I SA/Gd 565/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 19 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. D. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. B. D. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na wyżej opisaną decyzję dyrektora izby skarbowej zwrócił się o zwolnienie od wpisu od skargi. Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF uzupełnione zostały w dniu 26 sierpnia 2008 r. Jednocześnie skarżący rozszerzył swoje żądanie wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną, źródłem utrzymania małżonków są dochody ze stosunku pracy w łącznej wysokości 10 050 zł brutto miesięcznie, małżonkowie posiadają nieruchomość o powierzchni 1 575 m2 oraz zasoby pieniężne w kwocie 3 000 zł. W uzasadnieniu wskazał, że określoną przez organ podatkowy kwotę zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2006 uiścił wraz z należnymi odsetkami w związku z czym konieczność ponoszenia kosztów sądowych narazi jego rodzinę na uszczerbek finansowy. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 29 sierpnia 2008 r. (doręczonym w dniu 2 września 2008 r.) skarżący zobowiązany został do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: (1) odpisów zeznań podatkowych małżonków za rok 2007, bądź też stosownego zaświadczenia o dochodach uzyskanych za ten rok z właściwego urzędu skarbowego, (2) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, bądź też oświadczeń złożonych przez każdego z nich o ich nieposiadaniu, (3) zaświadczenia od pracodawców małżonków o wysokości osiąganych przez nich wynagrodzeń brutto oraz netto za okres ostatnich trzech miesięcy oraz za ostatni miesiąc, (4) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych wydatków związanych z miesięcznymi kosztami utrzymania, (5) oświadczenia małżonków w przedmiocie zarejestrowanych na nich pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał odpisy złożonych przez małżonków zeznań podatkowych za rok 2007 (PIT-37 z załącznikiem PIT-O i PIT-38), wyciągi z dwóch rachunków bankowych skarżącego sporządzone za okres od 5 czerwca do 5 września 2008 r., aneks do umowy o pracę zawartej przez wnioskodawcę oraz umowę o pracę wraz z aneksem zawartą przez jego żonę ustalające aktualną wysokość wynagrodzenia brutto, fakturę za energię elektryczną za okres od 13 listopada 2007 r. do 19 maja 2008 r. wraz z prognozą za okres od czerwca do listopada 2008 r., fakturę za gaz za okres od 17 września 2007 r. do 4 marca 2008 r., rozliczenie za dostawę i zużycie wody oraz odprowadzenie ścieków w okresie od 1 listopada 2007 r. do 31 lipca 2008 r., potwierdzenia wykonania przelewów z tytułu opłat czynszowych i na fundusz remontowy oraz dodatkowe oświadczenie złożone przez małżonków o nieposiadaniu przez nich pojazdów mechanicznych. Wnioskodawca wyjaśnił również, że na jego rachunek bankowy wpłynęły środki będące zwrotnymi zaliczkami na wydatki służbowe ponoszone przez każdego z małżonków w kwotach po 2 000 zł. Kwoty te zostały przekazane przez pracodawców małżonków. Poinformował, iż posiada rachunek inwestycyjny, na którym zgromadził akcje o wartości nominalnej 4 400 zł (stan na dzień 5 września 2008 r.). Podkreślił także, że żona zatrudniona jest na umowę na czas określony do dnia 30 września 2008 r. Ponadto wskazał, że aby zapłacić zaległość w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2006 zaciągnął pożyczkę u rodziców żony w kwocie 8 000 zł, co potwierdza zestawienie operacji dokonanych na rachunku bankowym. Na podstawie nadesłanej dokumentacji ustalono, iż w roku 2007 małżonkowie osiągnęli dochody ze stosunku pracy oraz z tytułu działalności wykonywanej osobiście w łącznej wysokości 100 954,39 zł. Z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych w roku 2007 skarżący poniósł stratę w wysokości 11 285,63 zł, deklarując przychód z tego tytułu w kwocie 76 514,11 zł i koszty jego uzyskania w kwocie 87 799,74 zł. Wynagrodzenie zasadnicze skarżącego wynosi 5 150 zł brutto miesięcznie, zaś jego żony – 4 700 zł. W okresie od czerwca do sierpnia 2008 r. miesięczne wynagrodzenia netto każdego z małżonków ukształtowały się odpowiednio na poziomie: 3 421,34 zł i 6 582,32 zł, 3 421,34 zł i 3 241,36 zł oraz 5 227,34 zł i 3 233,35 zł. Z tytułu zwrotu wydatków służbowych skarżący otrzymał kwotę 582,91 zł, zaś jego żona – 2 540,20 zł. Miesięczne koszty utrzymania małżonków, do których zaliczono wpłaty na fundusz remontowy, opłaty: czynszowe, za telefon (stacjonarny i komórkowy), energię elektryczną, gaz, wodę oraz odprowadzenie ścieków wynoszą około 670 zł. W okresie od 5 czerwca do 5 września br. na każdy z dwóch rachunków bankowych skarżącego wpłynęły środki w wysokości 51 036,14 zł i 93 658,18 zł. Przy czym na uwadze mieć należy, że część z tych wpływów stanowią środki własne przenoszone przez niego pomiędzy tymi kontami. Środki pochodzące z innych aniżeli wzajemnych wpływów stanowią kwoty 4 036,80 zł i 48 128,04 zł. Saldo końcowe jednego z kont było ujemne i wynosiło 823,99 zł, zaś na drugim rachunku do dyspozycji wnioskodawcy pozostała kwota 5 500 zł. W czerwcu, lipcu i sierpniu br. skarżący przeznaczył na zakup akcji spółek notowanych na giełdzie papierów wartościowych 11 704,40 zł. W tym okresie z jego rachunku brokerskiego przekazana została kwota 8 932,79 zł określona w tytule jako wolne środki. Analiza materiału dowodowego nie pozwala przyjąć, iż uiszczenie przez skarżącego kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi spowoduje skutki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, nie można uznać za trudną. Wynagrodzenie małżonków znacznie przewyższa kwotę ustalonego w II kwartale 2008 r. przeciętnego wynagrodzenia brutto w gospodarce, tj. kwotę 2 951,40 zł brutto, a także stanowi wielokrotność kwoty należnego wpisu od skargi określonego zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Wysokość osiąganych przez małżonków miesięcznych dochodów ze stosunku pracy nie jest jedyną okolicznością uzasadniającą takie stanowisko. Za taką oceną przemawiają także pozostałe ustalenia. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, że uiścił on zaległość podatkową w podatku dochodowym od osób fizycznych wraz z odsetkami za zwłokę i z tych względów konieczność poniesienia kosztów sądowych "narazi jego rodzinę na uszczerbek finansowy". Wskazał, że na ten cel pożyczył kwotę 8 000 zł od rodziców żony. Powoływane przez stronę okoliczności zapłaty podatku i zaciągnięcia pożyczki nie budzą wątpliwości. Z zestawienia operacji dokonanych na rachunku bankowym wnioskodawcy wynika, że w dniu 23 czerwca 2008 r. na jego konto wpłynęła kwota 8 000 zł. Następnie w dniach 30 czerwca oraz 3 lipca 2008 r. dokonał on wpłaty na rzecz urzędu skarbowego kwoty 13 067 zł tytułem podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. oraz 1 990 zł tytułem odsetek za zwłokę. W dniu 15 lipca 2008 r. (dowód: data stempla pocztowego) skarżący wniósł skargę na decyzję dyrektora izby skarbowej w przedmiocie zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2006. Tym samym przyjąć należy, że od tej daty winien był liczyć się z koniecznością zabezpieczenia środków pieniężnych niezbędnych do prowadzenia postępowania przed sądem administracyjnym. Tymczasem skarżący w okresie od 10 czerwca do 19 sierpnia 2008 r. (zatem także po wniesieniu skargi) dokonywał inwestycji na giełdzie papierów wartościowych. We wskazanym okresie złożył on dyspozycję zakupu akcji za łączną kwotę 11 704,40 zł (według oświadczenia skarżącego nominalna wartość posiadanych przez niego akcji na dzień 5 września 2008 r. wynosiła 4 400 zł). Takie zachowanie skarżącego bez wątpienia przeczy jego twierdzeniom, w świetle których poniesienie kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi jest obciążeniem finansowym ponad jego możliwości. Wskazać należy, że akcje są co do zasady papierami wartościowymi o charakterze zbywalnym (art. 337 § 1 Kodeksu spółek handlowych), które można bardzo szybko spieniężyć. Tym samym skarżący może uiścić koszty sądowe ze środków uzyskanych ze zbycia akcji. Wydatków ponoszonych na zakup akcji nie sposób uznać za konieczne koszty utrzymania. Nadto, małżonkowie posiadają także oszczędności zgromadzone na rachunku bankowym skarżącego w kwocie 5 500 zł. Nie bez znaczenia jest również wysokość ponoszonych przez małżonków stałych kosztów związanych z ich utrzymaniem. Kwota udokumentowanych wydatków z tego tytułu wynosi 670 zł miesięcznie. Względem majątku małżonków nie jest prowadzona egzekucja, skarżący i jego żona nie posiadają zadłużeń z jakichkolwiek tytułów, w tym kredytów, pożyczek bankowych. Zważywszy na wysokość uzyskiwanych przez małżonków dochodów okoliczności te mają istotny wpływ na dokonaną ocenę możliwości płatniczych skarżącego. Wskazać trzeba, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl.). Mając na uwadze ustalony stan faktyczny, uznano, że małżonkowie obiektywnie nie są ludźmi ubogimi, pozbawionymi majątku i środków do życia. Tym samym skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Z tych względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.