I SA/Gd 593/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Referendarz Sądowy WSA Aleksandra Rynduch po rozpoznaniu w dniu 31 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2003 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 1 października 2007 r., D. K. zwrócił się do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika procesowego (radcy prawnego, adwokata lub doradcy podatkowego). Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez skarżącego pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką, z którą mają na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód w wysokości około 4.000 zł, z którego spłaca zaległości podatkowe w przybliżonej kwocie 2.000 zł miesięcznie, jak również zaległe składki z tytułu ubezpieczenia społecznego. Majątek ruchomy wnioskodawcy o wartości około 10.000 zł, jak również konto firmowe zostały zajęte w ramach prowadzonej egzekucji. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem małżonkowie nie posiadają żadnych przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, nie są właścicielami nieruchomości, a małżonka wnioskodawcy nie uzyskuje żadnych dochodów. W rubryce przeznaczonej na podanie stanu zasobów pieniężnych wnioskodawcy oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wpisano kwotę 10.000 zł, wskazując przy tym, że jest to towar firmy. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Przy czym ubiegający się o skorzystanie z instytucji prawa pomocy winien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. Uwzględnienie wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jest dodatkowo uwarunkowane niepozostawaniem przez stronę w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, Sąd ma prawo zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd z tej możliwości skorzystał, wzywając wnioskodawcę pismem z dnia 12 października 2007 r. do przedłożenia w terminie 7 dni: odpisów wszystkich złożonych przez niego i jego małżonkę zeznań podatkowych za rok 2006 (w przypadku rozliczenia za pośrednictwem płatnika – odpisów rocznego obliczenia podatku), a w przypadku nieskładania za ww. rok zeznań podatkowych stosownych zaświadczeń w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, zaświadczenia właściwego organu potwierdzającego, że jego małżonka posiada obecnie status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, odpisów złożonego przez niego zgłoszenia identyfikacyjnego (NIP-1 z załącznikiem NIP-B) wraz z aktualizacjami, wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez niego i jego małżonkę rachunków bankowych (w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego lub jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie na majątku wnioskodawcy, dokumentów obrazujących wysokość aktualnych zobowiązań wnioskodawcy (wobec ZUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, banków, dostawców mediów i innych podmiotów) wraz z dokumentami poświadczającymi wysokość uiszczonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kwot tytułem ww. zobowiązań (w tym zaległości podatkowych i składek ZUS) oraz dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez niego lub jego małżonkę kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych). Powyższe wezwanie wnioskodawca wykonał tylko częściowo, przesyłając dokumenty obrazujące wysokość dochodu (straty) uzyskanego za okres od stycznia do sierpnia 2007 r., odpis zeznania podatkowego złożonego przez wnioskodawcę za 2006 r., odpisy tytułów wykonawczych wystawionych w 2007 r. na łączną kwotę należności głównej 1.248,60 zł oraz odsetek 16 zł, dowodów uiszczenia w maju, czerwcu i lipcu br. zaległości podatkowych i składek ubezpieczeniowych w łącznej kwocie 3.265,40 (wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi), odpis protokołu zajęcia ruchomości, dokonanego w dniu 27 września 2005 r., odpis aktu notarialnego z dnia 24 lipca 2004 r. wyłączającego wspólność ustawową małżeńską pomiędzy wnioskodawcą a jego małżonką, odpis oświadczenia małżonki wnioskodawcy z dnia 24 lutego 2006 r. o osobistym prowadzeniu gospodarstwa rolnego oraz odpis zaświadczenia wójta gminy w ww. przedmiocie. Podkreślić należy, iż pomimo wyraźnego wezwania Sądu wnioskodawca nie przedłożył wyciągów z prowadzonych dla niego lub jego małżonki rachunków bankowych ani oświadczeń o ich nieposiadaniu, odpisu zeznania podatkowego za 2006 r. swojej małżonki ani zaświadczenia o jego niezłożeniu, odpisu złożonego przez niego zgłoszenia identyfikacyjnego, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego lub jego małżonkę pojazdów mechanicznych, jak również dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez niego i jego małżonkę kosztów utrzymania. Ujawnił za to pominiętą w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okoliczność dzierżawienia i osobistego prowadzenia przez jego małżonkę gospodarstwa rolnego o powierzchni 4,62 ha, jednakże pomijając kwestię uzyskiwanego z tego tytułu dochodu, a także wysokości otrzymywanych dopłat. W tym miejscu wskazać należy, że o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane nie pracującemu i nie posiadającemu żadnego majątku małżonkowi, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie w wyniku selektywnego przedkładania przez wnioskodawcę dokumentów źródłowych i ujawniania okoliczności faktycznych nie zostały wyjaśnione istotne wątpliwości dotyczące jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Sąd nie ma wiedzy o ilości i rodzaju posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków i lokat bankowych, wysokości zgromadzonych na nich środków pieniężnych, jak również księgowanych na nich w okresie ostatnich trzech miesięcy wpływów, co więcej nie ma żadnych informacji o wysokości dochodów uzyskiwanych przez małżonkę wnioskodawcy z prowadzonego gospodarstwa rolnego, jak również wysokości ponoszonych przez małżonków stałych kosztów utrzymania, jak również ilości i wartości posiadanych pojazdów mechanicznych. Ponadto przedłożone na wezwanie Sądu dokumenty nie potwierdzają ani wysokości wykazanego przez wnioskodawcę we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochodu uzyskiwanego z działalności gospodarczej, ani uiszczanych przez niego miesięcznie zaległości podatkowych i zaległych składek ubezpieczeniowych. Odnośnie do dochodu w wysokości około 4.000 zł miesięcznie wskazanego przez wnioskodawcę zauważyć należy, iż zgodnie z przedłożonymi dokumentami czerwiec br. wnioskodawca zakończył stratą (liczoną od początku roku) w wysokości 12.473,61 zł, w lipcu nie tylko odrobił ww. stratę, ale i osiągał dochód w wysokości 1.005,09 zł, w sierpniu br. jego dochód (liczony od początku roku) wyniósł już 8.572,14 zł, natomiast dokumentów dotyczących września wnioskodawca nie przedłożył. Odnośnie do spłacania przez wnioskodawcę zaległości w przybliżonej wysokości 2.000 zł miesięcznie wskazać trzeba, iż przedłożone dokumenty poświadczają uiszczenie zaległości: w maju br. na kwotę 265,40 zł, w czerwcu br. na kwotę 1000 zł, w lipcu br. na kwotę 2000 zł, natomiast dokumentów dotyczących sierpnia i września wnioskodawca nie przedłożył. Ze względu na powyższe Sąd nie mógł uznać, iż wnioskodawca dokonał wszelkich starań, by w sposób pełny zobrazować swoją sytuację finansową. W ocenie Sądu nieprzedłożenie przez wnioskodawcę wszystkich wskazanych w wezwaniu dokumentów, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Podkreślenia wymaga, iż to sam skarżący uniemożliwił Sądowi pełną jej ocenę. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec jego uchylania się od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.