I SA/Gd 583/09

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. D. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 11 września 2009 r., złożonym na formularzu PPF, T. D. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę uzyskuje on dochód tylko z wynagrodzenia za pracę, z którego dokonywane są potrącenia w ramach prowadzonej egzekucji komorniczej. W konsekwencji otrzymywane przez wnioskodawcę wynagrodzenie wynosi 1.300 zł. Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z siostrą, pobierająca rentę w wysokości 900 zł brutto, nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, jego majątek stanowi udział w prawie własności nieruchomości zabudowanej domem (którego wielkości wnioskodawca nie podał), zajętej przez komornika. Siostra wnioskodawcy jest zaś właścicielką mieszkania. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest stanowisko, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty sądowe stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 862/04). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. W postanowieniach z dnia 6 października 2004 r. (GZ 61/04, GZ 64/04) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z przedłożonych przez wnioskodawcę na wezwanie referendarza sądowego dokumentów źródłowych, a konkretnie wyciągu z rachunku bankowego, wynika zaś, że w okresie od 26 lipca br. do 26 października br. na prowadzonym dla wnioskodawcy rachunku bankowym zaksięgowano wpływy w łącznej wysokości 7.981,83 zł, z czego kwota 3.050 zł pochodziła z dokonanych (w dniach 15 października, 28 i 17 września oraz 3 sierpnia 2009 r.) przez wnioskodawcę w kasie wpłat gotówkowych. Tym samym uznać należało, że otrzymywane przez wnioskodawcę wynagrodzenie w wysokości 1.364,42 zł – po uwzględnieniu dokonywanych potrąceń komorniczych – nie jest obecnie, wbrew złożonemu oświadczeniu, jego jedynym źródłem dochodów. Zapisy historii operacji bankowych świadczą o tym, iż w okresie ostatnich trzech miesięcy wnioskodawca dysponował miesięcznie średnio kwotą 2.660,61 zł, zaś jego siostra kwotą 693,43 zł (zgodnie z odpisem decyzji o waloryzacji renty z dnia 5 marca 2009 r.). Wysokość wpisu od skargi w niniejszej sprawie ustalona została przez Przewodniczącego Wydziału na kwotę 500 zł, co oznacza, że po jej opłaceniu wnioskodawcy i jego siostrze pozostałaby na życie – wolna od zajęć komorniczych – kwota 2.854,04 zł. Warto w tym miejscu wskazać, że sam wnioskodawca określił (we wniosku o przyznanie prawa pomocy) wysokość ponoszonych przez niego na własne utrzymanie wydatków (na opłaty i wyżywienie) na kwotę 1.300 zł, zaznaczając, że jego siostra utrzymuje się z otrzymywanej renty. W tych okolicznościach faktycznych nie można więc przyjąć, że wnioskodawca nie ma możliwości finansowych poniesienia kosztów sądowych (w szczególności należnego na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi) w niniejszej sprawie. Oceny tej nie zmienia prowadzona względem wnioskodawcy egzekucja należności pieniężnych, gdyż pozostała w dyspozycji wnioskodawcy kwota pozwala na opłacenie kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Mając na uwadze powyższe, stwierdzono, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.