I SA/Gd 59/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Woźniak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Ewa Kwarcińska, Sędzia NSA Alicja Stępień, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Sylwia Górny, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 maja 2012 r. sprawy ze skargi B.Dz.-T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 października 2011 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. decyzją z dnia 5 sierpnia 2011 r. odmówił B. D. umorzenia należności z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne za okres od kwietnia 2003 r. do stycznia 2007 r. w łącznej kwocie 41.396,33 zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2003 r. do stycznia 2007 r. w łącznej kwocie 12.482,75 zł, Fundusz Pracy za okres od kwietnia 2003 r. do stycznia 2007 r. w łącznej kwocie 2.939, 84 zł. W uzasadnieniu decyzji podano, że B. D. złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. Inspektorat w W. wniosek o umorzenie należności z tytułu składek i odsetek za zwłokę za okres od kwietnia 2003 r. do stycznia 2007 r. Prośbę swą motywowała brakiem dochodów oraz złym stanem zdrowia. Odnośnie stanu zdrowia wyjaśniła, że w dniu 23 czerwca 2010 r. uległa wypadkowi drogowemu, a jego skutki odczuwa do dnia dzisiejszego. W tym czasie przeszła także zabieg usunięcia guza piersi. Oświadczyła, że rozstała się z mężem, nie pracuje i jest na utrzymaniu swoich dzieci. W dniu 1 sierpnia 2011 r. do wniosku o umorzenie płatnik dołączyła wymienione w uzasadnieniu decyzji dokumenty. Organ przytoczył treść art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.) - dalej powoływana jako "u.s.u.s.", który stanowi podstawę prawną umorzenia zaległości z tytułu składek i stwierdził, że z treści tego przepisu wynika, iż instytucja umorzenia ma charakter bardzo wyjątkowy. Dlatego też, dla podjęcia decyzji o umorzeniu, musi zostać udowodnione zaistnienie jednej lub kilku wskazanych w tym przepisie przesłanek stanowiących o całkowitej nieściągalności należności. Zauważono, że brak możliwości wyegzekwowania zaległych składek należy odnosić zarówno do sytuacji obecnej jak i do sytuacji przyszłej. W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wobec B. D. nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności. Dłużniczka jest bowiem współwłaścicielką nieruchomości, na której Zakład może zabezpieczyć swoje należności wpisem hipoteki przymusowej. W dalszej kolejności wniosek B. D. poddany został ocenie wedle kryteriów umorzenia zaległych składek, określonych w treści rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). – dalej jako "rozporządzenie wykonawcze". W tym zakresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że dłużniczka do wniosku o umorzenie składek nie dołączyła dokumentów, które wskazywałyby, że ze względu na stan majątkowy, sytuację materialną oraz zdrowotną nie będzie w stanie w najbliższym czasie spłacać zaległości. Zauważono, że dłużniczka pomimo zadeklarowanego braku dochodów nie pobiera pomocy z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Nie poszukuje też aktywnie zatrudnienia, co wynika w ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z faktu, iż nie figuruje jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy. W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dłużniczka nie udowodniła, że jej sytuacja materialno – bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia jej spłatę zaległych składek. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odnotował w uzasadnieniu decyzji, że umorzenie zaległych składek jest oparte na tzw. uznaniu administracyjnym i Zakład może umorzyć takie składki. Jednakże nawet zaistnienie prawem określonych przesłanek umorzenia nie jest wiążące co do umorzenia zaległych składek. B. D. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podkreśliła, że ściąganie należności pozbawi ją możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Stwierdziła, że w reakcji na zawarty w uzasadnieniu decyzji pod jej adresem zarzut, w dniu 27 września 2011 r. udała się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z wnioskiem o udzielenie pomocy. Z kolei brak rejestracji jako osoby bezrobotnej wyjaśniła tym, że stan jej zdrowia nie pozwalał na zgłoszenie się w urzędzie pracy. Oświadczyła, że w najbliższym czasie dokona stosownego zgłoszenia w urzędzie pracy. Strona podniosła, że istota decyzji o umorzeniu polega na rozpatrzeniu indywidualnego problemu a nie na jego