I SA/Gd 599/13

Dnia 8 sierpnia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Kozik po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 14 lutego 2013 r., Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów za 2009 rok postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. W.K. wnioskiem z dnia 22 maja 2013 r. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a mianowicie zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i teściową, aktualnie nie osiąga dochodów, źródłem utrzymania rodziny są dochody osiągane przez żonę wnioskodawcy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 1.500,- zł miesięcznie oraz przyznana teściowej emerytura w wysokości 2.400,- zł miesięcznie. Wnioskodawca nie posiada majątku, natomiast jego żona jest właścicielką domu, w którym małżonkowie zamieszkują. W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych wnioskującego, pismem z dnia 10 czerwca 2013 r. zobowiązano wnioskodawcę do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Wnioskodawca został poinformowany, że niezastosowanie się do treści wezwania skutkować będzie rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Wskazano również, że wnioskodawca nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy została orzeczona separacja, a sam wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Wnioskodawca nie przedłożył żadnego z wymaganych dokumentów i oświadczeń. Postanowieniem z dnia 11 lipca 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy stwierdził, że sam wnioskodawca nie przesyłając stosownych dokumentów uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Zaniechanie wnioskodawcy w tym zakresie skutkowało niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W konsekwencji referendarz sądowy uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, że rozstrzygnięcie nie uwzględnia wystarczających – w jego ocenie – argumentów, które zostały przez niego podane a dotyczyły wykazania podstaw do zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej powoływana jako "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania oraz w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W niniejszej sprawie wobec stwierdzenia, że złożone przez skarżącego oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach jest niewystarczające – na podstawie art. 255 P.p.s.a. – zażądano przedłożenia w terminie 7 dni szeregu dokumentów obrazujących w szczególności wysokość uzyskiwanych przez małżonków dochodów, posiadanego majątku, wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę, jego żonę i teściową rachunków bankowych oraz comiesięcznych zobowiązań. W zakreślonym terminie skarżący nie przedłożył żadnych wymaganych dokumentów. Wbrew stanowisku skarżącego informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie pozwalają na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Wnioskodawca nie przedłożył bowiem żadnych dokumentów, które pozwoliłyby zweryfikować jego twierdzenie o nieosiąganiu dochodu. Nie przedłożył wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, jak również nie złożył oświadczenia o ich nieposiadaniu, czym uniemożliwił weryfikację złożonego oświadczenia w przedmiocie nieposiadania zasobów pieniężnych. Skarżący nie przedłożył także żadnych dokumentów, które potwierdzałyby stan majątkowy żony, w tym źródło i wysokość osiąganych przez nią dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, posiadanych rachunków bankowych, pojazdów mechanicznych. Tymczasem małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie SN z 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, LEX nr 6155, postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący nie przedstawił dokumentu potwierdzającego wysokość emerytury wypłacanej jego teściowej jak również jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego, że zaprzestał świadczenia pracy na rzecz dotychczasowego pracodawcy. W związku z zadeklarowanym brakiem dochodów nie złożył oświadczenia czy posiada status osoby bezrobotnej. Poza tym skarżący nie nadesłał dokumentów, które obrazowałyby wysokość miesięcznych wydatków małżonków i teściowej związanych z kosztami utrzymania. W ocenie Sądu skarżący prawidłowo pouczony, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty już z samego faktu nałożenia na niego zobowiązania w trybie art. 255 P.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jego możliwości płatniczych powinien wywieść, że zostanie obciążony negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 P.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 P.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 P.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.). Reasumując, z uwagi na uchylenie się od przedłożenia dokumentów lub złożenia oświadczeń pozwalających ocenić zasadność wniosku nie można przyjąć, że wnioskodawca dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową. W ocenie Sądu postępowanie wnioskodawcy nie pozwala na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. W związku z powyższym Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów, czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych wszystkich względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku orzekł jak w sentencji postanowienia.