I SA/Gd 588/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Rischka po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 października 2014 r., nr [...] w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi postanawia: przyznać skarżącej prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Wnioskiem z dnia 14 stycznia 2016 r., złożonym na formularzu PPF w dniu 29 stycznia 2016 r., skarżąca zwróciła się o przyznanie jej w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Do wniosku skarżąca dołączyła: (-) odpis postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 lipca 2015 r., którym przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym; (-) odpis pisma z dnia 20 kwietnia 2015 r. skierowanego przez WSA w Warszawie do Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie; (-) odpisy zaświadczeń lekarskich z dnia 6 listopada 2012 r. i 21 sierpnia 2014 r. o stanie zdrowia skarżącej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, o której mowa w art. 233 § 1 w zw. z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), skarżąca podała, że prowadzi sama gospodarstwo domowe, poza mieszkaniem o powierzchni 45 m² oraz używanym samochodem osobowym nie posiada innego majątku, utrzymuje się z emerytury, wynosi około 1.400 zł brutto miesięcznie, do podstawowych kosztów swojego utrzymania zaliczyła opłaty za mieszkanie oraz wydatki na odpłatne leczenie (przy czym nie wskazała ich kwoty). Nadmieniła, że jej trudną sytuację potwierdzają załączone dokumenty – postanowienie referendarza sądowego WSA w Warszawie o przyznaniu skarżącej prawa pomocy oraz zaświadczenie o stanie zdrowia. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego referendarz sądowy uznał, że wnioskodawczyni nie wykazała zasadności wniesionego żądania, gdyż oświadczyła nieprawdę co do swojego stanu rodzinnego, jak również majątkowego. Z licznych spraw toczących się przed tut. sądem ze skarg skarżącej, jej małżonka W. K. oraz syna M. K., w których ubiegali się oni o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca pozostaje w związku małżeńskim, w jej małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, posiada dwie nieruchomości położone w B. przy ul. [...] (której nie wykazała w złożonym oświadczeniu) oraz przy ul. [...], zamieszkuje wspólnie z małżonkiem oraz synem i jego rodziną w domu położonym przy ul. [...]. Odnosząc się do dokumentów przedłożonych przez skarżącą referendarz sądowy wyjaśnił, że były one niewystraczające do oceny aktualnych jej możliwości płatniczych, jak również nie pozwalały na weryfikację przedstawionych przez nią danych dotyczących jej stanu rodzinnego. Przyznanie skarżącej prawa pomocy w innym postępowaniu nie oznacza automatycznie, że musi ona uzyskać prawo pomocy w niniejszej sprawie. Należy bowiem pamiętać, iż wniosek ocenia się, biorąc pod uwagę aktualną sytuację (także rodzinną) i możliwości finansowe strony, w odniesieniu do wysokości kosztów postępowania (w tym należnych na danym etapie kosztów sądowych) w konkretnej sprawie. Podkreślenia przy tym wymaga, że prawidłowa ocena sytuacji finansowej strony jest możliwa tylko wówczas, gdy strona udokumentuje nie tylko swoje dochody, ale także gdy przedstawi wysokość wydatków ponoszonych na swoje utrzymanie (w tym kosztów, jakie ponosi na utrzymanie dwóch nieruchomości, samochodu oraz kosztów odpłatnego leczenia). W niniejszej sprawie okoliczności te nie zostały przez skarżącą wykazane. W związku z powyższym referendarz sądowy postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2016 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy. Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. postanowienia wnosząc o jego uchylenie i przyznanie pomocy z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Mając na uwadze zakres wnioskowanego prawa, zasadność wniosku Sąd oceniał przy uwzględnieniu treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., ustanawiającego kryteria przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy m. in. osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Jej celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a., co sygnalizował referendarz w wydanym przez siebie rozstrzygnięciu. Z tego powodu to rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r., II OZ 1220/08). W piśmiennictwie wskazuje się z kolei, że to podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zobowiązany jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjął wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, Warszawa 2006, s. 504). W interesie wnioskodawcy leży zatem przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby zasadność uwzględnienia jego wniosku. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r., II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Przyjmuje się również, że jeżeli fakty podane we wniosku nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 09 września 2004 r., FZ 360/04, nie publ. czy postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2005 r., II FZ 470/05 nie publ.). W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, o której mowa w art. 233 § 1 w zw. z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), skarżąca podała, że prowadzi sama gospodarstwo domowe, poza mieszkaniem o powierzchni 45 m² oraz używanym samochodem osobowym nie posiada innego majątku, utrzymuje się z emerytury, wynosi około 1.400 zł brutto miesięcznie, do podstawowych kosztów swojego utrzymania zaliczyła opłaty za mieszkanie oraz wydatki na odpłatne leczenie. Z tych względów uznano, że skarżąca spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.