowy, z którego wierzytelności uległy zajęciu do 50% wpływów, skarżąca wykorzystuje przy prowadzeniu kancelarii radcy prawnego. W ramach zajętego rachunku bankowego dokonywane są wszystkie rozliczenia, wpływy i płatności związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Stąd zajęcie rachunku bankowego stanowi niewątpliwie ogromne utrudnienie w działalności gospodarczej skarżącej. Jak wynika z treści przywołanego wyżej art. 160 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – zabezpieczenie nie może zmierzać do tego, aby stanowiło wykonanie obowiązku. W rozważanej sprawie zajęcie 50% wpływów środków pieniężnych na rachunek bankowy skarżącej niewątpliwie w tym kierunku zmierza. Zatem zastosowane w sprawie zajęcie 50% wpływów na rachunek bankowy skarżącej – obok ustanowienia hipoteki przymusowej, zajęcia ruchomości (łącznie na kwotę 88.488,- zł) uznać należy za zbyt uciążliwe, co uzasadnia uwzględnienie skargi. Z tych przyczyn na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 200, art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), orzeczono jak w wyroku. MK