I SA/Gd 616/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 11 kwietnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 20 lipca 2011 r. (data stempla pocztowego) M.W. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od wpisu od skargi określonego w kwocie 100 zł. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i małoletnią córką, osiąga dochody ze stosunku pracy w wysokości [...] zł netto miesięcznie, jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 89 m2, posiada [...] udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością o wartości po 50 zł każdy (zaznaczono, że spółka nie prowadzi aktualnie działalności gospodarczej z uwagi na zaległości podatkowe), miesięczne wydatki związane z eksploatacją mieszkania wynoszą około 500 zł, nadto wnioskodawca spłaca kredyty bankowe o łącznej wartości [...] zł. Postanowieniem z dnia 27 września 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu ww. postanowienia wskazano, że skarżący w sposób selektywny wykonał wystosowane do niego wezwanie o przedłożenie dokumentów źródłowych, przez co uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego. Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł sprzeciw, podnosząc, że zostało ono oparte na nieprawidłowej ocenie jego indywidualnej sytuacji majątkowej, a nadto przy jego wydawaniu dokonano błędnej wykładni art. 246 § 1 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten w sposób ścisły określa warunki przyznania prawa pomocy i niedopuszczalna jest jego dowolna interpretacja. Zdaniem skarżącego, nie jest prawdą, że nie wykazał spełnienia przesłanek do zwolnienia go od wpisu sądowego, gdyż złożone przez niego dokumenty były wystarczające do dokonania pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Skarżący podniósł też, że przedłożone przez niego dokumenty, były jedynymi którymi dysponował, a zbyt krótki termin zakreślony w wezwaniu nie pozwolił na zebranie i przedstawienie pozostałych. Wskazał też, że nie zostały w ogóle wzięte pod uwagę podnoszone przez niego okoliczności dotyczące jego zadłużeniu względem banków z tytułu zaciągniętych kredytów. Do sprzeciwu nie dołączono jakichkolwiek dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., dlatego też rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W myśl art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie referendarz sądowy, działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., zarządzeniem z dnia 16 sierpnia 2011 r. zobowiązał skarżącego do przedłożenia w terminie 14 dni następujących dokumentów źródłowych: (1) odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawcę i jego małżonkę zeznań podatkowych za rok 2010 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38), a w przypadku nieskładania za ww. rok zeznań podatkowych – stosownych zaświadczeń w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, (2) zaświadczenia od pracodawcy wnioskodawcy o wysokości średniego wynagrodzenia brutto i netto za okres ostatnich trzech miesięcy, (3) zaświadczenia właściwego organu potwierdzającego, że małżonka wnioskodawcy posiada obecnie status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, (4) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego żonę rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania – złożenia przez każdą z wymienionych osób stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, (5) oświadczenia w przedmiocie pobierania przez wnioskodawcę lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym świadczeń rodzinnych (zasiłku rodzinnego, dodatków do zasiłku rodzinnego, świadczeń opiekuńczych) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia lub zaświadczeniem właściwego organu potwierdzającego ich aktualną wysokość, (6) oświadczenia w przedmiocie korzystania przez wnioskodawcę lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, (7) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego żonę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), (8) zaświadczeń wystawionych przez banki o wysokości aktualnego zadłużenia i aktualnej wysokości spłacanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę miesięcznych rat kredytowych, (9) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę i jego małżonkę kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych). Jednocześnie poinformowano skarżącego, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przedłożył jedynie kopię zaświadczenia z 23 maja 2011 r. od pracodawcy o wysokości wynagrodzenia z trzech ostatnich miesięcy oraz dokumenty obrazujące wysokość wydatków związanych z eksploatacją mieszkania (kopie faktur VAT za energię elektryczną i usługi telekomunikacyjne oraz noty obciążeniowej z tytułu kosztów utrzymania i eksploatacji nieruchomości). W tym miejscu wskazać należy, że dotychczas składane przez skarżącego w innych sprawach toczących się przed tut. Sądem wnioski o przyznanie prawa pomocy zostały rozpoznane odmownie z uwagi na niewykonanie, bądź też nieprawidłowe wykonanie przez wnioskodawcę wezwań, a w konsekwencji niemożność dokonania oceny jego sytuacji majątkowej. Skarżący każdorazowo uniemożliwiał Sądowi weryfikację podawanych we wnioskach danych. W niniejszej sprawie zachował się w sposób tożsamy, mimo iż mógł oczekiwać, znając stanowisko Sądu w tym zakresie, że będzie to skutkowało odmową przyznania mu prawa pomocy. Skarżący po raz kolejny uchylił się od przedstawienia istotnych dokumentów, które pozwoliłyby ustalić sytuację finansową jego i jego małżonki w sposób niebudzący wątpliwości. Podkreślić należy, że skarżący nie przedłożył m.in. wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne (nie złożył też oświadczenia o ich nieposiadaniu), czym uniemożliwił weryfikację złożonego oświadczenia w przedmiocie nieposiadania zasobów pieniężnych. Nie nadesłał także dokumentów, które potwierdzałyby wysokość zadłużenia wobec banków, jak również kwot miesięcznych rat kredytowych, mimo że z okoliczności spłacania znacznych zobowiązań kredytowych wywodził istnienie przesłanki uprawniającej go do skorzystania z pomocy państwa w postaci przyznania prawa pomocy. Skarżący uchylił się również od przedłożenia odpisów złożonych przez małżonków zeznań podatkowych za zeszły rok albo zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o ich niezłożeniu, zaświadczenia potwierdzającego, że jego małżonka ma status osoby bezrobotnej, jak również oświadczeń w przedmiocie pobierania przez małżonków świadczeń rodzinnych, korzystania z opieki społecznej czy posiadanych samochodów. Brakujących dokumentów skarżący nie dołączył również do sprzeciwu. Mając na uwadze opisane okoliczności faktyczne, Sąd stwierdza, iż uchylenie się przez skarżącego od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, a władny jest jedynie oceniać w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. te, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym Sądowi prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. W niniejszej sprawie wnioskodawca sam uniemożliwił Sądowi dokonanie takiej oceny, uchylając się od przedłożenia wymaganych dokumentów, co skutkowało niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.