uogólnieniu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 28 października 2011 r. utrzymał w mocy kwestionowaną decyzję z dnia 5 września 2011 r. W uzasadnieniu decyzji podkreślono, że ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest wykorzystanie wszystkich instrumentów prawnych z zakresu przymusowego dochodzenia należności składkowych. Tym samym umorzenie przedmiotowych należności byłoby obecnie przedwczesne. Odnośnie przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 u.s.u.s. stwierdzono, że organy egzekucyjne nie prowadziły dotychczas wobec dłużniczki egzekucji administracyjnej. Ponadto Inspektorat ZUS w W. prowadzi obecnie postępowanie mające na celu zabezpieczenie roszczeń Zakładu z tytułu składek poprzez wpis hipoteki przymusowej. W ocenie organu odwoławczego, z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika także, że nie zachodzą przesłanki umorzenia zaległych składek określone w rozporządzeniu wykonawczym. W skardze na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 października 2011 r. B. D. wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i umorzenie należnych za okres od kwietnia 2003 r. do stycznia 2007 r. składek na ubezpieczenia: społeczne, zdrowotne oraz Fundusz pracy wraz z odsetkami. W ocenie skarżącej kwestionowana decyzja jest dla niej bardzo krzywdząca. Nadto narusza § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Skarżąca zgłosiła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w celu uzyskania pomocy. Relacjonując stanowisko MOPS wskazała, że uzyskanie takiej pomocy poprzedzone zostanie ustaleniem obowiązku świadczeń alimentacyjnych jej dzieci. Wyjaśniła więc, że ma dobre stosunki z dziećmi, które pomagają jej w ramach posiadanych możliwości. Podkreśliła, że nie jest jej zamiarem dochodzenie jakichkolwiek świadczeń od dzieci w drodze postępowania sądowego. Skarżąca podniosła także, iż udała się do urzędu pracy, gdzie została zarejestrowana jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Z uzyskanych w urzędzie pracy informacji wynika, że uzyskanie w najbliższym czasie propozycji podjęcia pracy jest nierealne, niemniej jednak pozostaje w stałym kontakcie z urzędem pracy. Skarżąca podniosła, że jej trudności finansowe mają charakter wieloletniego problemu finansowego, z którego nie widzi ona, w bliższej i dalszej perspektywie wyjścia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w G. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późno zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Zatem sąd administracyjny wykonując funkcję kontrolną administracji publicznej czyni to z uwzględnieniem jednego tylko kryterium, kryterium zgodności z prawem. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 28.10.2009 r. Sygn. akt II SANVr 31/09 LEX nr 573924). Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest zasadność odmowy umorzenia zaległych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od kwietnia 2003 r. do stycznia 2007 r. Z woli ustawodawcy ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje możliwość umorzenia składek tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności lub na szczególnych warunkach sprecyzowanych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Nie może też budzić wątpliwości, co podniesiono w uzasadnieniu obu decyzji, że mamy do czynienia z regulacją prawną należącą do sfery uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ w przypadku ustalenia, że zachodzą przesłanki umorzenia zaległości ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny, i winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym kosztów i odsetek, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu, tj. w sytuacji, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) gdy sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) gdy nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) gdy wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5), gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z mocy zaś § 3 pkt 1 - 3 rozporządzenia wykonawczego ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, a w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiałoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych, 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodów umożliwiających płacenie należności. Jeżeli chodzi o przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. to trzeba wskazać, że jedyną, która mogła być przedmiotem rozważań była przesłanka opisana w pkt 