I SA/Gd 551/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na uchwałę Rady Powiatu [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wprowadzenia zmian w uchwale budżetowej Powiatu [...] na rok 2009 postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 19 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Gd 551/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę W. K. na wyżej opisaną uchwałę Rady Powiatu [...]. W. K. wnioskiem z dnia 29 stycznia 2010 r. (data stempla pocztowego) zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu strona uzupełniła w dniu 3 marca 2010 r. (data stempla pocztowego). Jednocześnie wnioskodawca sprecyzował swoje żądanie w zakresie ustanowienia pełnomocnika wnosząc o ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on sam gospodarstwo domowe, nie osiąga dochodów, nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. Ponadto, na skutek prowadzonej przez komornika sądowego egzekucji wnioskodawca utracił gospodarstwo rolne wraz z inwentarzem żywym. Skarżący wniósł o włączenie do akt niniejszej sprawy dokumentów przedłożonych przy sprawach o sygn. akt III SA/Gd 454/09 do III SA/Gd 457/09, które – w jego ocenie – potwierdzają trudną sytuację, w jakiej się znajduje od dłuższego czasu. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Przepis art. 255 p.p.s.a. stanowi, iż jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 15 marca 2010 r. (doręczonym w dniu 6 kwietnia 2010 r.) wnioskodawca zobowiązany został do przedłożenia w terminie 14 dni następujących dokumentów i oświadczeń: (1) oświadczenia, czy nadal pozostaje w związku małżeńskim, (2) oświadczenia, czy nadal jest posiadaczem gospodarstwa rolnego; jeżeli tak – przedłożenia zaświadczenia z urzędu gminy o wysokości rocznych dochodów osiąganych z tego tytułu, (3) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków i lokat bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z małżonków stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, (4) oświadczenia w przedmiocie majątku małżonki, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych) oraz wskazania źródeł i wysokości osiąganych przez nią dochodów, a także dowodów dotyczących dochodów uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz uzyskiwanych aktualnie, (5) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę, jego żonę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania, (6) w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów – oświadczenia, czy otrzymuje (jeśli tak to w jakiej wysokości) pomoc finansową, w tym także od członków rodziny, jak również czy korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej; jeżeli tak – przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter pomocy oraz jej wysokość, (7) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego, jego żonę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), (8) dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów, (9) dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawcy. Jednocześnie skarżący został poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Skarżący wymaganych dokumentów nie przedłożył. W piśmie z dnia 20 kwietnia 2010 r. wyjaśnił jedynie, że pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, każdy z małżonków utrzymuje się sam. Z tej też przyczyny małżonka odmówiła udzielenia jakichkolwiek informacji dotyczących jej możliwości finansowych i wykazania swojego stanu majątkowego. Oświadczył także, że żona odmówiła udzielenia pomocy finansowej w prowadzonych przez niego sprawach sądowych. Do oświadczenia dołączył zaświadczenie z urzędu miejskiego z dnia 8 lutego 2010 r. o wysokości szacunkowej dochodu z gospodarstwa rolnego za 2010 r., która wynosi 4.312,49 zł oraz odpis umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 7 kwietnia 1998 r. W pierwszej kolejności podkreślić trzeba, że składane przez skarżącego w wielu innych sprawach toczących się przed tut. Sądem wnioski o przyznanie prawa pomocy zostały rozpoznane odmownie z uwagi na niewykonanie, bądź też nieprawidłowe wykonanie przez wnioskodawcę wezwań, a w konsekwencji niemożność dokonania oceny jego sytuacji majątkowej. Skarżący każdorazowo uniemożliwiał referendarzowi sądowemu (sądowi) weryfikację podawanych we wnioskach danych. Mając na uwadze opisane okoliczności faktyczne, należy podkreślić, iż uchylenie się przez skarżącego od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl., postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). W niniejszej sprawie wnioskodawca sam uniemożliwił dokonanie takiej oceny, uchylając się od przedłożenia wymaganych dokumentów, co skutkowało niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Wskazać należy, iż sytuacja majątkowa skarżącego pozostaje niejasna także z innych względów. Otóż skarżący, utrzymując, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie wskazał żadnych źródeł swojego utrzymania. Co więcej, w złożonym wniosku wprost podał, że nie osiąga dochodów, nie posiada oszczędności, a mimo to utrzymuje się sam. W dodatkowo złożonym oświadczeniu z dnia 20 kwietnia 2010 r. uchylił się od wyjaśnienia, czy otrzymuje pomoc finansową od członków rodziny, czy korzysta z pomocy społecznej, koncentrując się jedynie na istniejącym w jego małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej. W tym miejscu przywołać należy treść oświadczenia skarżącego z dnia 9 marca 2010 r. przedłożonego do sprawy o sygn. akt I SA/Gd 677/09, z którego wynika, że nie posiada oszczędności i rachunków bankowych, nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Z jakich środków więc skarżący finansuje zakup żywności, gdy nie dostarcza mu jej rodzina, z czego opłaca rachunki za media i choćby zakup środków czystości, skoro nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, skarżący już nie wyjaśnił. Wprawdzie przedstawił zaświadczenie o wysokości dochodu z dzierżawionego gospodarstwa rolnego za rok 2010, jednak na uwadze mieć należy, że aby osiągnąć dochód z tego rodzaju działalności wcześniej należy ponieść nakłady. Nie odniósł się przy tym w żaden sposób do tej okoliczności. W swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy ponownie pominął istotną dla oceny jego sytuacji finansowej okoliczność pozostawania w związku małżeńskim. Wielokrotnie wyjaśniano skarżącemu, że okoliczność istniejącego w małżeństwie skarżącego ustroju rozdzielności majątkowej nie zwalnia go z obowiązku przedstawienia sytuacji majątkowej współmałżonka i pozostaje bez wpływu na dokonaną ocenę jego możliwości finansowych. O przyznaniu prawa pomocy nie decyduje bowiem tylko jego własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Wbrew temu co twierdzi skarżący małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). W konsekwencji dla dokonania prawidłowej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy niezbędne są informacje dotyczące stanu majątkowego jego małżonki, których wnioskodawca nie przedstawił. W związku z powyższym uznano, że skarżący po raz kolejny nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy, gdyż nie wyjaśnił istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych, czym uniemożliwił dokonanie pełnej ich oceny. Końcowo, wskazać należy, że powoływane przez wnioskodawcę dokumenty przedłożone przy sprawach o sygn. akt III SA/Gd 454/09 do III SA/Gd 457/09, tj. kopie orzeczeń w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz należności sądowej nie przesądzają o zasadności złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż w dalszym ciągu nie zostały wyjaśnione istotne okoliczności dotyczące jego możliwości finansowych. Z tych wszystkich względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.