I SA/Gd 603/18

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 9 siernia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. Ł. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu za 2010 r. postanawia: odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 5 lipca 2018 r. skarżąca M. Ł. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) – zwanej dalej p.p.s.a.– przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na podstawie wskazanego przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 11 lipca 2018 r. wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia w terminie 7 dni wskazanych dokumentów, w tym m.in. obrazujących sytuację majątkową i finansową jej małżonka, tj. oświadczenia w przedmiocie składników majątku małżonka, o których mowa w rubryce nr 7 formularza PPF, oraz przedłożenia dokumentów na okoliczność źródła i wysokości jego dochodów. W odpowiedzi na powyższe wezwanie w zakresie sytuacji finansowej i majątkowej małżonka wnioskodawczyni przedłożyła dodatkowe oświadczenie z dnia 19 lipca 2018 r., w którym podała, iż jej małżonek z nią nie zamieszkuje oraz że żaden z małżonków nie zainicjował postępowania zmierzającego do separacji bądź rozwodu, gdyż nie było to konieczne. Z akt sprawy wynika ponadto, iż w 2005 r. małżonkowie znieśli wspólność majątkową. Odnosząc się do powyższego, wskazać należy, iż małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody czy oszczędności drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje zatem tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku jej współmałżonka. Zarówno okoliczność istniejącego w małżeństwie wnioskodawczyni ustroju rozdzielności majątkowej, jak i fakt osobnego zamieszkiwania małżonków w sytuacji niepodejmowania przez nich jakichkolwiek działań zmierzających do rozwiązania małżeństwa nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia przez wnioskodawczynię informacji oraz dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonka. Z oświadczenia wnioskodawczyni o jej stanie rodzinnym, majątku i dochodach z dnia 5 lipca 2018 r., złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), oraz przedłożonych przez nią na wezwanie referendarza sądowego dodatkowych oświadczeń z dnia 19 lipca 2018 r. i odpisu zeznania podatkowego PIT-36 za 2017 r. wynika, iż za 2017 r. wykazała w zeznaniu stratę w wysokości 7.012,25 zł z pozarolniczej działalności gospodarczej, z dniem [...] lutego 2018 r. zaprzestała prowadzenia tej działalności, nie zarejestrowała się jako osoba bezrobotna, utrzymuje się z prac dorywczych, za które otrzymuje wynagrodzenie gotówką. Wysokości tego wynagrodzenia jednakże nie można zweryfikować, gdyż wnioskodawczyni nie przedłożyła – pomimo wezwania w tym przedmiocie – żadnych dokumentów na tę okoliczność. Podobnie jak nie przedłożyła – mimo wyraźnego wezwania – wyciągów z prowadzonych dla niej rachunków bankowych, ograniczając się do wymienienia ich numerów oraz wskazania banków, które je prowadzą, oraz oświadczenia, że od 2013 r. z nich nie korzysta. Podkreślenia wymaga, iż wnioskodawczyni została wezwana do przedłożenia wyciągów obrazujących historię i salda posiadanych rachunków od 1 marca br., a w przypadku ich zamknięcia (w związku z zaprzestaniem działalności) do przedłożenia zaświadczenia z banku o ich likwidacji. Wnioskodawczyni zaś powyższego nie uczyniła. W konsekwencji salda tych rachunków pozostają nieznane. Nadto podkreślenia wymaga, iż wnioskodawczyni zamieszkuje wspólnie z córką, która każdego miesiąca otrzymuje środki na utrzymanie od swojego ojca, tj. małżonka wnioskodawczyni, oraz z dwoma dorosłymi synami, którzy, jak wskazała, ponoszą wszelkie koszty utrzymania zajmowanej nieruchomości, zaś wnioskodawczyni nie pokrywa żadnych stałych wydatków i zobowiązań, o których mowa w rubryce nr 11 formularza PPF. Niejasne jest również, dlaczego w opisanych okolicznościach wnioskodawczyni nie uwzględniła żadnego z synów w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wpisując do niego jedynie córkę. Należy w tym miejscu zauważyć, iż prowadzenie odrębnego gospodarstwa domowego wiąże się z koniecznością samodzielnego ponoszenia kosztów zajmowanej nieruchomości lub chociażby partycypacji w tych kosztach. Wnioskodawczyni nie przedłożyła również – pomimo wezwania – żadnych dokumentów na okoliczność prowadzonej z jej majątku egzekucji. Nie jest zatem znana aktualna wysokość dochodzonych należności ani rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych. Wybiórcze przedkładanie przez wnioskodawczynię dokumentów obrazujących jej sytuację finansową, budzi uzasadnione wątpliwości co do rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Wobec powyższego stwierdzić należy, iż przedłożony niepełny materiał dowodowy nie pozwala przyjąć, iż wnioskodawczyni nie ma obecnie realnych możliwości płatniczych poniesienia, bez uszczerbku koniecznego utrzymania, kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w szczególności należnego na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi. Należy bowiem mieć na uwadze pogląd ugruntowany w sądownictwie administracyjnym, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet konkretnego postępowania sądowego, i aktualnych możliwości płatniczych strony. Z tych względów uznano, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.