I SA/Gd 62/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Wojtynowska (spr.), Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi M. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w z dnia 22 listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 listopada 2017r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...], działając na podstawie art. 162 oraz art. 163 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm., dalej jako: "O.p."), po rozpatrzeniu wniosku M. L., odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. z dnia 26 czerwca 2017r. odmawiającej stwierdzenia nadpłaty zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych - za październik 2016 r. w wysokości 30.644,00 zł - za listopad 2016 r. w wysokości 30.644.00 zł - za grudzień 2016 r. w wysokości 30.644.00 zł Podstawą takiego rozstrzygnięcia były następujące ustalenia i rozważania: Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. wydał w dniu 26 czerwca 2017 r. decyzję odmawiającą M. L. stwierdzenia nadpłaty zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za październik, listopad i grudzień 2016 r. W sprawie o stwierdzenie nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za powyższe okresy strona udzieliła w dniu 21 grudnia 2016 r. pełnomocnictwa adwokatowi, przy czym do dnia wydania decyzji przez organ pierwszej instancji, nie odnotowano w aktach sprawy żadnej zmiany w tym zakresie. Wobec powyższego decyzja została doręczona pełnomocnikowi zgodnie z wymogami przepisów art. 144 § 5 oraz art. 145 § 1 i § 2 O.p. w dniu 27 czerwca 2017 r. Strona nie wniosła odwołania, zatem zgodnie z art. 128 O.p. decyzja organu podatkowego pierwszej instancji stała się ostateczna w administracyjnym toku instancji. Pismami z dnia 14 września 2017 r. skarżący reprezentowany przez nowego pełnomocnika (reprezentującego go w przedmiotowej sprawie od dnia 8 września 2017 r.) wniósł do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. odwołanie od ww. decyzji oraz wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, wskazując, że w trakcie toczącego się w sprawie postępowania M. L. pismem z dnia 12 czerwca 2017 r. wypowiedział pełnomocnictwo dotychczasowemu pełnomocnikowi. Jednocześnie działając, jak się okazało w błędnym przeświadczeniu, że jego sprawa zostanie załatwiona zgodnie z datą podaną w postanowieniu o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy, tj. z dniem 27 sierpnia 2017 r., nie podejmował w sprawie żadnych czynności, szczególnie nie zawiadomił organu o odwołaniu pełnomocnictwa. Do dnia 8 września 2017r. nie ustanowił także innego pełnomocnika. Na podstawie udzielonego pełnomocnictwa, pełnomocnik skarżącego dokonał przeglądu akt sprawy wraz z wykonaniem ich fotokopii. Podczas dokonywania tychże czynności uzyskał informację o decyzji organu I instancji z dnia 26 czerwca 2017 r. odmawiającej stwierdzenia nadpłaty zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za październik, listopad i grudzień 2016 r. W związku z faktem, że w aktach przedmiotowego postępowania jako pełnomocnik M. L. widniał wciąż pierwotnie ustanowiony pełnomocnik, który pomimo wypowiedzenia pełnomocnictwa w dniu 12 czerwca 2017 r., nie dokonał obowiązku zawiadomienia o tym fakcie organu podatkowego, decyzja Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. z dnia 26 czerwca 2017 r. została doręczona ww. pełnomocnikowi. Skarżący nie miał wiedzy o wydaniu przedmiotowej decyzji, tym samym nie miał możliwości zapoznania się z jej treścią oraz złożenia stosownego środka zaskarżenia. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...], mając na uwadze regulację zawartą w art. 162 § 1 O.p., w kontekście argumentacji zawartej we wniosku strony, stwierdził brak podstaw do przywrócenia terminu do złożenia odwołania. Zdaniem organu skarżący nie wykazał, że istniała konkretna, niemożliwa do usunięcia i do przewidzenia przeszkoda, która uprawdopodobniłaby brak jego winy w uchybieniu ustawowemu terminowi do wniesienia odwołania. Organ powołując się na treść art. 145 § 1 i 2, art. 144 § 5, art. 138 e § 3, art. 138 j § 1 pkt 2 i art. 138 i § 2 O.p. wskazał, że decyzja Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. odmawiająca stronie stwierdzenia nadpłaty zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za październik, listopad i grudzień 2016 r. została prawidłowo doręczona w dniu 27 czerwca 2017 r. ustanowionemu przez niego pełnomocnikowi za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Decyzja zawierała w swej treści pouczenie o trybie odwoławczym. Zatem ze strony organu I instancji wszelkie wymogi formalne zostały spełnione. To strona, mając świadomość niezakończonego jeszcze postępowania, nie dopełniła obowiązków wynikających z art. 138 e i 138 i O.p., w szczególności nie zawiadomiła organu o wypowiedzeniu pełnomocnictwa szczególnego ustanowionemu w sprawie profesjonalnemu pełnomocnikowi. W tych okolicznościach, zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...], strona nie uprawdopodobniła jak i nie udowodniła w wystarczający sposób, że doszło do uchybienia terminu bez jej winy przy zachowaniu szczególnej staranności i dbałości o prowadzenie swoich spraw. Jak wskazał organ przywrócenie terminu uzależnione jest od spełnienia łącznie następujących przesłanek określonych w art. 162 O.p.: - wniesienia wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, - uprawdopodobnienia, że uchybienie nastąpiło bez winy strony, - wraz z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione przez skarżącego równocześnie wszystkie przesłanki warunkujące przywrócenie terminu, bowiem nie uprawdopodobnił on przede wszystkim, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy, przy zachowaniu należytej staranności. Tym samym nie została spełniona przesłanka zakreślona w art. 162 § 1O.p., uzasadniająca przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku pełnomocnik strony wniósł o: uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora IAS i uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania; zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu podatnik zarzucił naruszenie art. 162 § 1 i § 2 O.p., poprzez przyjęcie, że nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu podatkowego pierwszej instancji, co doprowadziło do wydania postanowienia o odmowie przywrócenia tego terminu, podczas gdy z materiałów i dowodów wynika, że przedmiotowa przesłanka została uprawdopodobniona. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że decyzja Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. doręczona została w dniu 27 czerwca 2017 r. pełnomocnikowi M. L. - adwokatowi, któremu skarżący wypowiedział pełnomocnictwo w dniu 12 czerwca 2017 r. (czyli przed datą wydania przedmiotowej decyzji). W dniu 8 września 2017 r. ustanowiony został przez skarżącego nowy pełnomocnik w sprawie - adwokat J. W. Na podstawie udzielonego pełnomocnictwa, pełnomocnik zapoznała się z aktami sprawy. W związku z ww. czynnościami powzięła informację o wydanej w dniu 26 czerwca 2017 r. przez organ I instancji decyzji. Wobec powyższego, pismem z dnia 14 września 2017 r. skarżący reprezentowany przez pełnomocnika wniósł odwołanie od ww. decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Pełnomocnik podkreślił, że skarżący nie będąc obeznanym w przepisach postępowania podatkowego błędnie przyjął, że jego sprawa zostanie załatwiona w terminie wskazanym przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G., czyli do dnia 27 sierpnia 2017 r. Wskazała, że skarżący nie ponosi odpowiedzialności za fakt, że decyzja w jego sprawie została doręczona osobie niebędącej już jego pełnomocnikiem. Brak wiedzy o toczącym się postępowaniu i wydanej decyzji wynikał więc z przyczyn całkowicie od niego niezależnych. Skarżący nie zgadza się z postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...], w którym organ stwierdza, że nie uprawdopodobnił on i nie udowodnił w wystarczający sposób, że doszło do uchybienia terminu bez jego winy przy zachowaniu szczególnej staranności i dbałości o prowadzenie swoich spraw. Uważa, że dokonał spełnienia wszystkich przesłanek warunkujących przywrócenie terminu do dokonania czynności wniesienia odwołania, co winno skutkować przywróceniem tego terminu. Wskazuje, że stosownie do wymogów art. 162 O.p. złożył wniosek o przywrócenie terminu. Wraz ze złożeniem tego wniosku dokonał czynności, do której wykonania był zobowiązany. Dodatkowo wniosek o przywrócenie terminu złożył w terminie 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi. Podniósł, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ błędnie wskazał, że obowiązkiem skarżącego było udowodnienie faktu, że nie dochował terminu do wniesienia odwołania bez swojej winy. Wystarczy, że przesłanka ta zostanie uprawdopodobniona, co według skarżącego zostało należycie dokonane. Uważa, że wyrazem zachowania przez niego należytej staranności i dbałości o prowadzenie swoich spraw jest fakt powierzenia przedmiotowej sprawy profesjonalnemu pełnomocnikowi. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych aktów z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., tekst jedn., zwanej dalej "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Dokonując kontroli Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą, powinien jednak rozstrzygać w granicach danej sprawy, co wynika wprost z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd ma zatem prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, zaś podniesione w skardze zarzuty są chybione. Sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia. Zgodnie z art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a. sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia, należy w punkcie wyjścia przypomnieć, że zgodnie z art. 162 § 1 O.p., w razie uchybienia terminu, należy termin przywrócić na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Stosownie natomiast do art. 162 § 2 O.p. podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Skarżący jako okoliczność stanowiącą o braku jego winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania powołał brak świadomości o wydaniu decyzji bowiem, jak stwierdził, została ona doręczona osobie nie będącej już jego pełnomocnikiem. W ocenie Sądu - ten aspekt sprawy jest niewątpliwie istotny, albowiem w przypadku braku skutecznego doręczenia nie rozpoczyna się bieg terminu do wniesienia odwołania, a skoro tak to nie może on zostać przekroczony, a w konsekwencji również przywrócony, stosownie do treści art. 162 § 1 O.p. W pierwszej kolejności należy zatem poddać rozważaniom kwestię skutecznego doręczenia przedmiotowej decyzji. Zgodnie z przepisem art. 144 § 5 O.p. doręczanie pism pełnomocnikowi będącemu adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym oraz organom administracji publicznej następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej albo w siedzibie organu podatkowego. Z art. 145 § 1 i § 2 O.p. wynika, że pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi. Jeżeli ustanowiono pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi pod adresem wskazanym w pełnomocnictwie. Odnosząc się do przesłanek przywrócenia terminu należy wskazać, że przepis art. 162 O.p. nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia. To zaś oznacza, że każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozumieniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także lżejszej jej postaci - niedbalstwa (rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy). Wykluczenie winy w uchybieniu terminu wymaga zatem wykazania, że mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody, uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w terminie ustawowym. Takie rozumienie przesłanki przywrócenia terminu jest zresztą utrwalone zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2006 r. II FSK 616/2005 ONSAiWSA 2007/3 poz. 67, z dnia 21 grudnia 2006 r. I FSK 374/2006, z dnia 18 sierpnia 2000 r. III SA 1716/99 LexPolonica nr 349705, z dnia 11 kwietnia 1997 r. III SA 1581/95 LexPolonica nr 339016), jak i w doktrynie (por. B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Wrocław 2004, str. 586; H. Dzwonkowki (w:) C. Kosikowski, A. Huchla, H. Dzwonkowski, Ustawa Ordynacja Podatkowa. Komentarz, Dom Wydawniczy ABC 2004, str. 437). W przedmiotowej sprawie sporne jest uprawdopodobnienie braku winy strony skarżącej w uchybieniu terminu do złożenia odwołania od decyzji. Obowiązek zaś uprawdopodobnienia braku winy spoczywa na zainteresowanym i nie może być przerzucany na organ podatkowy. Organ podatkowy dokonuje natomiast oceny, czy strona dopuściła się uchybienia terminu bez swojej winy, i bierze pod uwagę, jak wyżej wskazano, wszystkie okoliczności faktyczne, oceniając winę według obiektywnych mierników staranności. Z dorobku orzecznictwa