I SA/Gd 572/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska Protokolant sekretarz sądowy Dorota Kotlarek po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 17 września 2014 r. sprawy ze skargi Spółki A S. A. z siedzibą w na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w z dnia 17 marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wglądu do dokumentów wyłączonych z jawności oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 marca 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej, działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1, art. 239 oraz art. 179 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.), dalej jako O.p., po rozpatrzeniu zażalenia A Spółki Akcyjnej (zwanej dalej Spółką, skarżącą), utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 17 grudnia 2013 r. którym odmówiono stronie wglądu do dokumentów wyłączonych z jawności w postępowaniu kontrolnym nr [...]. Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny: Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej postanowieniem z dnia 17 grudnia 2013 r. odmówił Spółce w ramach prowadzonego wobec niej postępowania kontrolnego wglądu do dokumentów wyłączonych z jawności postanowieniem tego organu z dnia 8 listopada 2013 r., stanowiących wydruk raportów z systemu VIES o zgromadzonych informacjach o kontrahentach UE: B, C, Sz.P., B. P., E oraz sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, że przy jego podejmowaniu kierował się ochroną dóbr osób trzecich niebędących stroną postępowania oraz zaufaniem obywateli do organów władzy publicznej. Wyłączone z jawności dokumenty zawierały informacje wrażliwe dla firm, stanowiące tajemnicę handlową chronioną z mocy prawa. Spółka wniosła zażalenia na powyższe postanowienie zarzucając mu naruszenie art. 179 § 2 i § 3 O.p. Wskazała, że wyłączenie jawności poszczególnych dokumentów materiału dowodowego w zasadniczy sposób ograniczyło jej prawo do obrony swojego stanowiska w sprawie, zwłaszcza że dokumenty te stanowiły podstawę orzekania w postępowaniu kontrolnym – decyzja kończąca to postępowanie wydana została w tym samym dniu co zaskarżone postanowienie. Zdaniem Spółki organ kontroli skarbowej nie wyjaśnił w jaki sposób mogłoby nastąpić naruszenie interesu publicznego oraz interesu kontrahentów strony, co powoduje uzasadnioną wątpliwość co do istnienia rzeczywistych podstaw do wyłączenia jawności i dostępu do tak ważnych dla orzekania w niniejszej sprawie dokumentów. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia strony, nie znalazł podstaw do zmiany bądź uchylenia postanowienia organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy przytoczył treść art. 178 i art. 179 § 1-3 O.p. i wyjaśnił, że przez "interes publiczny", stanowiący przesłankę uniemożliwiającą stronie zapoznanie się z poszczególnymi dokumentami, rozumieć należy korzyść służącą ogółowi, dyrektywę postępowania, nakazującą respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo oraz zaufanie obywateli do władzy publicznej. Wskazał, że wyłączone z jawności dokumenty to wydruki raportów z polskiego systemu VIES o zgromadzonych informacjach o kontrahentach Spółki, zawierające dane dotyczące dokumentów VIES, zleceń sprawdzeń nr VAT oraz polskich pytań o obroty danego kontrahenta. Informacje te obejmują w szczególności dane identyfikacyjne podatników, z którymi ww. firmy dokonywały transakcji, daty i kwoty tych transakcji z przypisanymi do poszczególnych kontrahentów obrotami. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej wyłączenie dokumentów zawierających ww. dane było uzasadnione, zawierały one bowiem istotne informacje o podmiotach niebędących stroną postępowania. Przedsiębiorcy, którzy widnieją jako kontrahenci na przedmiotowych raportach mają prawo oczekiwać, że ich dane dotyczące m.in. wysokości obrotów, liczby transakcji i ich dat, nie będą upubliczniane przez organy podatkowe mające dostęp do danych polskiego systemu VIES i przez to ich interesy będą zabezpieczone. Dodatkowo organ podniósł, że wyłączenie jawności przedmiotowych dokumentów w całości było konieczne z uwagi na fakt, że pozbawienie ich jakiejkolwiek cechy mogłoby spowodować ich nieczytelność, a ponadto wniosek strony nie dotyczył części dokumentów, lecz całości. Jednocześnie, wbrew twierdzeniom strony, z akt sprawy wynika, że wyłączone z akt dokumenty nie stanowiły podstawy rozstrzygnięcia, stąd bezzasadna jest ocena strony w kwestii mocy dowodowej i rangi przedmiotowych dokumentów. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższe postanowienie Spółka wniosła o jego uchylenie w całości, zarzucając mu naruszenie art. 179 § 2 i § 3 O.p. poprzez bezzasadną odmowę wglądu do dokumentów wyłączonych z jawności dotyczących: B C, Sz.P., B.P. oraz D. Spółka wskazała, podobnie jak w zażaleniu, że wyłączenie jawności poszczególnych dokumentów materiału dowodowego w zasadniczy sposób ograniczyło jej prawo do obrony swojego stanowiska w sprawie, tym bardziej że dokumenty te stanowiły podstawę orzekania w postępowaniu kontrolnym – decyzja kończąca to postępowanie wydana została w tym samym dniu co zaskarżone postanowienie. Zdaniem Spółki organ nie wyjaśnił w jaki sposób mogłoby nastąpić naruszenie interesu publicznego oraz interesu kontrahentów strony, co powoduje uzasadnioną wątpliwość co do istnienia rzeczywistych podstaw do wyłączenia jawności i dostępu do tak ważnych dla orzekania w niniejszej sprawie dokumentów. Jak przecież wynika ze sposobu prowadzenia postępowania przez organ pierwszej jak i drugiej instancji, dane dotyczące kontrahentów Spółki, w tym także dotyczące przeprowadzanych przez nich transakcji, mają zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie, gdyż mogą wykazać rzeczywisty a nie hipotetyczny przebieg transakcji, które zostały zakwestionowane w decyzji z dnia 17 grudnia 2013 r., od której to decyzji Spółka złożyła odwołanie. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga w przedmiotowej prawie jest bezzasadna, albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości zastosowania przez organy przepisu art. 179 O.p. i odmówienia stronie wglądu do dokumentów wyłączonych z akt postępowania ze względu na interes publiczny jak też sporządzania notatek, kopii i odpisów tych dokumentów. Zgodnie z zasadą jawności postępowania podatkowego wobec stron, sprecyzowaną w art. 178 § 1 O.p., strona ma prawo do wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów, przy czym prawo to przysługuje też po zakończeniu postępowania. W myśl § 3 cytowanego artykułu strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów. Opisana wyżej zasada jawności doznaje ograniczenia sprecyzowanego w art. 179 § 1 i 2 O.p., z których wynika, że przepisów art. 178 O.p. nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny. Odmowa umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami, o których mowa w § 1, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelniania odpisów i kopii lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Analiza tego przepisu wskazuje, że normuje on dwie różne sytuacje prawne. W pierwszej z nich z mocy samego prawa stronie nie przysługuje prawo do zapoznania się ze znajdującymi się w aktach sprawy dokumentami zawierającymi informacje niejawne. W drugiej zaś prawo strony do wglądu w akta sprawy, w odniesieniu do innych dokumentów, zostaje ograniczone przez organ podatkowy, który wyłączy z akt sprawy określone dokumenty ze względu na interes publiczny. W pierwszym przypadku organ stwierdza, że strona nie ma uprawnienia do wglądu w dokumenty, natomiast w drugim przypadku organ wskazuje dokumenty oraz konkretyzuje wymagania ochrony interesu publicznego, które dają podstawę do ich wyłączenia od wglądu (por. J. Borkowski w: B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki - Ordynacja podatkowa. Komentarz 