I SA/Gd 600/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 6 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków G. S. i Z. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1998 rok postanawia odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy. G. i Z. małżonkowie S. wnioskami z dnia 12 lipca 2010 r. zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego w kwocie 961 zł. Ze złożonych przez każdego z małżonków oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe, źródłem ich utrzymania są dochody z prowadzonej przez nich działalności gospodarczej, z której średni miesięczny dochód w okresie od stycznia do maja 2010 r. wyniósł 3.934 zł, posiadają nieruchomość o powierzchni 1700 m2, z ich majątku prowadzona jest egzekucja – zajęte zostały zarówno rzeczy ruchome, jak i nieruchomości (przy czym nie podali podlegających zajęciu składników majtku). Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 27 lipca 2010 r. (doręczonym w dniu 30 lipca 2010 r.) wnioskodawcy zobowiązani zostali do przedłożenia w terminie 14 dni następujących dokumentów: (1) odpisów zeznań podatkowych złożonych przez małżonków za rok 2009, (2) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych oraz rachunków bankowych posiadanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji (wpływów, wpłat, przelewów), (3) dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego przez małżonków z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także kopii zgłoszenia NIP-1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami, (4) dokumentów z okresu ostatnich trzech miesięcy obrazujących wysokość ponoszonych przez małżonków wydatków związanych z miesięcznymi kosztami utrzymania (opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, ogrzewanie, telefon, inne), (5) dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec Skarbu Państwa, banków i innych podmiotów, (6) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawców pojazdów mechanicznych (podania ich marki, rodzaju, roku produkcji oraz aktualnej wartości). Jednocześnie poinformowano wnioskodawców, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawcy przedłożyli odpis zeznania podatkowego za rok 2009 (PIT-36), z którego wynika, że z tytułu działalności gospodarczej osiągnęli oni dochód w łącznej wysokości 15.043,96 zł, deklarując przychód w kwocie 2.964.871,86 zł oraz koszty jego uzyskania w kwocie 2.949.827,90 zł. Dołączono również informacje miesięczne o zaliczkach na podatek dochodowy za styczeń, luty i marzec 2010 r. oraz obliczenie dochodu za okres od stycznia do marca 2010 r. Wynika z nich, że małżonkowie prowadzą działalność gospodarczą w formie spółki jawnej, w której posiadają udziały po 50%. We wskazanym okresie z prowadzonej działalności handlowo-usługowej uzyskali oni przychody w wysokości 678.316,08 zł, ponieśli wydatki stanowiące koszty ich uzyskania w kwocie 655.749,72 zł, osiągając dochód w łącznej wysokości 22.566,36 zł. Z żądanych dokumentów wnioskodawcy przedstawili pisma naczelnika urzędu skarbowego z dnia 28 kwietnia 2010 r. w przedmiocie rozliczenia wpłat zaliczonych na poczet podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 1998-2001, stanu zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 1999-2000 na dzień 8 marca 2010 r., które wynosiły łącznie 284.662 zł (z odsetkami za zwłokę) oraz zajęcia ruchomości (dwóch samochodów marki [...] model [...], rok produkcji 2003 oraz [...], rok produkcji 2000) i wierzytelności (zasądzonych kosztów), a także odpisy postanowień naczelnika urzędu skarbowego z dnia 30 czerwca 2010 r. o zaliczeniu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2009 i dokonanej w dniu 7 czerwca 2010 r. wpłaty na poczet podatku dochodowego od osób fizycznych za 1998 r. i odsetek za zwłokę. Oświadczyli również, ze aktualnie nie posiadają pojazdów mechanicznych. Dokumentując wydatki związane z miesięcznymi kosztami utrzymania wnioskodawcy przedstawili kopie faktur VAT za wodę za okres od 29 kwietnia do 29 lipca 2010 r. na kwotę 142,72 zł oraz za energię elektryczną za okres od 7 maja do 23 października 2009 r. na kwotę 2.390,45 wraz z prognozą za okres od listopada 2009 r. do kwietnia 2010 r. na łączną kwotę 6.567,29 zł i za okres 23 października 2009 r. do 23 kwietnia 2010 r., w której wykazano nadpłatę w kwocie 1.418,34 zł wraz z prognozą za okres od maja do października 2010 r. na łączną kwotę 8.783,95 zł. Analiza materiału dowodowego wskazuje, że skarżący nie przedłożyli wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny ich sytuacji finansowej, która w dalszym ciągu budzi wątpliwości. Nie wykazali zatem, że spełniają ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, iż uchylenie się przez stronę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl., postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). W niniejszej sprawie skarżący uchylili się od przedłożenia dokumentu istotnego dla dokonania oceny ich możliwości płatniczych, tj. wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, w tym także związanych z prowadzoną przez nich działalnością gospodarczą. Zauważyć należy, że w wezwaniu wyraźnie zaznaczono, jakie okoliczności wymagają potwierdzenia stosownymi dokumentami. Wnioskodawcy zobowiązani zostali do udokumentowania stanu zgromadzonych na rachunkach bankowych środków pieniężnych (bądź też ich braku), wyciągami z kont, które zawierałyby historię dokonywanych transakcji i salda. Wnioskodawcy uchylili się również od przedłożenia dokumentów księgowych dotyczących wysokości osiągniętych w okresie ostatnich trzech miesięcy przychodów z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Uznać należy, że powyższemu żądaniu nie czynią zadość złożone przez małżonków dokumenty obrazujące wysokość osiągniętych przez nich przychodów i dochodów oraz poniesionych kosztów uzyskania przychodów w okresie od stycznia do marca br. Wezwanie z dnia 27 lipca 2010 r. zostało bowiem doręczone wnioskodawcom w dniu 30 lipca 2010 r. Tym samym zobowiązani zostali do przedstawienia stosownych dokumentów w tym zakresie za maj, czerwiec i lipiec br. Na marginesie jedynie wskazać trzeba, że średni miesięczny dochód z wykonywanej przez wnioskodawców działalności gospodarczej w okresie od stycznia do marca br. wyniósł 7.522,12 zł i wielokrotnie przewyższa kwotę powstałych w niniejszej sprawie kosztów sądowych (wpisu od skargi). Natomiast wątpliwości budzi wysokość ponoszonych i udokumentowanych przez małżonków wydatków oraz rzeczywisty ich stan majątkowy. Zauważyć bowiem należy, że miejsce poboru energii i wody jest tożsame z miejscem prowadzenia przez wnioskodawców działalności gospodarczej. Można zatem przyjąć, iż w części zaliczane są one do wydatków (kosztów) związanych z wykonywaniem działalności, które pomniejszają kwotę uzyskanych przychodów. W konsekwencji nie mogą zostać uwzględnione przy określeniu, jaka kwota dochodu faktycznie pozostaje do dyspozycji wnioskodawców. W odniesieniu zaś do stanu majątku wnioskodawców podnieść trzeba, że z jednej strony wnioskodawcy wskazali, że poza nieruchomością o powierzchni 1700 m2 nie posiadają innego majątku, z drugiej zaś wyjaśnili, że zarówno rzeczy ruchome, jak i nieruchomości zostały zajęte w ramach prowadzonej egzekucji. Nie podali jednak z jakich konkretnie składników majątku prowadzona jest egzekucja, a z nadesłanego pisma naczelnika urzędu skarbowego wynika, że dokonano zajęcia dwóch samochodów marki [...]. Wyjaśnić należy, że samo zajęcie przez organ egzekucyjny nie skutkuje utratą prawa własności, czy też posiadania. Nadto, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.) zajęte ruchomości, jak i nieruchomości mogą one pozostawać w zarządzie zobowiązanego, który ma prawo rozporządzania nimi w granicach zwykłego zarządu, tzn. podejmowania czynności polegających na zwykłej, codziennej eksploatacji rzeczy (i przedsiębiorstwa), na dokonywaniu czynności niezbędnych do utrzymania działalności w określonej sferze stosunków prawnych, na zaciąganiu zobowiązań w związku z tą działalnością, zawieraniu umów dzierżawy, najmu (por. K. Piasecki, Kodeks cywilny. Księga Pierwsza. Część ogólna. Komentarz, Zakamycze, 2003). Rozpoznając sprawę z wniosku małżonków o przyznanie prawa pomocy wzięto także pod uwagę okoliczność prowadzonej egzekucji oraz stan należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych. Prowadzona bowiem względem majątku wnioskodawców egzekucja sama w sobie nie może stanowić okoliczności, która w rozpoznawanej sprawie uzasadniałaby zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Nie sposób też pominąć faktu, że pomimo zastosowania środków egzekucyjnych, małżonkowie z tytułu prowadzonej działalności handlowo-usługowej osiągają znaczne przychody. Dla przypomnienia, w roku 2009 wyniosły one 2.964.871,86 zł, zaś w okresie od stycznia do marca br. – 678.316,08 zł. Z tych wszystkich względów uznano, iż skarżący nie udowodnili, że spełniają ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.