I SA/Gd 613/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 6 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu "A" Sp. z o.o. z siedzibą w G. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 września 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia 29 lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od kwietnia do sierpnia 2010 roku postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 6 września 2016 r. Wnioskiem zawartym w skardze, złożonym na formularzu PPPr w dniu 13 czerwca 2016 r. pełnomocnik strony skarżącej zwróciła się o przyznanie spółce prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Do wniosku dołączono odpisy: (-) bilansu na dzień 31 grudnia 2015 r. oraz rachunku zysków i strat za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2015 r., (-) umowy kredytu w rachunku bieżącym udzielonego przez "B" S.A. w dniu 14 stycznia 2015 r. wraz z przedsądowym wezwaniem do zapłaty kwoty 409.222,58 zł z dnia 2 marca 2016 r.; (-) harmonogram spłat kredytu zaciągniętego w "C" S.A. w kwocie 408.250,82 zł na okres od 1 listopada 2015 r. do 1 października 2016 r.; (-) listy blokad na łączną kwotę 175.998,21 zł dokonanych na rachunku spółki w "B" S.A.; (-) zawiadomień z dnia 12 października 2015 r. oraz z dnia 15 stycznia 2016 r. o zajęciu (w tym zabezpieczającym) odpowiednio do kwoty 152.619 zł i 164.989,81 zł z tytułu należności podatkowych spółki; (-) decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia 19 października 2015 r. i 29 lutego 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług. W złożonym oświadczeniu o majątku i dochodach spółki pełnomocnik podała, że kapitał zakładowy spółki wynosi 50.000 zł, wartość jej środków trwałych wynosi 0 zł, ostatni rok obrotowy zakończyła stratą w wysokości 206.674,96 zł, na dzień złożenia wniosku spółka nie posiadała środków pieniężnych w kasie ani też na rachunku w "B", którego saldo jest ujemne i wynosi 420.000 zł (konto to związane było z udzielonym kredytem i zostało zamknięte). Pełnomocnik wyjaśniła, że na skutek postępowań egzekucyjnych spółka naruszyła postanowienia umowy kredytu bankowego, co skutkowało koniecznością jego natychmiastowej spłaty. Z tej przyczyny spółka znalazła się w bardzo ciężkiej sytuacji finansowej i nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z dołączonych dokumentów wynika, że w roku 2015 przychody spółki ze sprzedaży wyniosły 7 mln 738.539,88 zł netto, uzyskała także przychody operacyjne w wysokości 284.236,59 zł i osiągnęła zysk wysokości 99.647,81 zł netto, zaś podana przez pełnomocnik strata została poniesiona w latach ubiegłych, spółka posiadała aktywa obrotowe o łącznej wartości 1 mln 661.004,38 zł. Odpowiadając na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 23 czerwca 2016 r. pełnomocnik strony skarżącej nadesłała: - odpis zeznania podatkowego za rok 2015 (CIT-8), w którym wykazała stratę w wysokości 164.265,66 zł, deklarując przychody w kwocie 7 mln 761.098,38 zł i koszty ich uzyskania w wysokości 7 mln 925.364,04 zł; - odpis informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego spółki za rok obrotowy 2015; - odpisu rachunku zysków i strat sporządzonego na koniec kwietnia i maja 2016 r., z którego wynika, że przychody netto spółki ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów ww. miesiącach wyniosły odpowiednio 299.373,28 zł, zaś w maj br. – 342.986,71 zł, jednocześnie spółka poniosła stratę o wartości netto 30.282,93 zł i 32.009,91 zł; - odpisów deklaracji VAT-7 za grudzień 2015 r. i styczeń 2016 r., w których zadeklarowała dostawę towarów odpowiednio o wartości 602.800 zł i 226.760 zł; - kopie wyciągów z rachunków bankowych w "D" oraz w "B" za okres od 1 kwietnia do 30 czerwca 2016 r., których salda końcowe wynosiły odpowiednio -707,50 zł i 0 zł; - odpis bilansu sporządzonego na koniec kwietnia i maja 2016 r., z którego wynika, że wartość aktywów trwałych spółki wynosi 0 zł, spółka posiada aktywa obrotowe, które wynoszą 1 mln 643.394,81 zł, w tym należności o wartości 786.020,77 zł, natomiast jej zobowiązania wynoszą 1 mln 299.404,87 zł; - dodatkowe oświadczenie spółki, w którym podała, że do jej stałych wydatków należą obsługa księgowa, wynagrodzenia pracowników oraz opłaty za lokal i są one finansowane z przychodów spółki. Postanowieniem z dnia 6 września 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Zdaniem referendarza sądowego, sytuacja finansowa spółki nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Spółka w istocie nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności, gdyż przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności na dużą skalę. Referendarz sądowy podkreślił, że wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad osiągniętym przychodem, a to oznacza jedynie brak dochodu do opodatkowania. W dniu 16 września 2016 r. skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości, poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że rozstrzygnięcie odmawiające przyznania prawa pomocy prowadzi do nieuzasadnionego pozbawienia jej drogi sądowej w sprawie. Skarżąca podkreśliła, że uzyskane przychody przekazuje w całości na wydatki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Nie bez znaczenia jest też fakt, że wobec spółki toczy się postępowanie egzekucyjne, jak również zaszła konieczność natychmiastowej spłaty przez spółkę kredytu bankowego, zaciągniętego w "B", którego miesięczna spłata wynosi 4.967,59 zł. Dodatkowo spółka uiszcza raty leasingu za dwa samochody osobowe marki BMW. Nadto wydatki skarżącej dodatkowo obciążają koszty związane z wynajmem działki zbudowanej budynkiem usługowym oraz wiatą magazynową oraz z pomieszczenia biurowego. W związku z tym skarżąca stwierdziła, że znajduje się w trudnej sytuacji, a utrzymanie w mocy kwestionowanego postanowienia spowoduje, że stanie przed widmem niewypłacalności, z którym z dużą dozą prawdopodobieństwa może sobie nie poradzić. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie został złożony w dniu 13 czerwca 2016 r., a więc do jego rozpatrzenia zastosowanie znajdą przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 - dalej jako "p.p.s.a.", w brzmieniu obowiązującym po dniu 15 sierpnia 2015 r., co wynika z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658). Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 2 p.p.s.a. Brzmienie powołanego przepisu wskazuje, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. Spełnienie przez wnioskodawcę przesłanek ekonomicznych w nim wskazanych nie obliguje do przyznania prawa pomocy. Podkreślić przy tym należy, że rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie prawidłowo referendarz sądowy przyjął, że skarżąca nie wykazała, iż spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy. Przeciwko przyjęciu, że spółka nie ma realnych możliwości finansowych na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie w całości świadczą znaczne przychody ze sprzedaży krajowej i zagranicznej, jakie uzyskała ona w roku 2015 (ponad 7 mln zł) oraz uzyskuje nadal (w kwietniu i maju br. wyniosły one łącznie 642.259,99 zł); fakt, że pomimo braku środków w kasie i na rachunkach bankowych, z których wyciągi przedłożyła, posiada ona środki na pokrycie stałych wydatków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz okoliczność, że pomimo trudności wciąż prowadzi działalność w znacznym rozmiarze. Zdaniem Sądu, spółka w istocie nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności, gdyż przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności na dużą skalę. Trafnie referendarz sądowy argumentował, że wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad osiągniętym przychodem, a to oznacza jedynie brak dochodu do opodatkowania (brak obowiązku zapłaty podatku dochodowego). Wykazanie straty nie jest natomiast równoznaczne z brakiem środków finansowych, co zresztą potwierdzają zapisy w sprawozdaniu finansowym spółki za rok 2015, w którym spółka wykazała zysk netto w wysokości 99.647,81 zł, mimo że w zeznaniu podatkowym za ten rok wykazała stratę w wysokości 164.265,66 zł. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą, a stałe wydatki związane z jej wykonywaniem (przy czym nie podała ich wysokości) finansuje z osiąganych bieżących przychodów, pomimo że wykazuje stratę. Skarżąca akcentowała, że znalazła się w trudnej sytuacji finansowej ze względu na toczące się postępowania egzekucyjne oraz konieczność natychmiastowej spłaty kredytu zaciągniętego w "B". Zauważyć należy, że powoływane przez stronę okoliczności zaistniały już w roku 2015, a mimo to spółka podjęła decyzję o kontynuacji działalności gospodarczej w dotychczasowym rozmiarze, bez konieczności jej ograniczania (pkt 2 ppkt 4 dodatkowych informacji i objaśnień do sprawozdania finansowego za rok 2015). Co więcej, egzekucja prowadzona z rachunku bankowego spółki w "B" na podstawie tytułów z dnia 13 maja, 29 września, 4 października i 8 grudnia 2015 r. oraz 11 stycznia 2016 r. – jak wynika z opisu blokady – została zawieszona. Natomiast kredyt zaciągnięty w "B" na podstawie umowy z dnia 14 stycznia 2015 r. spółka była zobowiązana spłacić do 31 grudnia 2015 r., co wynika wprost § 3 pkt 2 umowy. Przedsądowe wezwanie do zapłaty należności z tego tytułu zostało skierowane do spółki w dniu 2 marca 2016 r. Stwierdzić zatem należy, że kredyt ten nie został spółce – jak podnosi pełnomocnik – wypowiedziany nagle. Spółka była zobowiązana do jego spłaty do dnia 31 grudnia 2015 r., o czym wiedziała w momencie zawarcia umowy. Należy również odnotować, że skarżąca posiada także kredyt w "C" S.A., którego miesięczna spłata wynosi 4.967,59 zł, uiszcza raty leasingu za dwa samochody osobowe marki BMW 420 o wartości 211.382,11 zł i BMW 3 o wartości 162.601,63 zł w wysokości 6.553,48 zł, a także korzysta na podstawie umów najmu, dzierżawy z działki o powierzchni 1400 m2 zabudowanej budynkiem usługowym o powierzchni 305,20 m2 oraz wiatą magazynową o powierzchni 49,45 m2 oraz z pomieszczenia biurowego o powierzchni 12 m2, co ustalono na podstawie dodatkowej informacji i objaśnień do sprawozdania finansowego spółki za rok 2015. Brak jest przy tym dowodów, że spółka zaprzestała regulowania swoich zobowiązań z ww. tytułów. W orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale - jak wskazano powyżej - musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym, nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. W konsekwencji nie uzasadniają one zwolnienia z obowiązku ich opłacenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Ponadto trafnie w zaskarżonym postanowieniu zwrócono uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie się wspólników do dopłat, których uchwalenie dopuszczalne jest także w okresie likwidacji spółki (art. 275 § 3 Kodeksu spółek handlowych). Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Celem zaś dopłat jest przekazanie środków finansowych przez wspólników na dofinansowanie prowadzenia działalności gospodarczej, w tym również na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych. W sytuacji zatem, gdy spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, jej udziałowcy mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki nie tylko w formie udzielania pożyczek przez udziałowca. Dopłaty mogą być wykorzystane także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II FZ 701/11, orzeczenia.nsa.gov.pl). Reasumując, stwierdzić należy, że w świetle przedłożonych dokumentów skarżąca nie wykazała zasadności przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a więc rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia należało w pełni podzielić. Referendarz sądowy nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił zajęte stanowisko. Zatem wniesiony sprzeciw należało uznać za niezasadny. Końcowo, jaką bezzasadną należy ocenić argumentację podniesioną w sprzeciwie, że odmowa przyznania prawa pomocy skutkuje pozbawieniem skarżącej drogi sądowej w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu, przyznanie skarżącej prawa pomocy byłoby sprzeczne z konstytucyjną zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych, wyrażoną w art. 84 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm.). Jak sygnalizowano, instytucja prawa pomocy stanowi gwarancję dostępu do sądu dla podmiotów, które ze względu na swoją trudną sytuację finansową nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie zaistniała, to nie można stwierdzić, że odmowa przyznania prawa pomocy spółce narusza jej prawo do sądu. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji.