I SA/Gd 58/09

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. L. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 4 marca 2009 r., W. L. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.366,86 zł, nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, jego majątek stanowi ½ domu posadowionego na działce o powierzchni 271,5 m2. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca podał, że nie prowadzi ze swoją żoną wspólnego gospodarstwa domowego z uwagi na jego dietę i powikłania chorobowe oraz że podzielili zajmowaną przez nich wspólnie posesję na pół i stanowią przyjacielskie sąsiedztwo. Połowę domu zajmuje więc żona wraz z jej córką. Wskazał też, że wspólny dom opuszcza syn z rodziną, a ich mieszkanie zajmie córka wraz z mężem. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Uwzględnienie wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jest dodatkowo uwarunkowane niepozostawaniem przez stronę w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie na podstawie ww. przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 6 marca 2009 r. (doręczonym w dniu 11 marca 2009 r. – potwierdzenie odbioru) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni: oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez niego oraz jego małżonkę w 2008 r. oraz stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów imiennych informacji o wysokości uzyskanych dochodów, zeznań podatkowych – jeżeli zostały już sporządzone), dokumentów potwierdzających aktualną wysokość dochodów uzyskiwanych przez niego z tytułu emerytury (tj. ostatniego odcinka emerytury) oraz dowodu obrazującego aktualną wysokość dokonywanych z tego świadczenia potrąceń egzekucyjnych, oświadczenia w przedmiocie majątku małżonki, w szczególności wskazania nieruchomości, których jest ona właścicielem, posiadanych oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, oświadczenia w przedmiocie źródeł przychodów małżonki i wysokości osiąganych z nich dochodów za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z stosownymi dokumentami je potwierdzającymi, wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez niego i jego małżonkę rachunków bankowych (w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego lub jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę lub jego małżonkę kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych), zaświadczeń wystawionych przez banki o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych przez niego lub jego małżonkę miesięcznych rat kredytowych oraz dokumentów obrazujących aktualną wysokość ich innych zobowiązań (wobec ZUS, urzędu skarbowego, dostawców mediów i innych podmiotów), oświadczenia, czy aktualnie zamieszkuje wspólnie z synem lub córką, a jeżeli tak, to w jakiej części ponoszą oni koszty związane z utrzymaniem mieszkania oraz dokumentów potwierdzających wydatki poniesione w okresie ostatnich trzech miesięcy na leczenie (pomoc lekarską i zakup leków). Ponadto wnioskodawca został poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył: odpisy odcinków swojej emerytury za okres od grudnia 2008 r. do lutego 2009 r. (a także odcinki dotyczące roku 2002), odpis decyzji o ponownym ustaleniu jego emerytury z dnia 12 stycznia 2009 r., odpisy wystawionych na jego małżonkę faktur za wodę oraz odprowadzanie ścieków z dnia 1 grudnia 2008 r. oraz 29 stycznia 2009 r., odpisy wystawionych na niego faktur za gaz z dnia 15 grudnia 2008 r., 16 stycznia 2009 r. oraz 13 lutego 2009 r., odpis umowy podziału nieruchomości (sporządzonej w formie pisemnej), odpis umowy majątkowej małżeńskiej (w formie aktu notarialnego), odpis decyzji ustalającej mu wysokość podatku od nieruchomości za 2009 r., odpis ograniczenia zajęcia jego emerytury z dnia 5 listopada 2007 r. oraz odpis zaświadczenia o wpisaniu go do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych z dnia 10 września 2002 r. Nadto wnioskodawca złożył dodatkowe oświadczenie, w którym podtrzymał swoje stanowisko, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, szczegółowo opisał charakter relacji łączących go z żoną (nazywaną przez niego przyjaciółką) oraz wskazał, że w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Wnioskodawca podał też, że nie posiada żadnych kont bankowych, lokat dewizowych ani pojazdu mechanicznego, wyjaśnił, że zajmuje osobne mieszkanie o powierzchni około 10 m2, jego żona posiada swój licznik energii elektrycznej, a drugi licznik opłacał syn, któremu płacił z tego tytułu ryczałtem 50 zł miesięcznie, ryczałtem w łącznej wysokości 100 zł miesięcznie płaci też rachunki za gaz (ogrzewanie), wodę i ścieki, które opłacał syn oraz małżonka, obecnie syn wyprowadził się i mieszkanie po nim zajmuje córka z rodziną. Wnioskodawca wskazał też na swoje kłopoty zdrowotne oraz brak zdolności kredytowej z uwagi na wpis do rejestru dłużników. Odnosząc się do majątku swojej małżonki, wnioskodawca wskazał, że otrzymuje ona skromną emeryturę, której wysokość określił na "nieco większą od 1000, obecnie może 1100 zł", otrzymuje pewne profity za dzierżawę lokalu użytkowego (nie podał ich wysokości), na pewno nie posiada oszczędności ani papierów wartościowych, posiada konto w banku i ma kredyt odnawialny. Analiza przedłożonych dokumentów źródłowych wykazała, iż wnioskodawca uchylił się, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, od przedłożenia jakichkolwiek dokumentów dotyczących sytuacji finansowej jego małżonki. Podkreślenia wymaga, że wnioskodawca nie wykonał nałożonego na niego obowiązku, pomimo że został wyraźnie poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia ww. dokumentów tylko wówczas, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej przez wnioskodawcę nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących jego małżonki, gdyż o przyznaniu stronie prawa pomocy nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.