I SA/Gd 538/13

Dnia 9 września 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 9 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 15 lutego 2013 r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2006 r. postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. S. G. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskującego, pismem z dnia 7 czerwca 2013 r. zobowiązano wnioskodawcę do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Skarżący żądanych dokumentów nie przedłożył. W toku postępowania, na podstawie złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy, ustalono, że skarżący z żoną ma rozdzielność majątkową, na jego utrzymaniu pozostaje pięcioro dzieci (dwoje studiujących i troje małoletnich w wieku 11 lat, 9 lat i 2 lata), jedynym źródłem dochodów rodziny jest wynagrodzenie wnioskodawcy w wysokości 1.000 zł miesięcznie z tytułu umowy o pracę, którą świadczy w wymiarze ½ etatu, nie posiada żadnego majątku. Do wniosku dołączono odpis zeznania podatkowego wnioskodawcy złożonego za rok 2012 (PIT-37 z załącznikiem PIT-O) oraz odpis umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 7 września 1998 r. Postanowieniem z dnia 26 lipca 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że wnioskodawca uniemożliwił, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, dokonania weryfikacji danych dotyczących źródeł oraz wysokości miesięcznych dochodów rodziny, posiadanych przez małżonków i ich pełnoletnie córki składników majątku, w tym środków pieniężnych oraz kwoty ponoszonych niezbędnych wydatków związanych z bieżącymi kosztami utrzymania rodziny. Odpis postanowienia doręczono skarżącemu w dniu 20 sierpnia 2013 r. W dniu 27 sierpnia 2013 r. skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. Zdaniem wnioskodawcy, referendarz dokonał błędnej oceny sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego na dzień rozpatrywania wniosku w odniesieniu do możliwości uiszczenia przez niego kosztów sądowych. Skarżący oświadczył, że nie posiada dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej żony i dwóch pełnoletnich córek i nie może ich uzyskać bez zgody zainteresowanych. Wobec kontynuujących naukę córek skarżący ma obowiązek alimentacyjny, a z żoną ustanowił w dniu 7 września 1998 r. rozdzielność majątkową, przez co jest ona niezależna finansowo i nie ma obowiązku udostępniania jakichkolwiek dokumentów o posiadanym majątku i zarobkach. Zdaniem wnioskodawcy, żądanie przedłożenia wskazanych dokumentów stanowi nadużycie prawa. Ponadto, Sąd nie wskazał podstawy prawnej takiego żądania. W ocenie wnioskodawcy nie ma różnicy między ustanowieniem rozdzielności majątkowej między małżonkami przez sąd i w drodze aktu notarialnego, albowiem skutek jest identyczny. W ocenie skarżącego, oświadczenie złożone na formularzu PPF jednoznacznie wskazuje, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych i majątku. Uiszczenie wpisu sądowego musiałoby nastąpić kosztem ograniczenia środków niezbędnych dla utrzymania rodziny. Zdaniem skarżącego, odmowa przyznania prawa pomocy zamyka drogę sądową, co stanowi naruszenie przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z tym, że skarżący nie posiada środków, które mógłby przeznaczyć na uiszczenia wpisu sądowego, nie może dokonać sądowoadministracyjnej kontroli niekorzystnych decyzji organów skarbowych, które skutkowały koniecznością zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. Zdaniem strony, uwzględniając miesięczne zarobki, sytuację rodzinną oraz zasady słuszności i sprawiedliwości społecznej, wniosek o przyznanie prawa pomocy jest w pełni uzasadniony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskującego, pismem z dnia 7 czerwca 2013 r. zobowiązano wnioskodawcę do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W zakreślonym terminie skarżący nie przedłożył wymaganych dokumentów. W ocenie Sądu skarżący prawidłowo pouczony, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty, już z samego faktu nałożenia na niego zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jego możliwości płatniczych, powinien wywieść, że zostanie obciążony negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów. W ocenie Sądu wnioskujący mógł przewidzieć, że niezłożenie stosownych dokumentów będzie skutkowało odmową przyznania prawa pomocy. Skarżący uchylił się od przedstawienia wszystkich istotnych dokumentów, które pozwoliłyby ustalić jego sytuację finansową w sposób niebudzący wątpliwości. W orzecznictwie sądowooadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.). Reasumując, za zasadne – w świetle dokonanych ustaleń – uznać należało stwierdzenie, że skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową i finansową nierzetelnie, w taki sposób by potwierdzała, iż nie ma on realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Całokształt ustalonych i wskazanych okoliczności nie pozwala zaś na dokonanie pełnej oceny możliwości płatniczych, a w konsekwencji stwierdzenia, czy w ogóle, a jeśli tak to w jakiej części jest on w stanie uiścić koszty sądowe, ale także skutkuje uznaniem za niewiarygodne złożonego przez niego oświadczenia. Postępowanie skarżącego nie pozwala bowiem na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Dokonana analiza materiału dowodowego pozwala przyjąć, że skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze wybiórczo, manipulując danymi tak by potwierdzały trudną sytuację finansową. Tym samym oświadczenie skarżącego uznać należało za niewiarygodne, nadal budzące uzasadnione wątpliwości, jak również sprzeczne z ustaleniami dokonanymi z uwzględnieniem dokumentów przedłożonych przy sprawie. W konsekwencji brak jest podstaw, aby uznać skarżącego za osobę ubogą, która nie może ponieść niezbędnych kosztów sądowych. W ocenie Sądu, wezwanie z dnia 7 czerwca 2013 r. jest precyzyjne, dokładnie formułuje treść żądania i zakres oczekiwanego oświadczenia i żądanych dokumentów. Podstawę prawną żądania stanowi art. 255 p.p.s.a., a jego treść nie budzi wątpliwości. Mimo wyraźnie określonego zakresu żądania, wnioskodawca uchylił się od obowiązku przedłożenia wymaganych dokumentów. Nie uczynił tego również na etapie sprzeciwu od postanowienia referendarza, mimo posiadanej wiedzy o uchybieniach w tym zakresie. Ze względu na fakt, że wnioskodawca pomimo nałożonego zobowiązania nie przedłożył wymaganych dokumentów, które potwierdzałyby wskazane we wniosku okoliczności uznano, że nie wykazał on, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w postanowieniu.