I SA/Gd 53/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Irena Wesołowska, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Maria Flisikowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 23 marca 2011 r. sprawy ze skargi L. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 16 grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Organ egzekucyjny Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął na żądanie wierzyciela Wojewody postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego L. Z. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 17 maja 2010 r., obejmującego należność w kwocie 300,- zł z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego. Zawiadomieniem z dnia 1 września 2010 r. organ egzekucyjny Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał na podstawie art. 89 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 z późn.zm, dalej jako u.p.e.a.) zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank, tj. w Urzędzie Miejskim. Odpis zawiadomienia wraz z odpisem tytułu wykonawczego z dnia 17 maja 2010 r. doręczono zobowiązanemu w dniu 6 września 2010 r. W odpowiedzi, pismem z dnia 18 października 2010 r. dłużnik zajętej wierzytelności, tj. Urząd Miejski poinformował organ egzekucyjny, że nie posiada żadnych zobowiązań wobec L. Z., w tym z tytułu wykonywanych zamówień publicznych. W dniu 14 września 2010 r. do organu egzekucyjnego Naczelnika Urzędu Skarbowego wpłynęło pismo, w którym zobowiązany L. Z. z uwagi na sytuację materialną i rodzinną wniósł o rozłożenie egzekwowanej należności ,,na 30 kwartalnych rat", bądź skierowanie egzekucji do wskazanego przez zobowiązanego środka egzekucyjnego w postaci wierzytelności przysługującej mu od Skarbu Państwa nabytej w drodze cesji od M. S. Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 28 września 2010 r. przekazał wierzycielowi Wojewodzie zgodnie z właściwością rzeczową, podanie L. Z. w zakresie żądania rozłożenia na raty zaległości dochodzonej na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 17 maja 2010 r., celem rozpatrzenia. Pismem z dnia 28 września 2010 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego, wymieniając przesłanki z art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, wezwał zobowiązanego do usunięcia braków podania poprzez jasne określenie, której z wymienionych sytuacji zarzuty dotyczą. W odpowiedzi, pismem z dnia 8 października 2010 r. L. Z. poinformował organ egzekucyjny, że przedmiotem zarzutu jest zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia 27 października 2010 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego uznał za nieuzasadniony zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, zgłoszony w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie wystawionego przez Wojewodę tytułu wykonawczego. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że działał w granicach swoich uprawnień i zgodnie z zasadami egzekucji W zażaleniu na powyższe postanowienie L. Z. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i skierowanie egzekucji do wierzytelności przysługujących od Skarbu Państwa, bądź o wstrzymanie czynności egzekucyjnych do czasu wnikliwego rozpatrzenia istoty przedmiotowych wierzytelności. Ponadto zobowiązany wniósł o zwolnienie od egzekucji wynagrodzenia za pracę jego oraz żony. Zobowiązany przedstawił swoje opinie w kwestii niepodjęcia przez organ egzekucyjny działań zmierzających do zajęcia wierzytelności przysługującej zobowiązanemu od Skarbu Państwa. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 16 grudnia 2010 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej organ egzekucyjny trafnie rozstrzygnął w kwestii zgłoszonego zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego opartego na art. 33 pkt 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, bowiem nie znajduje on oparcia w świetle zebranego materiału dowodowego. Analiza akt sprawy wykazuje, że na dzień wystawienia przedmiotowego zawiadomienia o zajęciu na zobowiązanym ciążyły należności wykazane w tytule wykonawczym z dnia 17 maja 2010 r., wystawionym przez Wojewodę w kwocie należności głównej 300,- zł. W związku z powyższym, w ocenie organu nadzoru, działania organu egzekucyjnego i zastosowany środek egzekucyjny był adekwatny do wysokości dochodzonych należności. Zdaniem organu II instancji, postępowanie egzekucyjne jest szczególnym postępowaniem, do którego dochodzi w przypadku nieuregulowania przez zobowiązanego w sposób dobrowolny ciążących obowiązków. W toku tego postępowania organ egzekucyjny kieruje się celem egzekucji, którym jest doprowadzenie do wykonania ciążących obowiązków. Zatem w każdym przypadku istnienia zaległości, wierzyciel ma obowiązek podjęcia czynności zmierzających do ich wykonania, tj. wystawić tytuł wykonawczy i skierować go do przymusowej realizacji, wskazując jednocześnie dostępne środki egzekucyjne, o czym stanowi o tym art. 6 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Fakt uciążliwości dla zobowiązanego samej egzekucji w związku z przymusowym dochodzeniem należności pieniężnej jest bezsporny, lecz należy pamiętać, że sytuacja taka powstała jedynie z winy zobowiązanego na skutek zaniechania dobrowolnej zapłaty grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego w kwocie 300 zł. Zgodnie z art. 7 § 2 powołanej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Przywołany przepis statuuje dwie zasady: zasadę celowości, czyli stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku oraz zasadę stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Celem każdego postępowania egzekucyjnego, prowadzonego zgodnie z obowiązującymi przepisami, jest doprowadzenie do zaspokojenia należności wierzyciela. W tym kontekście z treści art. 7 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jednoznacznie wynika konieczność zastosowania takiego środka lub środków egzekucyjnych, które umożliwią pokrycie powstałych zaległości. Natomiast zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru. W sytuacji zaś, gdy cel egzekucji tego wymaga, organ egzekucyjny może stosować nawet wszystkie dostępne środki egzekucyjne jednocześnie. W ocenie organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny Naczelnik Urzędu Skarbowego, wobec braku uprzedniego spełnienia obowiązków ciążących na zobowiązanym zastosował środek egzekucyjny przewidziany w art. 1 a pkt 12 lit. a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji m.in. w postaci egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że podstawową przesłanką przy wyborze środka egzekucyjnego jest cel egzekucji, tzn. osiągnięcie wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym. To nie zobowiązany kieruje postępowaniem egzekucyjnym, które zmierza do przymusowego wykonania obowiązków ciążących na nim, ale organ egzekucyjny - w przedmiotowej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego, który prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego na wniosek wierzyciela Wojewody. Organ odwoławczy wziął pod uwagę fakt, że organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej w Urzędzie Miejskim, jednakże zastosowany środek egzekucyjny jak dotychczas nie doprowadził do wyegzekwowania żadnej kwoty pieniężnej. Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił ponadto, że w kwestii zgłoszonego żądania, zawartego w zażaleniu, w przedmiocie zwolnienia od egzekucji wynagrodzenia za pracę zobowiązanego i jego żony, z uwagi na fakt wniesienia przez A. Z. i L. Z. żądania w zakresie "zwolnienia z egzekucji zajętego wynagrodzenia za pracę i zajęcia w to miejsce wierzytelności od Skarbu Państwa ze względu na wysłowiony ważny interes zobowiązanej", postanowieniem z dnia 10 grudnia 2010 r. przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego to żądanie, celem rozpatrzenia, zgodnie z właściwością rzeczową. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał również, że postanowieniem z dnia 16 grudnia 2010 r., organ egzekucyjny Naczelnik Urzędu Skarbowego zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku zobowiązanego L. Z. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 17 maja 2010 r., z uwagi na fakt, iż wierzyciel Wojewoda wydał decyzję o rozłożeniu na raty spłaty należności dochodzonej na podstawie tego tytułu wykonawczego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku L. Z. powielił w części zarzuty sformułowane w zażaleniu oraz kolejnych pismach z dnia 13 września 2010 r. i 8 października 2010 r., akcentując zarzut braku skierowania egzekucji do wskazanej wierzytelności przysługującej mu od Skarbu Państwa. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części odmowy akceptacji zapłaty grzywny w kwocie 300,- zł w 30 kwartalnych ratach lub jej zapłaty z wierzytelności przysługującej zobowiązanemu od Skarbu Państwa. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. W piśmie procesowym z dnia 1 lutego 2011 r. skarżący zarzucił organom, że nie wyjaśniły dlaczego uznały, iż przysługująca skarżącemu od Skarbu Państwa wierzytelność nie istnieje. W odpowiedzi na powyższe pismo Dyrektor Izby Skarbowej pismem z dnia 11 marca 2011 r. podtrzymał stanowisko zaprezentowane w odpowiedzi na skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a"), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie było postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 16 grudnia 2010 r., utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 27 października 2010 r., wydane na podstawie art. 34 u.p.e.a., którym organ I instancji oddalił zgłoszony przez zobowiązanego w toku postępowania egzekucyjnego zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Jak wynika z treści art. 29 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Wobec powyższego w niniejszej sprawie kontroli Sądu podlega wyłącznie prawidłowość zastosowania przez organy przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jak słusznie wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 października 1999 r. (sygn. akt IV SA 1104/96, Baza Orzeczeń LEX nr 47780), w trakcie postępowania egzekucyjnego zobowiązany - kwestionując prowadzenie tego postępowania, może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 u.p.e.a. Zgodnie z art. 33 pkt 8 ww. ustawy podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W niniejszej sprawie skarżący zgłosił właśnie taki zarzut. W ocenie Sądu, rozpoznając powyższy zarzut, organy egzekucyjne obu instancji prawidłowo uznały, że nie jest on zasadny. Zdaniem Sądu, nie można było uznać, że zastosowano zbyt dolegliwy środek egzekucyjny. Zgodnie z treścią art. 7 § 1 i 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru (por.: wyrok NSA O/Z w Gdańsku z dnia 9 lutego 2000 r., sygn. akt I SA/Gd 213/98; LEX nr 40392, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 6 maja 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 511/2004, LexPolonica nr 2266218). W sytuacji zaś, gdy cel egzekucji tego wymaga, organ egzekucyjny może stosować nawet wszystkie dostępne środki egzekucyjne jednocześnie. Z treści art. 7 § 2 u.p.e.a. jednoznacznie wynika konieczność zastosowania takiego środka lub środków, które umożliwią pokrycie powstałych zaległości. W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny, wobec niespełnienia obowiązków ciążących na zobowiązanym zastosował środek egzekucyjny przewidziany w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. w postaci egzekucji z innych należności pieniężnych. Podkreślić należy, że organ egzekucyjny dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej w Urzędzie Miejskim, jednakże zastosowany środek egzekucyjny jak dotychczas nie doprowadził do wyegzekwowania żadnej kwoty pieniężnej. W świetle powyższego Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko organu II instancji, że niezasadne jest twierdzenie zobowiązanego, że zastosowany przez organ egzekucyjny środek egzekucyjny należy uznać za zbyt uciążliwy. Podkreślenia wymaga również fakt, że wierzyciel Wojewoda Pomorski przychylając się do wniosku zobowiązanego, wydał decyzję o rozłożeniu na raty spłaty należności dochodzonej na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego. Należy podkreślić, że celem każdego postępowania egzekucyjnego, prowadzonego zgodnie z obowiązującymi przepisami jest doprowadzenie do zaspokojenia należności wierzyciela a stosowane w tym postępowaniu środki egzekucyjne są z reguły uciążliwe dla zobowiązanego (wyrok NSA O/Z w Łodzi z dnia 21 listopada 1997 r., sygn. akt I SA/Łd 1046/96, LexPolonica nr 339856). Reasumując, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że brak powołania alternatywnego, mniej uciążliwego środka uniemożliwia organowi dokonanie wyboru takiego środka. W ocenie Sądu organ egzekucyjny prawidłowo wypełnił dyspozycję art. 34 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia nie doszło do naruszenia przepisów prawa w stopniu uzasadniającym konieczność wyeliminowania go z obrotu prawnego. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi oddalił ją na mocy art. 151 p.p.s.a.