5), mianowicie, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Przesłanki nieściągalności wymienione w pkt 1 – 4a i 6 nie odnoszą się do okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy. Organ słusznie podniósł, że ponieważ postępowanie zmierzające do przymusowego ściągnięcia długu nie zostało jeszcze wszczęte, nie można jednoznacznie stwierdzić, że egzekucja będzie bezskuteczna. Ponadto ustalono, że zobowiązana jest współwłaścicielką nieruchomości, na której Zakład Ubezpieczeń Społecznych może zabezpieczyć swoje należności wpisem hipoteki przymusowej, i jak podano w uzasadnieniu decyzji z dnia 28 października 2011 r., Inspektorat ZUS w W. prowadzi obecnie postępowanie mające na celu zabezpieczenie roszczeń Zakładu z tytułu składek przez wpis hipoteki. W świetle ustalonych okoliczności faktycznych, w ocenie Sądu, prawidłowe jest stanowisko organu, że nie zachodzi nieściągalność należności z tytułu składek w tym odsetek, w rozumieniu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Subiektywna ocena skarżącej, wedle której ujawniony składnik majątkowy nie przedstawia istotnej wartości rynkowej, nie podważa oceny organów, które prawidłowo stwierdziły, iż na moment wydania zaskarżonej decyzji istnieją realne możliwości zaspokojenia roszczeń ZUS. Przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności jest modyfikowane wobec ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek (art. 28 ust. 3a u.o.s.u.s.). Przy umarzaniu odsetek objętych wnioskiem płatnika należy więc oceniać, czy pomimo braku przesłanki całkowitej nieściągalności nie zachodzą inne "uzasadnione przypadki" umorzenia. Skarżąca jako przesłankę umorzenia zaległych składek wskazuje swój stan zdrowia, w szczególności depresję. Okoliczność ta w ocenie Sądu została oceniona przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który prawidłowo wyjaśnił, że nie może ona być ważąca w sprawie, skoro nie dowodzi, iż sytuacja skarżącej całkowicie i trwale uniemożliwia jej opłacanie należności z tytułu składek. Odnosząc się do argumentów skargi formułowanych przez skarżącą w odpowiedzi na argumentację zawartą w decyzji organu I instancji, który wskazał na fakt, że skarżąca nie korzystała z pomocy społecznej i nie była osobą aktywnie poszukującą pracy, trzeba wyjaśnić zdaniem Sądu, następujące kwestie. Przede wszystkim organ nie twierdził, że warunkiem umorzenia należnych składek jest korzystanie z pomocy społecznej lub fakt zarejestrowania zobowiązanej jako osoby bezrobotnej w urzędzie pracy. Dodać trzeba, że takie przesłanki umorzenia składek nie zostały zawarte w art. 28 u.s.u.s. ani w rozporządzeniu wykonawczym. Dostrzegając te okoliczności Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał jedynie ich oceny w kontekście całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jak i w kontekście prawem określonych przesłanek umorzenia. Zdaniem Sądu ocena Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zaprezentowana w uzasadnieniu decyzji jest prawidłowa. Nie może więc skarżąca żądać umorzenia składek z tego powodu tylko, że po otrzymaniu decyzji z dnia 5 sierpnia 2011 r. zarejestrowała się jako osoba bezrobotna w urzędzie pracy, podejmuje aktywne i dotychczas bezskuteczne wysiłki celem znalezienia pracy i wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej celem przyznania jej pomocy społecznej. Podkreślić należy, że fakt pozostawania skarżącej bez pracy, i obiektywne trudności ze znalezieniem pracy, nie mogą stanowić wystarczającej podstawy umorzenia zaległych składek. Z przytoczonych wyżej przepisów u.s.u.s. i rozporządzenia wykonawczego wynika, że podstawę umorzenia stanowią wyjątkowe i nadzwyczajne okoliczności. Pozostawanie bez zatrudnienia i obiektywnie trudna sytuacja osobista i materialna skarżącej nie stanowią, w ocenie Sądu sytuacji wyjątkowej i nadzwyczajnej, nawet jeżeli w subiektywnej ocenie skarżącej okoliczności te należy oceniać inaczej. Zdaniem Sądu, Zakład Ubezpieczeń Społecznych badając przesłanki umorzenia składek, rozważył i skonfrontował w realiach rozpoznawanej sprawy, ważny interes strony i interes społeczny. Wynik tej konfrontacji, znajdujący odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie może być uznany za dowolny lub sprzeczny z prawem. ZUS uwzględnił bowiem ogół zgromadzonych w sprawie dowodów, wyjaśnił także jakie brano pod uwagę przesłanki interesu społecznego. Z przedstawionych wyżej względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270) orzekł jak w sentencji.