I SA/Gd 619/18

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 16 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, złożonym na formularzu PPF w dniu 31 sierpnia 2018 r., skarżący K. S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), jest on osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką i małoletnim synem, z którymi zamieszkuje u rodziców, którzy pomagają im ponosić koszty utrzymania. Wnioskodawca nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada jakichkolwiek oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, do swoich stałych wydatków zaliczył opłaty za telefon i paliwo w łącznej kwocie 200 zł miesięcznie. Odnośnie do majątku i dochodów swojej małżonki wnioskodawca nie podał żadnych informacji, wskazując tylko, iż w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) – zwanej dalej p.p.s.a.– przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na podstawie wskazanego przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 6 września 2018 r. wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów źródłowych: a) odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawcę i jego małżonkę zeznań podatkowych za rok 2017, a w przypadku ich nieskładania za ww. rok stosownych zaświadczeń w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego, b) zaświadczenia właściwego organu potwierdzającego, że wnioskodawca posiada obecnie status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, c) oświadczenia małżonki wnioskodawcy przedmiocie jej majątku, w szczególności wskazania nieruchomości, których jest ona właścicielem, posiadanych oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności oraz przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, d) oświadczenia małżonki wnioskodawcy w przedmiocie jej wszystkich źródeł przychodów i wysokości osiąganych z nich dochodów za okres ostatnich trzech miesięcy wraz ze stosownymi dokumentami je potwierdzającymi, w szczególności podania wysokości przychodów oraz dochodów lub straty z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, przedłożenia odpisów dokumentów księgowych za okres ostatnich trzech miesięcy oraz odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7, a w przypadku zawieszenia lub wyrejestrowania działalności stosownego dowodu na tę okoliczność, e) odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia związanych z prowadzoną przez małżonkę wnioskodawcy działalnością gospodarczą, f) oświadczenia wnioskodawcy w przedmiocie posiadanych przez niego środków transportu, podania ich marki, modelu, rocznika i aktualnej wartości, g) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków bankowych, maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z małżonków stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, h) oświadczenia rodziców i teściów wnioskodawcy w przedmiocie udzielanej mu pomocy finansowej, i) oświadczenia wnioskodawcy, kto jest właścicielem nieruchomości, w której zamieszkuje, wskazania osób, które tam zamieszkują, i określenia, w jakiej części każda z tych osób partycypuje w kosztach zajmowanej wspólnie nieruchomości, oraz przedłożenia dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę i jego małżonkę kosztów utrzymania, j) dokumentów obrazujących aktualną wysokość wymagalnych zobowiązań finansowych wnioskodawcy i jego małżonki, k) oświadczenia, czy jest względem wnioskodawcy lub jego małżonki prowadzone postępowanie egzekucyjne, a jeżeli tak – przedłożenia dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z ich majątków, w szczególności obrazujących aktualną wysokość egzekwowanych należności oraz rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych, l) oświadczenia wnioskodawcy, czy on lub jego małżonka otrzymali w 2018 r. świadczenia z pomocy społecznej, jeżeli tak podania form i wysokości tej pomocy wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia, jeżeli nie – wskazania, czy o taką pomoc małżonkowie się ubiegali, a jeśli tak – przedłożenia odpisów decyzji odmownych w tym przedmiocie, m) oświadczenia w przedmiocie pobierania przez wnioskodawcę lub jego małżonkę świadczeń rodzinnych oraz świadczenia wychowawczego wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia lub zaświadczeniem właściwego organu potwierdzającego ich aktualną wysokość alternatywnie decyzji odmowych w tym przedmiocie. Wnioskodawca został też poinformowany, iż nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie oraz o tym, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania mu prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie w zakresie sytuacji finansowej i majątkowej małżonki wnioskodawca wskazał w dodatkowym oświadczeniu z dnia 18 września 2018 r., że nie ma żadnej wiedzy na ten temat ani dostępu do żądanych dokumentów, gdyż w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, przedkładając na tę okoliczność odpis zawartej umowy z dnia [...] kwietnia 2012 r. W konsekwencji opisanego działania wnioskodawcy, jak również faktu, iż nie ujawnił on składników majątku ani dochodów swojej małżonki także w złożonym oświadczeniu majątkowym, jej sytuacja majątkowa i możliwości płatnicze pozostają dla orzekającego nieznane. Wobec powyższego należy wnioskodawcy wyjaśnić, iż zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia pełnych informacji oraz dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonki, gdyż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonki. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu zauważyć należy, iż z informacji zawartych w CEIDG wynika, iż wnioskodawca z dniem [...] czerwca 2017 r. zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej pod nazwą [...], polegającej na transporcie drogowym towarów, której zarówno przedmiot, jak i nazwa oraz miejsce wykonywania są zbieżne z działalnością gospodarczą podjętą przez jego małżonkę z dniem [...] lutego 2016 r. i prowadzoną do chwili obecnej pod nazwą [...]. Wskazany adres miejsca wykonywania obu działalności [...] jest ponadto tożsamy z adresem zamieszkania wnioskodawcy, wskazanym we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nadto podkreślenia wymaga, iż jak wynika z treści składanych przez wnioskodawcę oświadczeń, zamieszkuje on razem z rodzicami, którzy ponoszą za niego koszty utrzymania, w tym koszty eksploatacji zajmowanej wspólnie nieruchomości. Wnioskodawca bowiem nie osiąga żadnych dochodów, nie posiada jakichkolwiek zasobów finansowych ani nie korzysta z pomocy społecznej, jak również się o nią nie ubiegał. W tych okolicznościach nie jest jasne, dlaczego wnioskodawca nie uwzględnił rodziców, na utrzymaniu których, jak sam wskazał, pozostaje, w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wpisując do niego jedynie małżonkę i syna. Należy w tym miejscu zauważyć, iż prowadzenie odrębnego gospodarstwa domowego wiąże się z koniecznością samodzielnego ponoszenia kosztów zajmowanej nieruchomości lub chociażby partycypacji w tych kosztach. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia ww. dokumentów źródłowych wnioskodawca przedłożył (poza wskazanymi powyżej oświadczeniem dodatkowym z dnia 18 września 2018 r., odpisem umowy ustanowienia rozdzielności majątkowej oraz wydrukiem z CEIDG) jedynie niektóre z żądanych dokumentów, inne pomijając. I tak wnioskodawca nie przedłożył nie tylko żadnych dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej jego małżonki, ale również dokumentów obrazujących bezpośrednio jego sytuację finansową, tj. zaświadczenia w przedmiocie statusu osoby bezrobotnej, oświadczenia w przedmiocie posiadanych środków transportu (mimo że wśród swoich stałych wydatków zadeklarował koszty paliwa), oświadczenia rodziców i teściów o udzielanej mu pomocy finansowej, oświadczenia w przedmiocie zajmowanej przez niego nieruchomości, oświadczenia w przedmiocie pobierania świadczeń rodzinnych i wychowawczego. Wnioskodawca nadesłał natomiast: PIT-36L za 2017 r., w którym zadeklarował dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 29.924,90 zł, przy przychodach w wysokości 97.941,09 zł i kosztach ich uzyskania w kwocie 68.016,19 zł. Nadto przedłożył wykonane w toku prowadzonych z jego majątku egzekucji komorniczych zajęcia wierzytelności cywilnoprawnych z dnia [...] stycznia 2016 r. na kwotę 87.014,84 zł i z dnia [...] stycznia 2017 r. na kwotę 104.309,90 zł, jak również wyciągi z rachunków bankowych za okres od 1 marca 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r. Z nadesłanych wyciągów bankowych wynika, że na prowadzonych dla wnioskodawcy kontach brak środków pieniężnych oraz że zostały one zajęte w ramach licznych egzekucji (data zarejestrowania pierwszego zajęcia to [...] marca 2016 r.). Jednakże poświadczają one również okoliczność spłacania w ww. okresie przez wnioskodawcę swoich zobowiązań względem banku z tytułu dwóch zaciągniętych pożyczek. I tak saldo zadłużenia pierwszej z nich zmalało z (–) 12.175,66 zł (stan na dzień 31 marca 2018 r. ) do (–) 6.490,87 zł (stan na dzień 31 sierpnia 2018 r.), zaś saldo zadłużenia drugiej z nich w analogicznym okresie zmniejszyło się z (–) 5.124,77 zł do (–) 2.751,83 zł. Łączne spłaty (kapitału i odsetek) dokonane pomiędzy 1 marca 2018 r. a 31 sierpnia 2018 r. stanowiły kwotę 10.400,01 zł, zaś zadłużenie wnioskodawcy względem banku zmalało o kwotę 8.057,73 zł. Wnioskodawca nie wyjaśnił, skąd pochodzą środki finansowe w średniej miesięcznej wysokości 1.733 zł na spłatę tych pożyczek. Odnosząc się zaś do przedłożonej przez wnioskodawcę dokumentacji dotyczącej prowadzonych względem niego postępowań egzekucyjnych, wskazać należy, iż nie można na jej podstawie ustalić aktualnej wysokości dochodzonych należności, gdyż przedstawione dowody dotyczą lat ubiegłych (2016-2017) i nie wynika z nich, jaka część zadłużenia została faktycznie spłacona w drodze egzekucji, a jaka istnieje nadal (uwzględniając narastające odsetki). Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Stwierdzić należy, iż przedłożony niepełny materiał dowodowy nie pozwala przyjąć, iż wnioskodawca nie ma obecnie realnych możliwości płatniczych poniesienia, bez uszczerbku koniecznego utrzymania, kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w szczególności należnego na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Mając na uwadze powyższe, uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.