I SA/Gd 606/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędziowie Sędzia NSA Ewa Kwarcińska, Asesor WSA Danuta Oleś (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Zalewska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi Firmy A spółki z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty oddala skargę. Podstawą wydanego rozstrzygnięcia był ustalony w sprawie następujący stan faktyczny. Działający jako organ egzekucyjny Naczelnik Urzędu Skarbowego na wniosek wierzycieli: Urzędu Gminy, Naczelnika Urzędu Skarbowego, Urzędu Wojewódzkiego, Urzędu Wojewódzkiego oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] Inspektorat w [...] prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku J. i W. B. Zawiadomieniem z dnia 6 grudnia 2004 r., dokonano zajęcia wierzytelności jaka z tytułu umowy dzierżawy przysługiwała zobowiązanym J. i W. B. wobec A. spółki z o.o. z siedzibą w K. (dalej zwana spółką A.). Pismem z dnia 13 grudnia 2004 r. dłużnik zajętej wierzytelności uznał zajęcie wierzytelności i zobowiązał się przekazywać potrącone należności od stycznia 2005 r. W związku z brakiem przekazywania zajętych kwot, organ egzekucyjny w dniu 6 grudnia 2006 r. przeprowadził w spółce A. kontrolę prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego. W następstwie dokonanej kontroli ustalono, że w dniu 1 kwietnia 2004 r. W. B. i J. B. zawarli ze spółką A. umowę dzierżawy, na podstawie której wydzierżawili tejże spółce nieruchomość położoną w miejscowości K. W umowie ustalono wysokość czynszu dzierżawnego w wysokości 2.400 zł , płatnego do 10 dnia każdego miesiąca. Spółka A. na podstawie faktur VAT Nr [...] o wartości 12.566 zł, Nr [...] o wartości 12.566 zł, Nr [...] o wartości 9.638 zł , Nr [...] o wartości 9.638 zł, Nr [...] o wartości 15.555 zł, Nr [...] o wartości 15.555 zł zgłosiła do potrącenia wierzytelność, jak przysługiwała spółce z tytułu dokonanych na nieruchomość nakładów z wzajemną wierzytelnością, jaką wobec spółki, z tytułu czynszu, dysponowali W. i J. B. Potrącenia miały zostać dokonywane począwszy od miesiąca lipca 2005 r. Według wyliczeń dokonanych przez organ egzekucyjny, przy uwzględnieniu kwot wynikających z w/w faktur VAT, na spółce A. ciążyło zobowiązanie w wysokości 14.400 zł (po 2.400 zł za każdy miesiąc od stycznia do czerwca 2005 r.). W dniach 21 lutego 2005 r. i 30 czerwca 2005 r. na konto Urzędu Skarbowego, z tytułu zajęcia wierzytelności wpłynęło po 1.200 zł (łącznie 2.400 zł). Mając na uwadze wyniki kontroli, stwierdzając bezpodstawne uchylanie się od przekazania zajętej wierzytelności, Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] określił dłużnikowi zajętej wierzytelności wysokość nieprzekazanej kwoty w wysokości 12.000 zł. Po rozpatrzeniu wniesionego przez spółkę A. zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. W uzasadnieniu postanowienia, przytaczając treść art. 71a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. – dalej zwana "u.p.e.a.") wskazał, iż kontrola przeprowadzona w spółce A. wykazała bezpodstawne uchylanie się od przekazania zajętej wierzytelności. Taka sytuacja uzasadniała tym samym określenie wysokości nieprzekazanej kwoty. Organ zaznaczył, że ze znajdującego się w aktach sprawy protokołu kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego wynika, iż do dnia jego sporządzenia spółka A. nie przekazała kwoty 12.000 zł z tytułu zajętej wierzytelności. Jednocześnie S. S. – prezes zarządu spółki A. nie złożył do protokołu jakichkolwiek wyjaśnień i oświadczeń. Od postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej spółka A. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jego uchylenie w całości. Uzasadniając swoje stanowisko skarżąca spółka podała, że strony umowy dzierżawy uzgodniły, iż dzierżawca tj. spółka A. może potrącić z czynszu dzierżawy m. in. poniesione przez siebie koszty napraw i ulepszeń dzierżawionej nieruchomości. Organ podatkowy zajął wierzytelności dłużników z tytułu czynszu dzierżawy, a dzierżawca zobowiązał się do uiszczania czynszu dzierżawy do rąk organu podatkowego począwszy od stycznia 2005 r. W okresie od lipca 2005 r. do sierpnia 2006 r. dzierżawca wystawił dłużnikom sześć faktur VAT opiewających na łączną kwotę 75.518 zł oraz zgłosił wierzytelności z w/w faktur do potrącenia z czynszem dzierżawy. Zdaniem skarżącej, zgłoszenie wierzytelności do potrącenia oznacza, że kolejnym niezaspokojonym wierzytelnościom dłużników z tytułu czynszu dzierżawy, dzierżawca przeciwstawia swoje własne wierzytelności z tytułu poniesionych na nieruchomość nakładów. Nie jest więc tak, jak przyjął organ podatkowy, że dzierżawca może rozpocząć potrącanie dopiero od lipca 2005 r. tj. od wystawienia pierwszej faktury. Jednocześnie wskazując na treść art. 498 kodeksu cywilnego skarżąca spółka podkreśliła, że w chwili dokonania potrącenia dysponowała własnymi, wymagalnymi wierzytelnościami wobec wydzierżawiających, które wynikały z 6 faktur VAT, a przy tym istniał po jej stronie wymagalny dług w postaci zaległego czynszu dzierżawy. Zgłoszenie przez skarżącą własnych wierzytelności do potrącenia z wymagalnymi długami spowodowało umorzenie tych ostatnich do wysokości wierzytelności niższej. Mając powyższe na uwadze skarżąca zaznaczyła, że organ podatkowy II instancji w ogóle nie odniósł się do cywilno-prawnych skutków dokonanego potrącenia, zajmując się jedynie formalno - prawnym aspektem dokonanego zajęcia. Reasumując spółka A. podkreśliła, że na skutek złożonego oświadczenia o potrąceniu, wydzierżawiającym nie służy wobec niej żadna wierzytelność, albowiem została ona umorzona do pełnej wysokości czynszu dzierżawy za kolejne miesiące jej trwania, czyli także do kwoty 12.000 zł. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Dodał przy tym, że w rozpatrywanej sprawie dokonywanie potrąceń było możliwe od miesiąca lipca 2005 r., kiedy to wystawiona została pierwsza faktura VAT. Nie istniała natomiast możliwość potrącenia zajętej wierzytelności w okresie od 1 stycznia 2005 r. do 30 czerwca 2005 r., albowiem kwoty wynikające z zajętej wierzytelności, dłużnik winien był przekazywać na rachunek organu egzekucyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skargę należało oddalić, gdyż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Stan faktyczny sprawy nie jest między stronami sporny, a istota sporu sprowadza się do kwestii czy spółka A. mogła nie przekazywać na konto organu egzekucyjnego kwot z tytułu czynszu dzierżawnego należnego za okres od stycznia do czerwca 2005 r. powołując się na dokonanie potrącenia. Przepis art. 71a § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. – zwanej dalej "u.p.e.a.") przewiduje, iż organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, z zastrzeżeniem § 2. Jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie (art. 71a § 9 u.p.e.a.). Zgodnie z art. 498 § 1 kodeksu cywilnego, gdy obie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości, oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Potrącenie jest więc formą wykonania zobowiązania, do którego, w myśl art. 503 kodeksu cywilnego, stosuje się przepisy o zaliczeniu zapłaty. Warunki i skutki potrącenia określają przytoczone niżej przepisy, z których wynika, że: 1) potrącenie dokonuje się przez oświadczenie złożone drugiej stronie i ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe (art. 499 kodeksu cywilnego), 2) wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej (art. 498 § 2 kodeksu cywilnego), 3) zajęcie wierzytelności przez osobę trzecią wyłącza umorzenie tej wierzytelności przez potrącenie tylko wtedy, gdy dłużnik stał się wierzycielem swego wierzyciela dopiero po dokonaniu zajęcia albo gdy wierzytelność stała się wymagalna po tej chwili, a przy tym później, aniżeli wierzytelność zajęta (art. 504 kodeksu cywilnego). Zgodnie z art. 89 § 2 u.p.e.a, zajęcie wierzytelności dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia. W ocenie Sądu brak było podstaw do potrącenia przez spółkę A. wierzytelności z tytułu przedłożonych faktur, gdyż wierzytelność z nich wynikająca powstała już po dacie dokonania zajęcia przez organ egzekucyjny i stała się wymagalna też po tej dacie. W sprawie miała miejsce sytuacja, o której mowa w art. 504 kodeksu cywilnego, gdyż spółka stała się wierzycielem względem wydzierżawiających dopiero po dokonaniu zajęcia. Zajęcie egzekucyjne tych należności należy więc uznać za skuteczne, co oznacza, że istniały podstawy do wydania postanowienia zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia z Naczelnika Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...]. Nie ma racji strona skarżąca twierdząc, iż źródeł jej prawa do potrącenia wierzytelności względem W. i J. B. z czynszem dzierżawnym należy upatrywać w umowie dzierżawy z dnia 1 kwietnia 2004 r. Samodzielną podstawę do dokonania potrącenia stanowi bowiem przepis art. 498 § 1 kodeksu cywilnego, przy czym, aby dokonać skutecznego potrącenia muszą zostać spełnione muszą zostać wymienione w tym przepisie warunki tj. istnienie wierzytelności i jej wymagalność. Rację ma Dyrektor Izby Skarbowej, iż wierzytelności z tytułu przedłożonych przez spółkę A. faktur, powstawały dopiero w dacie ich wystawienia tj. po dniu 1 lipca 2005 r., a więc nie mogły zostać skutecznie potrącone z wierzytelnością z czynszu dzierżawnego za okres od stycznia do czerwca 2005 r. W tej sytuacji, skarżąca spółka jako dłużnik zajętej wierzytelności zobowiązana była przekazywać należności z czynszu dzierżawnego na konto organu egzekucyjnego. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, którego kognicja ogranicza się do badania zaskarżonych orzeczeń pod względem ich legalności, a więc zgodności z powszechnie obowiązującym prawem materialnym i procesowym, nie stwierdzając przy wydaniu zaskarżonego postanowienia naruszenia prawa mającego wpływ na wynik sprawy, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.