I SA/Gd 631/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym po rozpoznaniu sprzeciwu M.B. od zarządzenia referendarza sądowego z dnia 21 czerwca 2017 r. o pozostawieniu wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 27 lutego 2017 r., Nr SKO [...] w przedmiocie zarzutów s prawie prowadzenia egzekucji administracyjnej postanawia: utrzymać w mocy zarządzenie referendarza sądowego z dnia 21 czerwca 2017r. Wnioskiem zawartym w skardze, uzupełnionym na formularzu PPF z dnia 2 maja 2017r., skarżąca M.B. zwróciła się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy. Ponieważ wniosek ten został podpisany przez pełnomocnika strony A.B., zarządzeniem z dnia 17 maja 2017 r. referendarz sądowy zobowiązał stronę do uzupełnienia braku formalnego wniosku przez jego podpisanie, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawiania wniosku bez rozpoznania. W odpowiedzi skarżąca nadesłała pełnomocnictwo udzielone swojemu ojcu A.B. do podpisania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zarządzeniem z dnia 21 czerwca 2017 r. referendarz sądowy pozostawił wniosek strony o zwolnienie od kosztów sądowych bez rozpoznania. W uzasadnieniu referendarz stanął na stanowisku, że w obecnym stanie prawnym nie jest możliwe podpisanie wniosku o przyznanie prawa pomocy przez pełnomocnika, z uwagi na konieczność podpisania oświadczenia o świadomości odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. W sprzeciwie od powyższego zarządzenia pełnomocnik strony wniósł o jego uchylenie w całości. W uzasadnieniu stwierdzono, że wbrew stanowisku referendarza sądowego, pełnomocnik strony ma prawo do podpisania w imieniu swego mocodawcy wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.) sąd rozpoznając sprzeciw od postanowień, o których mowa w art. 258 §2 pkt 6 – 8, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Rozpoznając sprzeciw, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 2 i § 3 cyt. ustawy). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zaskarżone zarządzenie zostało wydane zgodnie z prawem. Okolicznością faktyczną, która stanowiła podstawę dla wydania zaskarżonego zarządzenia, było nieuzupełnienie – pomimo skutecznie doręczonego wezwania - braku formalnego wniosku przez jego podpisanie przez osobę uprawnioną, czyli samą skarżącą. Stosownie do art. 243 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane wskazane na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Powyższy wymóg przewiduje art. 252 § 2 cytowanej ustawy, a złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w formie innej, niż tego wymagają przepisy prawa, stanowi jego brak formalny w rozumieniu art. 49 § 1 tej ustawy (por. uchwała NSA z dnia 21 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OPS 1/08, ONSAiWSA 2008, nr 5, poz. 74). W takiej sytuacji należy wezwać do uzupełnienia tego braku w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W konsekwencji zaniechanie powyższej czynności musi pociągnąć za sobą realizację wskazanego rygoru, czyli pozostawienie wniosku bez rozpoznania. Zgodnie z art. 257 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. Jednocześnie należy wskazać, że wniosek o przyznanie prawa pomocy, który składa się na urzędowym formularzu, winien spełniać wymogi każdego pisma procesowego w postępowaniu sądowym, które zostały wymienione w art. 46 § 1 wskazanej ustawy (m.in. podpis wnioskodawcy). Z kolei uzupełnienie braków formalnych przedmiotowego wniosku przez jego podpisanie, podlega rygorom przewidzianym w art. 49 § 1 w zw. z art. 257 tej ustawy. W myśl art. 256 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia: wzór i sposób udostępniania urzędowego formularza, o którym mowa w art. 252 § 2, odpowiadającego wymaganiom przewidzianym dla pism strony, szczególnym wymaganiom postępowania o przyznaniu prawa pomocy, zawierającego niezbędne pouczenie co do sposobu jego wypełnienia i skutków niedostosowania się do określonych wymagań. Wzór urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zawierającego niezbędne pouczenie co do sposobu jego wypełnienia i skutków niedostosowania się do określonych wymagań, określono w załączniku nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 z późn. zm.), wydanego na podstawie ww. ustawowego upoważnienia. Pełnomocnik strony skarżącej został poinformowany w wezwaniu w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z 17 maja 2017 r., że formularz winien być podpisany przez wnioskodawczynię, a nie jej pełnomocnika, w terminie 7 dni od dnia doręczenia pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania (art. 252 i art. 257 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Pomimo tego wnioskodawczyni wniosku nie podpisała. Wyjaśnić należy, że wniosek o przyznanie prawa pomocy ma charakter sformalizowany, a prawidłowo złożone oświadczenie majątkowe, będące częścią formularza o przyznanie prawa pomocy, jest elementem niezbędnym do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji uznać należy, że żądanie przyznania prawa pomocy w sprawie nie mogło otrzymać merytorycznego biegu. Sąd podziela stanowisko zawarte w zaskarżonym zarządzeniu, że pełnomocnik osoby fizycznej, choć jest uprawniony do wniesienia w imieniu mocodawcy wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie jest jednak podmiotem właściwym do podpisania zawartego w treści tego wniosku oświadczenia o majątku i dochodach osoby fizycznej. Wskazane oświadczenie jest bowiem składane pod rygorem odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 k.k. za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy. Z uwagi zatem na fakt, że jedynie wnioskodawczyni posiada pełną wiedzę o swoich dochodach i majątku, powinna ona brać pełną odpowiedzialność za składane w tym względzie oświadczenia. Niewątpliwie podpisanie oświadczenia przez pełnomocnika wyłączyłoby tę odpowiedzialność wobec wnioskodawczyni, przerzucając ją w nieuprawniony sposób na pełnomocnika, który może nie posiadać rzeczywistej wiedzy o stanie majątkowym i finansowym mocodawcy. Z tego względu, w ocenie Sądu, w zaskarżonym zarządzeniu referendarz sądowy trafnie przyjął, że składanie oświadczeń wiedzy o dochodach i majątku mocodawcy pod rygorem odpowiedzialności karnej wykracza poza zakres czynności, które mogą być skutecznie objęte pełnomocnictwem procesowym, a tym samym powoduje, że opatrzony podpisem pełnomocnika wniosek o przyznanie prawa pomocy jest dotknięty wyżej opisanym brakiem formalnym skutkującym pozostawieniem go bez rozpoznania. Wyjaśnić należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Prawidłowe zastosowanie przez Sąd przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi poprzez żądanie złożenia wypełnionego wniosku o przyznanie prawa pomocy na formularzu "PPF" podpisanego przez osobę do tego legitymowaną (czyli skarżącą) nie jest więc naruszeniem przepisów i norm gwarantujących swobodny dostęp do niezawisłego i bezstronnego sądu. Przesłanie formularza podpisanego przez pełnomocnika procesowego strony skarżącej nie mogło odnieść skutku rozpoznania wniosku o prawo pomocy, a musiało się spotkać z zastosowaniem rygoru pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W tym stanie rzeczy, wobec braków formalnych wniosku Sąd, działając na podstawie art. 260 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił utrzymać w mocy zarządzenie referendarza sądowego o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania.