I SA/Gd 603/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Oleś, Sędziowie Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), Sędzia NSA Ewa Kwarcińska, Protokolant Sekretarz Sądowy Sylwia Górny, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 listopada 2009 r. sprawy ze skargi W. R. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku uchyla zaskarżone postanowienie. Pismem z dnia 31 grudnia 2008 r. W. R. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Decyzją z dnia 27 lutego 2009 r. (doręczoną 9 marca 2009 r.) Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia powyższych należności. Pismem złożonym 24 marca 2009 r. W. R. zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy. Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2009 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że wobec stwierdzenia wniesienia środka zaskarżenia z uchybieniem terminu, wezwano skarżącą do uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nastąpiło bez jej winy. Organ wyjaśnił, że w odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca wyjaśnił, że okres przełomu zimowo – wiosennego był dla jej rodziny bardzo trudny. Skarżąca i jej dzieci przebyły infekcje grypowe z powikłaniami, zapalenie oskrzeli. Organ uznał, że skarżąca nie przedstawiła dostatecznych podstaw pozwalających na przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ ocenił, że w sprawie nie uprawdopodobniono, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy skarżącej. Organ wskazał, że choroba nie jest sama w sobie okolicznością zwalniającą z obowiązku dotrzymania terminu, ponieważ strona może złożyć lub nadać wniosek za pośrednictwem osoby trzeciej, chyba, że nie było to w ogóle możliwe, czego, w przekonaniu organu, w niniejszym postępowaniu nie udowodniono. W tej sytuacji organ uznał, że wniosek skarżącej winien zostać pozostawiony bez rozpoznania – w myśl przepisu art. 58 k.p.a. Organ pouczył skarżącą, że w przypadku wystąpienia nowych okoliczności w sprawie możliwe będzie złożenie kolejnego wniosku u umorzenie. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie podnoszono, że organ administracji nie uwzględnił sytuacji życiowej, w jakiej znalazła się skarżąca. Skarżąca wyjaśniła, że z powodu choroby alkoholowej męża, której skutkiem była ostra niewydolność trzustki, musiała zmienić miejsce zamieszkania i poświęcić się opiece nad mężem, który przebywał w szpitalu. Skarżąca wyjaśniła, że mąż, mimo obietnic, wrócił do picia, a ona wraz z czworgiem dzieci przeżywała gehennę, w domu panowała przemoc i agresja. Skarżąca leczyła się w poradni zdrowia psychicznego. W. R. argumentowała, że umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie pozwoli jej uporządkować sprawy formalno – prawne. Wyjaśniła, że obecnie pozostaje w separacji z mężem, doskonali zawód, opiekuje się dziećmi i próbuje zacząć życie na nowo. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania. Sąd stwierdzi nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny nieważności decyzji określone w art. 156 k.p.a. lub innych ustawach szczególnych, w tym w Ordynacji podatkowej. Z przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 r., nr 153, poz. 1270), zwanej dalej p.p.s.a., wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Mając na względzie zakreślony powyższymi przepisami zakres swej kognicji Sąd w pierwszej kolejności uznał, że zarzuty zgłoszone przez skarżącą pozostają bez wpływu na ocenę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Postanowienie organu ma bowiem wyłącznie charakter formalny, organ nie badał sprawy pod względem merytorycznym i nie odnosił się do argumentów strony uzasadniających umorzenie wskazanych wyżej zobowiązań. Okoliczności podnoszone przez stronę mogą zostać zbadane wyłącznie przy kontroli rozstrzygnięcia, które weryfikowałoby zasadność wniosku o umorzenia, natomiast w niniejszym postępowaniu Sąd kontroluje postanowienie, w którym oceniano, czy istniały przyczyny, które uniemożliwiły stronie terminowe złożenie środka zaskarżenia od postanowienia o odmowie umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i FP i FGŚP. Zgodnie z normą wynikającą z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi, zatem w sprawie niniejszej Sąd pomimo braku w skardze zarzutów dotyczących zasadności odmowy przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, Sąd zweryfikował prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia w świetle regulacji z art. 58 k.p.a., wedle której w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). Z powyższego wynika, że przywrócenie terminu warunkowane jest wystąpieniem łącznie 4 przesłanek, mianowicie musi zostać złożona prośba o przywrócenie terminu, prośba ta musi być wniesiona w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, strona musi uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia środka zaskarżenia i dopełnić czynności, dla której określony był termin jednocześnie z wniesieniem wniosku o przywrócenie terminu. Odnośnie do pierwszej przesłanki podkreślić trzeba, że "nie jest możliwe przywrócenie terminu z urzędu - bez złożenia stosownego wniosku przez osobę zainteresowaną" (H. Knysiak-Molczyk: Problematyka wstępnego postępowania odwoławczego, Glosa 2000, nr 12, s. 6). Sam fakt dokonania określonej czynności po terminie nie może być podstawą do domniemania, że osoba zainteresowana składa wniosek o przywrócenie terminu. W ocenie Sądu w sprawie niniejszej właściwym działaniem organu byłoby zwrócenie się do strony o wyjaśnienie, czy jej intencją było również wnioskowanie o przywrócenie uchybionego terminu. Jednocześnie, zdaniem Sądu, należy zwrócić uwagę, że jeśli organ w kierowanym do strony piśmie wyjaśnia istotę instytucji prawnej i zobowiązuje stronę do uzupełnienia braków pisma powinien to czynić, w miarę możliwości, w sposób dla strony zrozumiały. Organ winien mieć na uwadze, że nie zawsze dosłowne przytoczenie przepisu jest dla strony dostatecznie czytelne i starać się wyjaśnić stronie, w jaki sposób może uprawdopodobnić brak winy poprzez, chociażby podanie przykładu. Wprawdzie nie jest to wymóg bezwzględny, jednak w sytuacji, gdy z akt sprawy wynika, że strona jest osobą nie posiadającą dostatecznego rozeznania w przepisach prawnych, organ winien dostosować sposób pouczenia do możliwości strony. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ winien zastosować się do oceny prawnej wyrażonej w niniejszym uzasadnieniu. Sąd uznał za stosowne zwrócić uwagę, że w przepisie art. 58 k.p.a. jest mowa o "uprawdopodobnieniu" okoliczności dowodzących braku winy w uchybieniu terminu, a więc środku zastępczym, nie dającym pewności, jak dowód, lecz jedynie uwiarygodniającym twierdzenie strony o istnieniu okoliczności przez nią niezawinionych. Odnosząc powyższe do pisma skarżącej zauważyć należy, że wskazała ona na chorobę, jako przyczynę uniemożliwiającą jej złożenie środka zaskarżenia w terminie, zatem stosowną argumentacją uwiarygodniała zdaniem Sądu swoją staranność przy dokonywaniu czynności procesowych oraz fakt, że przeszkoda w dokonaniu czynności była od niej niezależna. W tej sytuacji organ winien, mając na względzie podstawowe zasady postępowania, wynikające z art. 7, 8 i 9 k.p.a., powiadomić stronę o warunkach pozytywnego rozstrzygnięcia pisma oraz wezwać do złożenia stosownych, szczegółowych wyjaśnień i dokumentów. Mając na uwadze powyższe uchybienia, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.