I SA/Gd 583/09

Dnia 5 stycznia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Irena Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T.D. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 15 czerwca 2009 r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 11 września 2009 r., złożonym na formularzu PPF, T.D. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że uzyskuje on dochód tylko z wynagrodzenia za pracę, z którego dokonywane są potrącenia w ramach prowadzonej egzekucji komorniczej. W konsekwencji otrzymywane przez wnioskodawcę wynagrodzenie wynosi [...] zł. Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z siostrą, pobierająca rentę w wysokości [...] zł brutto, nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, jego majątek stanowi udział w prawie własności nieruchomości zabudowanej domem (którego wielkości wnioskodawca nie podał), zajętej przez komornika. Siostra wnioskodawcy jest zaś właścicielką mieszkania. Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia T.D. w ustawowym terminie złożył sprzeciw podnosząc, że referendarz sadowy błędnie ocenił jego sytuację materialną. Wszelkie wpływy zaksięgowane na jego rachunku bankowym, z którego wyciąg został przedstawiony na wezwanie Sądu, miały charakter okazjonalny, a za zupełne źródło dochodów należy uznać stały dochód z wynagrodzenia za pracę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej w dalszej części "p.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Rozpatrując ponownie wniosek T.D. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W świetle poczynionych rozważań należy zwrócić uwagę na to, że przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy ocena sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie może się odbywać bez uwzględnienia wysokości wpisu należnego od skargi. Istotą zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, czy to w całości, czy w części, jest bowiem to, że z uwagi na ich wysokość, skarżący nie jest w stanie ich uiścić w ogóle, bądź też ich poniesienie odbyłoby się z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego wnioskodawcy i jego rodziny. W rozpoznawanej sprawie zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 12 Rozporządzenie Rady ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2003 r., nr 221, poz. 2193) należny jest wpis w wysokości 500 zł. Biorąc pod uwagę wysokość należnego w sprawie wpisu oraz mając na względzie przedłożone przez T.D. dokumenty, z których wynika wysokość uzyskiwanych dochodów Sąd doszedł do przekonania, że poniesienie tego kosztu nie odbędzie się z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego wnioskodawcy i jego rodziny. Z porównania kwoty należnego wpisu z wysokością uzyskiwanego przez skarżącego dochodu wynika, że suma 500 zł jest możliwą do poniesienia przez wnioskodawcę. Jest to istotne o tyle, że mamy do czynienia z wydatkiem o charakterze jednorazowym, a jego wysokość kształtuje się na takim poziomie, że nie spowoduje takiego uszczuplenia środków finansowych, które uniemożliwiałoby lub znacząco utrudniało dalsze funkcjonowanie wnioskodawcy. Jak wskazuje na to przedłożony przez wnioskodawcę wyciąg z rachunku bankowego w okresie od 26 lipca do 26 października 2009 r. na prowadzonym dla wnioskodawcy rachunku bankowym zaksięgowano wpływy w łącznej wysokości [...] zł, z czego kwota [...] zł pochodziła z dokonanych (w dniach 15 października, 28 i 17 września oraz 3 sierpnia 2009 r.) wpłat gotówkowych. Tym samym Sąd doszedł do przekonania, że otrzymywane przez wnioskodawcę wynagrodzenie, wbrew złożonemu oświadczeniu, nie stanowi jego jedynego źródła dochodów. Zapisy historii operacji bankowych świadczą o tym, iż w okresie ostatnich trzech miesięcy wnioskodawca dysponował miesięcznie średnio kwotą [...] zł, zaś jego siostra kwotą [...] zł (zgodnie z odpisem decyzji o waloryzacji renty z dnia 5 marca 2009 r.). Wysokość wpisu od skargi w niniejszej sprawie ustalona została na kwotę 500 zł, co oznacza, że po jej opłaceniu wnioskodawcy i jego siostrze pozostałaby na życie – wolna od zajęć komorniczych – kwota [...] zł. Powyższego zapatrywania Sądu nie zmienia podnoszona przez wnioskodawcę okoliczność, że wpłaty środków pieniężnych na rachunek bankowy miały charakter okazjonalny. Należy bowiem zwrócić uwagę na to, że sumaryczna wysokość wpłat przekraczała kilkukrotnie kwotę wpisu należnego od skargi, a tym samym wnioskodawca mógł poczynić w swoich wydatkach stosowne oszczędności na poczet należnych kosztów sądowych. Jest to o tyle istotne, że wpłaty własne na rachunek bankowy były dokonywane już po wniesieniu skargi do sądu, a więc w czasie, kiedy skarżący winien liczyć się z obowiązkiem uiszczenia wpisu. Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącego z obowiązku uiszczania wpisu. Jak już zostało wyżej wskazane, zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji gdy rzeczywiście z porównania wysokości daniny publicznej i możliwości majątkowych i zarobkowych skarżącego wynika, że jej uiszczenie odbyłoby się z uszczupleniem majątku wnioskodawcy i prowadziłoby do uszczerbku koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.