I SA/Gd 544/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia 2005 r. do października 2006 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Pełnomocnik R.M. w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] zwrócił się o przyznanie skarżącemu prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF uzupełnione zostały w dniu 21 czerwca 2011 r. (data stempla pocztowego). Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on sam gospodarstwo domowe, wykonuje działalność gospodarczą, z której osiąga dochody w wysokości 1.000 zł miesięcznie, na jego utrzymaniu pozostaje dwoje małoletnich dzieci, które prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z żoną wnioskodawcy, w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, skarżący nie posiada jakiegokolwiek majątku (nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro), ze względu na prowadzoną egzekucję nie jest w stanie zgromadzić jakichkolwiek środków. Zarządzeniem z dnia 7 lipca 2011 r. referendarz sądowy, działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 rok, Nr 153, poz.1270 z późn. zm.), wezwał wnioskodawcę do przedłożenia odpisów szeregu dokumentów dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów i stanu rodzinnego, w tym odpisów wszystkich zeznań podatkowych złożonych przez małżonków za rok 2010, wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych, oświadczenia w przedmiocie majątku żony, dokumentów z okresu ostatnich trzech miesięcy obrazujących wysokość ponoszonych miesięcznych wydatków związanych z bieżącymi kosztami utrzymania, dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia z tytułu zobowiązań podatkowych. Jednocześnie poinformowano skarżącego, że nie jest on zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Wyjaśniono także, iż niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył odpis umowy majątkowej małżeńskiej, kopię zeznania podatkowego za 2010 r. (PIT-36L) wraz z potwierdzeniem jego nadania do urzędu skarbowego, w którym wykazał dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 299.040,16 zł (deklarując przychód w kwocie 1.645.775,99 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 1.346.735,83 zł), wyciąg z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres od stycznia do lipca 2011 r., z którego wynika, że ww. okresie osiągnął on przychody z wykonywanej działalności w łącznej kwocie 28.967,80 zł, poniósł koszty ich uzyskania w wysokości 72.480,66 zł, w konsekwencji wykazał stratę w wysokości 43.512,86 zł, oświadczenie o nieposiadaniu pojazdów mechanicznych. Dodatkowo skarżący oświadczył, że żona wystąpiła przeciwko niemu z pozwem o alimenty na rzecz małoletnich dzieci, przy czym nie doręczono mu jeszcze jego odpisu, odmówiła przekazania dokumentów, z których wynikałaby wysokość kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania oraz wyciągów z rachunków bankowych. Nie ma wiedzy o wysokości uzyskiwanych przez nią dochodów i posiadanych rachunkach bankowych. Wskazał jedynie, że żona korzysta z dwóch samochodów dostawczych marki Volkswagen T4, rok produkcji 1994 i Renault Master, rok produkcji 2003, które wykorzystuje w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Wyjaśnił, że nie posiada dokumentów obrazujących stan zaległości podatkowych, które wynoszą około 2 mln zł. Postępowaniem egzekucyjnym, w ramach którego dokonano zajęcia wszystkich jego rachunków bankowych, objęte zostały należności w łącznej kwocie około 172.000 zł. Postanowieniem z dnia 20 września 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł sprzeciw zarzucając bezpodstawne przyjęcie, że sytuacja majątkowa jego żony ma wpływ na ocenę możliwości poniesienia przez niego kosztów sądowych oraz bezpodstawne przyjęcie, że skarżący posiada środki pozwalające na poniesienie tychże kosztów. Skarżący podkreślił, że nie ponosi w stopniu dostatecznym kosztów niezbędnego utrzymania swojej rodziny i w związku z tym został pozwany o alimenty. W tej sytuacji nie można od niego wymagać przedstawienia sytuacji finansowej małżonki. Nadto prowadzone przeciwko niemu postępowania egzekucyjne świadczą, że jest on niewypłacalny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W niniejszej sprawie wobec stwierdzenia, że złożone przez skarżącego oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach jest niewystarczające – na podstawie art. 255 P.p.s.a. – zażądano przedłożenia w terminie 7 dni szeregu dokumentów obrazujących wysokość uzyskiwanych przez małżonków dochodów, posiadanego majątku oraz comiesięcznych zobowiązań. Pomimo przedłużenia terminu do wykonania zarządzenia z dnia 7 lipca 2011 r. wnioskodawca nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Przyjąć zatem należało, że przedstawił on swoją sytuację finansową w sposób selektywny, przedstawiając tylko te okoliczności, które potwierdzały zasadność złożonego wniosku, oraz pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Rzeczywiste możliwości płatnicze nadal budzą uzasadnione i istotne wątpliwości. Tym samym skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Skarżący uchylił się od przedstawienia dokumentów, które pozwoliłyby ustalić jego sytuację majątkową w sposób niebudzący wątpliwości. Nie przedłożył wyciągów z posiadanych rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne. Wymogów zarządzenia referendarza sądowego z dnia 7 lipca 2011 r. nie spełnia zaś złożone przez niego oświadczenie, z którego wynika, że z rachunków bankowych wnioskodawcy prowadzona jest egzekucja. Podkreślenia wymaga fakt, że skarżący pomimo prowadzonego postępowania egzekucyjnego wciąż wykonuje działalność gospodarczą, z której w roku 2010 osiągnął dochód w kwocie 299.040,16 zł (deklarując przychód w kwocie 1.645.775,99 zł). W związku z tym faktem za pośrednictwem rachunku bankowego zobowiązany jest między innymi do zapłaty podatków, czy składek ZUS; na rachunek bankowy przedsiębiorcy dokonywany jest także zwrot podatku VAT, który można otrzymać wyłącznie na rachunek bankowy. Przyjąć zatem należało, że wnioskodawca uniemożliwił weryfikację złożonego oświadczenia o braku zasobów pieniężnych. Nie nadesłał także dokumentów, które potwierdzałyby wysokość jego zadłużenia wobec Skarbu Państwa. Podkreślić należy, że z okoliczności posiadania znacznych zobowiązań podatkowych, określonych nie tylko zaskarżoną decyzją, wnioskodawca wywodził, że znajduje się w sytuacji materialnej, która uprawniałaby go do korzystania z pomocy państwa w postaci przyznania prawa pomocy. Wskazał przy tym, że kwota zaległości podatkowych wynosi około 2 mln zł, zaś egzekucja prowadzona jest do kwoty około 172.000 zł. Skarżący nie przedłożył także żadnych dokumentów, które potwierdzałyby stan majątkowy żony, w tym źródło i wysokość osiąganych przez nią dochodów, posiadanych rachunków bankowych, pojazdów mechanicznych, powołując się na fakt istnienia rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Tymczasem małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie SN z 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, LEX nr 6155, postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tego względu sam fakt istnienia pomiędzy małżonkami ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej nie zwalnia skarżącego z obowiązku przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki, o czym został prawidłowo pouczony w zarządzeniu z dnia 7 lipca 2011 r., wydanym w trybie art. 255 P.p.s.a. Za zwalniającego z tego obowiązku nie można uznać też argumentu o pozwaniu skarżącego przez małżonkę o alimenty na rzecz małoletnich dzieci, już choćby z tego tylko względu, że fakt ten nie został w żaden sposób wykazany. Jak sam skarżący oświadczył, pozew ten nie został mu nawet doręczony. Należy podkreślić, iż uchylenie się przez skarżącego od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl., postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). W orzecznictwie prezentowany jest także pogląd, iż bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). W związku z powyższym Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów, czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych wszystkich względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.