2010, UNIMEX, Wrocław 2010 r., str. 776). Wyłączenie dokumentów z akt sprawy ze względu na interes publiczny następuje w formie postanowienia, na które nie służy żaden środek zaskarżenia. Postanowienie w tym przedmiocie podlega kontroli poprzez możliwość jego zaskarżenia w odwołaniu od wydanej w sprawie decyzji (art. 237 O.p.). Rozpatrując odwołanie i zarzuty strony organ odwoławczy, a następnie ewentualnie sąd administracyjny rozpatrujący skargę, dokona oceny, czy wyłączenie to rzeczywiście chroniło interes publiczny. Należy zważyć, że dokonanie takiej oceny wymaga szczegółowej analizy treści dokumentów wyłączonych z jawności w kontekście możliwości jego oddziaływania na strefę zdefiniowanego przez organ podatkowy interesu publicznego, której to analizy nie sposób przeprowadzić w oderwaniu od akt sprawy wymiarowej. Jak ponadto wynika z art. 179 § 2 O.p., odmowa umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami, o których mowa w art. 179 § 1, następuje w formie postanowienia, na które z kolei przysługuje zażalenie. W zażaleniu tym strona także ma możliwość kwestionowania istnienia interesu publicznego uzasadniającego pozbawienie jej prawa do wglądu w dokumenty, niemniej jednak tryb ten nie jest konkurencyjny wobec trybu określonego w art. 179 § 1 O.p. Oznacza to, że ma on zastosowanie w sytuacji, gdy w sprawie nie zostanie wydane postanowienie o wyłączeniu dokumentów z akt sprawy (na podstawie art. 179 § 1 O.p.). Jeżeli bowiem takie postanowienie zostanie wydane, to organ będąc związany jego treścią odmawia stronie na podstawie art. 179 § 2 O.p. zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z jawności bez konieczności ponownego badania interesu publicznego. W rozpatrywanej sprawie w dniu 8 listopada 2013 r. wydane zostało na podstawie art. 179 § 1 O.p. postanowienie o wyłączeniu z jawności w postępowaniu kontrolnym, ze względu na interes publiczny, dokumentów w postaci wydruków raportów z systemu VIES zawierających informacje zgromadzone o kontrahentach UE: B, C., Sz.P., D. Skoro wniosek strony o umożliwienie stronie zapoznania się z dokumentami oraz sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelniania odpisów i kopii dotyczył dokumentów wyłączonych z jawności ww. postanowieniem, to organ będąc tym postanowieniem związany prawidłowo postąpił odmawiając stronie dostępu do tych dokumentów. Jak wyżej wskazano, w takiej sytuacji strona ma możliwość kwestionowania prawidłowości postanowienia o wyłączeniu jawności w odniesieniu do konkretnych dokumentów w odwołaniu od decyzji wymiarowej. Rozpatrując wniosek strony złożony w trybie art. 179 § 2 O.p. wystarczające było powołanie się przez organ na fakt wcześniejszego wydania postanowienia o wyłączeniu spornych dokumentów z akt sprawy, tak jak uczynił to organ pierwszej instancji w postanowieniu z dnia 17 grudnia 2013 r. Nie było natomiast konieczności merytorycznego odnoszenia się do zarzutów dotyczących istnienia przesłanki interesu publicznego uzasadniającego wyłączenie tych dokumentów z akt sprawy, to zostało bowiem przesądzone w postanowieniu wydanym na podstawie art. 179 § 1 O.p. Z tego względu zarzuty skargi dotyczące istnienia tej przesłanki nie mogły mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Nie stanowi żadnej wadliwości w działaniu organu pierwszej instancji fakt wydania postanowienia o odmowie dostępu do dokumentów wyłączonych z jawności w tym samym dniu, w którym wydana została decyzja wymiarowa. W żaden sposób nie pozbawiło to strony prawa do kwestionowania merytorycznych podstaw tego wyłączenia w odwołaniu od decyzji kończącej postępowanie przed organem pierwszej instancji. Sąd rozpoznając niniejszą sprawę, będąc związany dyspozycją art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270) nie stwierdził naruszeń prawa materialnego bądź procesowego, które powodowałoby konieczność wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd oddalił skargę