wynika, że do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez stronę zalicza się np. przerwę w komunikacji, nagłą lub obłożną chorobę zainteresowanego, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 lutego 2000 r. I SA 1072/2000, z dnia 13 października 1999 r. I SA 459/99, z dnia 20 kwietnia 1999 r. I SA/Ka 1609/97, z dnia 1 marca 1999 r. II SA 45/99, z dnia 30 grudnia 1998 r. I SA 1128/98, z dnia 14 listopada 1995 r. SA/Wr 236/95). Warunkiem wstępnym wniosku o przywrócenie terminu jest zatem jego uchybienie, a kolejnym uprawdopodobnienie braku winy. Z akt rozpoznawanej sprawy w sposób jednoznaczny wynika, że decyzja Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. z dnia 26 czerwca 2017r. odmawiająca skarżącemu stwierdzenia nadpłaty została doręczona w dniu 27 czerwca 2017 r. ustanowionemu przez niego w dniu 21 grudnia 2016r. pełnomocnikowi za pomocą środków komunikacji elektronicznej. W kontekście powyższego zakreślony przepisem art. 223 § 2 pkt 1 O.p. 14 -dniowy termin do wniesienia odwołania rozpoczął swój bieg dnia 28 czerwca 2017 r. i upłynął bezskutecznie 11 lipca 2017 r. Wnosząc odwołanie od decyzji organu I instancji w dniu 14 września 2017r. skarżący niewątpliwie dopuścił się uchybienia terminu do jego wniesienia. Organ odwoławczy jak i Sąd nie kwestionuje przy tym, że skarżący w przepisanym terminie złożył wniosek o przywrócenie terminu wraz z odwołaniem od decyzji. W związku z powyższym rozstrzygnięcia wymaga, czy w sprawie została spełniona przesłanka uprawdopodobnienia braku winy skarżącego w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Uprawdopodobnienie istnienia danej okoliczności jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Nie oznacza zatem udowodnienia braku winy. Jednakże wskazać należy, że kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przy ocenie winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić gdy strona nie mogła dopełnić obowiązku z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, której nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Mając na uwadze powyższe zgodzić należy się z organem odwoławczym, że każdy nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminowi wyłącza możliwość zastosowania instytucji przywrócenia terminu. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu, jak wskazano wyżej, wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozumieniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także lżejszej jej postaci - niedbalstwa (rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy). W świetle powyższego uznać należy, że skarżący dopuścił się właśnie takiego braku staranności. Z akt sprawy wynika, że informacja o wypowiedzeniu w dniu 12 czerwca 2017r. pełnomocnictwa adwokatowi P. P. wpłynęła do organu I instancji dopiero w dniu 15 września 2017r., razem z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Tymczasem z art. 138 i § 2 O.p. jednoznacznie wynika, że ustanowienie, zmiana zakresu, odwołanie lub wypowiedzenie pełnomocnictwa szczególnego wywiera skutek od dnia zawiadomienia organu podatkowego. Okoliczności wskazane przez pełnomocnika strony dotyczące wcześniejszej informacji o terminie załatwienia sprawy do dnia 27 sierpnia 2017r., braku wiedzy o wydaniu przez organ I instancji decyzji, wreszcie braku wiedzy co do niezbędnych czynności jakie należy podjąć, aby zabezpieczyć swoje interesy i uniknąć negatywnych konsekwencji swojego działania bądź też zaniechania, w kontekście przepisu art. 138 i § 2 O.p. nie świadczą, w ocenie Sądu, o wykazaniu przez stronę przesłanek do przywrócenia uchybionego terminu do wniesienia odwołania. Rację ma organ, że podatnik nie może skutecznie tłumaczyć swojego zaniechania nieznajomością przepisów. Nieznajomość przepisów prawa nie może bowiem działać na korzyść strony. Co więcej ewentualne zaniechania poprzedniego pełnomocnika obciążają samą stronę i uznać je należy za brak staranności w prowadzeniu własnych spraw. Przy czym podkreślenia wymaga, że skarżący po wypowiedzeniu pełnomocnictwa miał świadomość, że jego sprawa zostanie załatwiona do dnia 27 sierpnia 2017r., a zatem mógł i powinien zawiadomić organ o wypowiedzeniu pełnomocnictwa. Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako pozbawioną uzasadnionych podstaw.